Dom Towarowy Jedynak w Bydgoszczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Budynek Domu Towarowego „Jedynak” w Bydgoszczy
Obiekt zabytkowy nr rej. 87/A z 10 grudnia 1971
Widok od ul. Gdańskiej
Widok od ul. Gdańskiej
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Adres ul. Gdańska 15
Styl architektoniczny modernizm
Architekt Otto Walther
Kondygnacje 5
Rozpoczęcie budowy 1910
Ukończenie budowy 1911
Pierwszy właściciel Kaufhaus Conitzer & Söhne
Kolejni właściciele Domy Towarowe Centrum
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Budynek Domu Towarowego „Jedynak” w Bydgoszczy
Budynek Domu Towarowego „Jedynak” w Bydgoszczy
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Budynek Domu Towarowego „Jedynak” w Bydgoszczy
Budynek Domu Towarowego „Jedynak” w Bydgoszczy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek Domu Towarowego „Jedynak” w Bydgoszczy
Budynek Domu Towarowego „Jedynak” w Bydgoszczy
Ziemia53°07′33″N 18°00′10″E/53,125833 18,002778

Budynek Domu Towarowego „Jedynak” w Bydgoszczy – zabytkowy dom towarowy w Bydgoszczy przy ul. Gdańskiej 15.

Położenie[edytuj]

Budynek stoi w zachodniej pierzei ul. Gdańskiej, na rogu ul. Dworcowej.

Historia[edytuj]

Jedynak
Budynek domu towarowego w 1915 r.
Podczas Święta Niepodległości
Cztery boginie
Putto z fujarką
Putto z kogutem
Nocą
W okresie świątecznym

W II połowie XIX wieku na parceli zajmowanej przez dom towarowy, znajdował się polski hotel – rodziny Pawlikowskich, działający do 1909 roku.

Działkę zagospodarowała w latach 1910-1911 zamożna żydowska rodzina kupców Conitzer. Wzniesiono tu dom towarowy "Kaufhaus Conitzer & Söhne" według projektu Otto Waltera z Berlina nawiązującego do rozwiązań architektonicznych berlińskich i paryskich[1]. Budynkami, na których wzorował się Walter były domy towarowe rodziny Wertheim w Stralsundzie i Berlinie – Rosenthalerstrasse, Leipzigerstrasse, Oranienstrasse, Koenigstrasse – zaprojektowane przez niemieckiego architekta Alfreda Messela[1].

Budynek powstał jako pierwszy na ziemiach polskich dom handlowy, zgodny z koncepcją nowego sposobu handlowania, którego materialnym wyrazem były duże budynki handlowe. W Niemczech wznoszono je od 1894 r., a w Berlinie pojawiły się na początku XX wieku[2]. W Bydgoszczy był pierwszym budynkiem, w którym zastosowano nowoczesną konstrukcję z żelazobetonu.

W okresie międzywojennym dom towarowy nosił nazwę Be-De-Te (Bydgoski Dom Towarowy). Jego pozycja finansowa i zyski w 1938 roku plasowały go wśród największych domów handlowych w Rzeczypospolitej. "Be-De-Te" słynął z urządzanych w nim pokazów mody, a na II piętrze znajdowała się kawiarnia[1].

Lata późniejsze zmieniły wygląd gmachu. Wiele detali zniszczył pożar z 1945 roku, wzniecony przez żołnierzy Armii Czerwonej. Budynek stracił wówczas spadzisty dach z okrągłymi oknami. W 1947 r. ówczesny jego właściciel PSS „Społem" dokonał niezbędnego remontu i przeróbek pozwalających zaadaptować budynek na biura i magazyny[3].

W 1949 roku budynek przejęła firma państwowa Powszechny Dom Towarowy, przywracając mu funkcję handlową. W latach 60. XX w. nazwę zmieniono na Domy Towarowe Centrum, a w latach 1978-1979 dokonano kolejnych przebudów budynku[4]. Przez około 40 lat na dachu obiektu widniał napis "Jedynak". Zdjęto go około 2000 r.

W 2009 r. nowy właściciel budynku Centrum Development and Investment z Warszawy opracował plan generalnej modernizacji i odrestaurowania obiektu, uzgodniony z konserwatorem zabytków, który ma doprowadzić do ożywienia w nim działalności handlowej[2]. W 2012 dokonano renowacji fasady, dzięki której wyeksponowane zostały znajdujące się tutaj płaskorzeźby: kota i trzech sów po lewej stronie budynku, Fauna i małpy - po prawej[5].

Architektura[edytuj]

Gmach wzniesiono w stylu modernistycznym, nawiązującym do rozwiązań architektonicznych berlińskich i paryskich domów towarowych.

Elewacja w górnej części ukształtowana jest faliście z wgłębnym portykiem filarowym, który upiększają pełnoplastyczne rzeźby przedstawiające alegoryczne postacie kobiece:

  • Afrodytę – boginię piękna i miłości,
  • Eris – boginię niezgody,
  • Herę – matkę bogów,
  • Atenę – boginię mądrości i wojny.

Tympanon nad narożną witryną posiada z kolei relief z wizerunkiem Sylena.

Budynek posiada duże atrium nakryte szklanym dachem, stropy wsparte na kolumnach i cztery poziomy handlowe "otwarte" na atrium. Komunikacja między kondygnacjami odbywa się dwoma windami osobowymi i jedną towarową oraz klatką schodową z parteru do czwartego piętra, zapewniającą komunikację wewnątrz części handlowej budynku Dzięki zastosowaniu układu trójbiegowego (szeroki ciąg środkowy i dwa węższe po bokach) większa liczba osób mogła dotrzeć na wybraną kondygnację.

Wnętrze domu towarowego łączyło prostotę z funkcjonalnością. Niestety nie zachowały się do dzisiaj sztukaterie, które dodawały mu wdzięku i elegancji[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Bręczewska-Kulesza Daria, Derkowska-Kostkowska Bogna, Wysocka A., [i inni]: Ulica Gdańska. Przewodnik historyczny, Bydgoszcz 2003
  2. a b http://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20091107/BYDGOSZCZ01/742674899 dostęp 22-02-2010
  3. a b Puzowska Iwona: Bydgoskie domy towarowe z początku XX w. [w.] Kronika Bydgoska X (1986-1988). Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 1990
  4. Co pamiętają mury na Gdańskiej
  5. Jedynak po remoncie. Zobacz architektoniczne detale http://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/1,48722,12684224,Jedynak_po_remoncie__Zobacz_architektoniczne_detale.html [dostęp 17.10.2012]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Bręczewska-Kulesza Daria, Derkowska-Kostkowska Bogna, Wysocka A., [i inni]: Ulica Gdańska. Przewodnik historyczny, Bydgoszcz 2003
Panorama ulicy Gdańskiej w rejonie skrzyżowania z ul. Dworcową i Pomorską. Dom towarowy Jedynak po lewej
Panorama ulicy Gdańskiej w rejonie skrzyżowania z ul. Dworcową i Pomorską. Dom towarowy Jedynak po lewej