Sterdyń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°34′45″N 22°17′41″E
- błąd 38 m
WD 52°34'48.0"N, 22°17'35.2"E, 52°38'N, 22°19'E
- błąd 14 m
Odległość 154 m
Sterdyń
wieś
Ilustracja
Pałac Ossolińskich w Sterdyni
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat sokołowski
Gmina Sterdyń
Liczba ludności (2011) 749[1][2]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 08-320[3]
Tablice rejestracyjne WSK
SIMC 0690810[4]
Położenie na mapie gminy Sterdyń
Mapa konturowa gminy Sterdyń, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Sterdyń”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po prawej znajduje się punkt z opisem „Sterdyń”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Sterdyń”
Położenie na mapie powiatu sokołowskiego
Mapa konturowa powiatu sokołowskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Sterdyń”
Ziemia52°34′45″N 22°17′41″E/52,579167 22,294722
Strona internetowa

Sterdyń (do 30 grudnia 1999 Sterdyń-Osada) – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie sokołowskim[4][5], na historycznym Podlasiu. Siedziba gminy Sterdyń oraz parafii św. Anny. Dawniej miasto; uzyskał lokację miejską przed 1737 rokiem, zdegradowany w 1869 roku[6].

Integralne części wsi Sterdyń[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0690826 Paciejew część wsi
0690832 Sterdyń Poduchowna część wsi
0690849 Szmulowizna część wsi

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Sterdyń położona jest na północ 20 km od Sokołowa Podlaskiego, przez miejscowość przebiega droga krajowa nr 63 Węgorzewo - Sławatycze. Obok miejscowości przepływa rzeczka Buczynka, dopływ Bugu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza pisana wzmianka o Sterdyni pochodzi z 1425 roku (Z. Rostkowski). Miejscowość została wymieniona w 1446 r. w spisie parafii ziemi łuckiej.

Pierwszym odnotowanym w źródłach właścicielem Sterdyni był Piotr Kiszka herbu Dąbrowa. Około 1472 roku wybudowano drewniany kościół pw. Trójcy Przenajświętszej, Nawiedzenia NMP i św. Anny, św. Jana Chrzciciela i Wszystkich Świętych, którego fundatorami byli: Grzymała h. Lubicz ze Sterdyni (1476-1482) i Brykcjusz Chądzyński h. Ciołek z Chądzynia. Dokument fundacyjny kościoła zaginął - prawdopodobnie zniszczony przez Tatarów. Nowy dokument fundacyjny wystawił 5 lipca 1518 roku Piotr Kiszka, potwierdzając wcześniejsze nadania. Erekcji parafii dokonał w 1518 roku biskup łucki, książę Holszański ks. Paweł Algimunt.

Od roku 1622 Sterdyń była własnością Jakuba Iwanowskiego h. Rogala (zm. 16 kwietnia 1630) żonatego z Anną Kiszką (zm. 1626), córką Mikołaja Kiszki (ok. 1565-1620). Następnie ich córka Barbara, wydając się w 1628 za Zbigniewa Ossolińskiego h. Topór (syna Prokopa i Katarzyny Biereckiej), wniosła dobra sterdyńskie, jako wiano, do rodu Ossolińskich. Po śmierci Zbigniewa (w roku 1628) dziedzicem Sterdyni został jego syn Jerzy, chorąży nurski, elektor z województwa podlaskiego, który 14.02.1673 roku poślubił Mariannę Broemer. Po śmierci Jerzego w roku 1687 majątek sterdyński popadł w długi, z powodu których, synowie Jerzego: Zbigniew (kanonik laterański w Czerwińsku i proboszcz w Zuzeli) i Jan-Józef (również duchowny), w roku 1709 sprzedali jednocześnie swe prawa spadkowe swemu stryjecznemu bratu Stefanowi Ossolińskiemu, i Wiktorynowi Kuczyńskiemu. Po wieloletnim procesie sądowym, 24 czerwca 1729 roku Wiktoryn Kuczyński sprzedał Sterdyń Janowi Stanisławowi Ossolińskiemu (1689-1770), stryjecznemu bratu Zbigniewa (proboszcza Zuzeli).

W 1737 r. król August III Sas nadaje wsi prawa miejskie, które traci ona w 1869 za czynny udział mieszkańców w powstaniu styczniowym. Miasto prywatne położone było w ziemi drohickiej województwa podlaskiego[7]. Po Janie Stanisławie dobra sterdyńskie dziedziczy jeden z jego synów – Antoni Ossoliński (starosta sulejowski, poseł i elektor w 1764 roku z ziemi drohickiej). Antoni rozpoczyna w roku 1778 budowę kościoła parafialnego, w stylu późnobarokowym i przystąpił do przebudowy sterdyńskiego pałacu istniejącego już przed 1770. Budowę kościoła zakończył w roku 1783 Stanisław z Tęczyna hr. Ossoliński (poseł na Sejm Czteroletni z powiatu mielnickiego) – syn Antoniego. Konsekracji dokonał w dniu 2 czerwca 1811 roku ks. Wojciech Leszczyc Skarszewski, biskup lubelski. Stanisław zakończył też przebudowę pałacu według projektu znanego architekta Jakuba Kubickiego. Stanisław Ossoliński żeni się z Józefą Morstin z Raciborska k. Krakowa, z którą miał córkę Emilię urodzoną w 1790 roku w Sterdyni, a zmarłą w 1869 roku w Krakowie. Emilia zaślubiła w 27 września 1809 roku swego bliskiego krewnego, wnuka stryjecznego dziada Aleksandra, Józefa Wawrzyńca Krasińskiego z Radziejowic herbu Ślepowron (1783-1845 lub 1847), syna Anny Ossolińskiej i Kazimierza Krasińskiego.

W roku 1822 Emilia i Józef Krasińscy z powodu nieuregulowanych wobec siebie zobowiązań finansowych doprowadzają w roku 1829 do publicznej licytacji dóbr sterdyńskich, w wyniku której kupują je Jan i Anna z Kleckich Łubieńscy i pozostają w ich rękach do roku 1839. W tymże 1839 roku Józef Wawrzyniec Krasiński odkupuje Sterdyń od Jana i Anny Łubieńskich. Emilia i Józef Wawrzyniec mają pięcioro dzieci: Mariannę, Stanisława, Karola–Joachima, Paulinę i Adama–Henryka. Na mocy działów przeprowadzonych między dziećmi dziedziczką Sterdyni zostaje Paulina (1816-1893), która w roku 1844 wydaje się za Ludwika Górskiego h. Boża Wola (1818-1908). Ludwik Górski doprowadził dobra sterdyńskie do rozkwitu. Między innymi urządził na nowo, w stylu angielskim, przypałacowy park. Ludwik i Paulina nie pozostawili potomstwa. Paulina przepisuje Sterdyń Kazimierzowi Krasińskiemu (1850-1930 - synowi jej brata: Adama – Henryka). Kazimierz obejmuje dobra po śmierci Ludwika Górskiego w 1908 roku, które pozostają w rękach rodziny Krasińskich do reformy rolnej.

28 grudnia 1946 roku na miejscowym rynku miała miejsce sesja wyjazdowa Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie, który skazał sołtysa Józefa Myszkę za pomoc żołnierzom podziemia niepodległościowego na karę śmierci przez rozstrzelanie. Wyrok wykonano natychmiast serią z pepesz[8].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Spichlerz przy pałacu Ossolińskich

W Sterdyni znajduje się kościół parafialny pod wezwaniem św. Anny wzniesiony w latach 1779-1783 w stylu późnego baroku. Kościół został odrestaurowany, gdy proboszczem w Sterdyni był ks. Jan Terlecki, Kanonik Gremialny Drohiczyńskiej Kapituły Katedralnej (proboszcz w Sterdyni od 20 sierpnia 2003 do 17 sierpnia 2011 roku)[9]. Na wzniesieniu znajduje się dawny okazały zespół pałacowo-parkowy złożony z pałacu oraz dwóch oficyn połączonych z korpusem głównymi odcinkami muru z bramkami. Jest to (XVI - XVII w.) rezydencja barokowa rozbudowana i przekształcona w początkach XIX wieku według projektu Jakuba Kubickiego dla Stanisława Ossolińskiego. Na wprost głównej bramy wjazdowej do pałacu stoi zabytkowa kapliczka z końca XVIII wieku z rzeźbą św. Floriana. Przy wjeździe do Sterdyni od strony Sokołowa Podlaskiego stoi rzeźba Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej wykonana w 1856 roku.

Urodzeni w Sterdyni[edytuj | edytuj kod]

  • Marian Dehnel – polski lekarz, żołnierz Legionów Polskich, poseł na Sejm
  • Paweł Dehnel – polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy
  • Arkadiusz Wasilewski – żołnierz Armii Krajowej i podziemia antykomunistycznego

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Sterdyń w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-02-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r..
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1207 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b c GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. a b Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 72-73.
  7. Józef Maroszek, Rzemiosło w miastach podlaskich, w: Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV-XVIII w.), Maria Kwapień, Józef Maroszek, Andrzej Wyrobisz, Wrocław 1976, s. 97.
  8. Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944-1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. XVII-XVIII.
  9. Por. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Złota odznaka "Za opiekę nad zabytkami", Legitymacja Nr 7406, Warszawa, dnia 11 maja 2012 roku

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]