Edward Krasiński (ordynat)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy ostatniego ordynata opinogórskiego. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.
Edward Krasiński
Ilustracja
Herb
Herb hrabiowski rodziny Krasińskich
Rodzina Krasińscy
Data i miejsce urodzenia 28 maja 1870
Radziejowice, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 8 grudnia 1940
zamordowany w Dachau, III Rzesza
Ojciec Józef Krasiński
Matka Helena Stadnicka
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler/Dama Honoru i Dewocji
Pomnik Edwarda Krasińskiego w Radziejowicach

Edward Krasiński, hr. herbu Ślepowron (ur. 28 maja 1870 w Radziejowicach, zm. 8 grudnia 1940 w Dachau) – polski działacz społeczny, pamiętnikarz, wieloletni zarządca Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie, od 1909 roku piąty i ostatni faktyczny ordynat opinogórski, którą to ordynację odziedziczył po krewnym, Adamie hr. Krasińskim (1870-1909). W 1922 roku posiadał majątki ziemskie o powierzchni 15 140 ha[1].

Pochodzenie i Działalność[edytuj | edytuj kod]

Pałac w Radziejowicach
Zamek w Rapperswilu gdzie mieści się Polskie Muzeum

Pochodził z rodziny magnackiej. Był synem Józefa, zarządcy Ordynacji Krasińskich, wnuka Józefa Wawrzyńca Krasińskiego i Heleny ze Stadnickich. Uczęszczał do gimnazjum Św. Anny w Krakowie do 1888. Następnie studiował w szkole rolniczej w Mödling koło Wiednia (1888-1892). Prowadził po studiach gospodarstwo rolne i leśne w Radziejowicach. W 1909 został zarządcą Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie, czym zajmował się niemal do końca życia. Uczestniczył w życiu kulturalnym. Był m.in. współtwórcą i prezesem Towarzystwa Akcyjnego Teatru Polskiego w Warszawie którego to był prezesem (1910-1928). Z jego inicjatywy dyrektorem teatru został w 1918 Arnold Szyfman. Był członkiem honorowym od 1933 r. Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie, oraz członkiem honorowym Towarzystwa Bibliofilów Polskich. Utrzymywał kontakty z pisarzem, Henrykiem Sienkiewiczem. W latach 20. był aktywnym działaczem środowisk katolickich. W 1934 został powołany na członka-korespondenta Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Przed I wojną światową zajmował się porządkowaniem zbiorów Muzeum Polskie w Rapperswilu w Szwajcarii, współpracując m.in. z Bronisławem Gembarzewskim.[2] Wykorzystał doświadczenia z tego okresu w analogicznych pracach w zbiorach Ordynacji Krasińskich. Znacznie poszerzył jej zbiory, m.in. o kolekcję rękopisów rodziny matki, Stadnickich, oraz o zebranych kolekcjach z Radziejowic, Krasnego, Zegrza i Sterdynia. Ufundował w 1930 nową siedzibę dla Biblioteki i Muzeum Ordynacji Krasińskich w Warszawie przy ul. Okólnik. Zgromadził najbogatszą w Polsce kolekcję broni epoki napoleońskiej[potrzebny przypis]. Badał dzieje służby wojskowej Wincentego Krasińskiego i Jana Leona Kozietulskiego.

Poglądy polityczne[edytuj | edytuj kod]

Sympatyzował z endecją. Był członkiem Stronnictwa Polityki Realnej w 1914 roku[3]. W odpowiedzi na deklarację wodza naczelnego wojsk rosyjskich wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza Romanowa z 14 sierpnia 1914 roku, podpisał telegram dziękczynny, głoszący m.in., że krew synów Polski, przelana łącznie z krwią synów Rosyi w walce ze wspólnym wrogiem, stanie się największą rękojmią nowego życia w pokoju i przyjaźni dwóch narodów słowiańskich[4].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Wydał zbiory wspomnień O Radziejowicach i ich gościach niektórych (1934) oraz Gawędy o przedwojennej Warszawie (1936), przedstawiając liczne mało znane informacje, szczególnie dotyczące życia kulturalnego, literackiego i towarzyskiego dawnej Warszawy. Ponadto opublikował Trzy przemówienia (1925), Obrazki łowieckie (1927), prace naukowe Missye święte w Opinogórze (1927) i Rękopisy Biblioteki Ordynacji Krasińskich dotyczące dziejów szkolnictwa polskiego (1930).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Był odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim (1931)[5] i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą (1938)[6] Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Oficerskim francuskiej Legii Honorowej. Był Kawalerem Honoru i Dewocji Zakonu Maltańskiego.

Okupacja i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę i rozpoczęciu okupacji niemieckiej początkowo internowany w majątku w Opinogórze, w areszcie domowym. W kwietniu 1940 zabrany przez Gestapo, kiedy stanął w obronie skatowanego chłopca folwarcznego. Wywieziono go do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie, następnie do KL Dachau, gdzie zmarł z wycieńczenia i choroby serca. Po jego śmierci zbiory Ordynacji Krasińskich uległy dewastacji. 25 października 1944, po kapitulacji Powstania Warszawskiego gmach Muzeum i Biblioteki wraz ze zbiorami rękopisów zostały celowo spalone przez Niemców, wbrew postanowieniom układu kapitulacyjnego z 3 października 1944, zabezpieczającego ochronę zabytków, bibliotek i zbiorów archiwalnych przez okupanta.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wojciech Roszkowski, Lista największych właścicieli ziemskich w Polsce w 1922 r., w: Przegląd Historyczny, 1983, Tom 74 , Numer 2, s. 284
  2. Strona informacyjna Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek Polskich na Zachodzie
  3. Agnieszka Kidzińska, Zarys działalności Stronnictwa Polityki Realnej podczas I wojny światowej w Królestwie Polskim, w: Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Sectio F, Historia Vol. LVII, 2002, s. 169.
  4. Kazimierz Władysław Kumaniecki, Zbiór najważniejszych dokumentów do powstania państwa polskiego, Warszawa, Kraków 1920, s. 30.
  5. 10 listopada 1931 „za zasługi na polu nauki, sztuki i literatury przez zbudowanie i urządzenie gmachu Bibljoteki i Muzeum Ordynacji Krasińskich i oddanie tej naukowej instytucji do użytku publicznego” M.P. z 1931 r. Nr 260, poz. 345
  6. 10 listopada 1938 „za wybitne zasługi na polu pracy kulturalno-oświatowej” M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 592

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 2: K-O, Wrocław 1984

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]