Franciszek Orawiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Franciszek Orawiec
Ilustracja
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia 11 listopada 1896
Poronin
Data i miejsce śmierci wiosna 1940
Katyń
Przebieg służby
Lata służby 1914–1940
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie,
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 1 Pułk Strzelców Podhalańskich
2 Pułk Strzelców Podhalańskich
Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VII
Szkoła Wysokogórska
Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego
Stanowiska dowódca kompanii
szef sztabu
komendant szkoły
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
I wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kawaler I klasy Orderu Białej Róży Finlandii Krzyż Zasługi Obrońców (Łotwa) Order Krzyża Orła III Klasy (Estonia)

Franciszek Orawiec (ur. 11 listopada 1896 w Poroninie, zm. wiosną 1940 w Katyniu) – major piechoty Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Franciszek Orawiec

Franciszek Orawiec urodził się 11 listopada 1896 roku w Poroninie, w rodzinie Jakuba ps. „Dewaj” i pochodzącej z Zakopanego Bronisławy z Łukaszczyków. Pochodził z rodu Orawców, jednego z najstarszych i najbardziej zasłużonych w Poroninie. Miał sześcioro rodzeństwa: Helenę, Marię, Anielę (1898–1954, działaczka kulturalna, poetka, nowelistka), Helenę, Ludwikę, bliźniaki Bronisława i Bronisławę[1]. Był kuzynem Franciszka Łukaszczyka. Podobnie jak reszta rodzeństwa, otrzymał od ojca dom, położony w Orawcowej Grapie, jednak zainteresował się bliżej wojskiem. Podczas nauki w nowotarskim gimnazjum wstąpił do 55. Drużyny Strzeleckiej, a wraz z nią w czasie I wojny światowej walczył Legionach Polskich[2]. 15 marca 1915 złożył przedwczesny (wojenny) egzamin dojrzałości[3]. W 1918 został mianowany podporucznikiem.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę został przydzielony do 1 pułku Strzelców Podhalańskich, następnie do 2 pułku Strzelców Podhalańskich, a w jego szeregach walczył podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919-1921 jako dowódca 4 kompanii. Za okazane męstwo i brawurę został odznaczony Krzyżem Walecznych. Po zakończeniu wojny wraz z 2 pspodh. został skierowany do garnizonu pułku w Sanoku. W 1921 ukończył Dywizyjne Centrum Wyszkolenia w Krakowie. W 1922 został awansowany na stopień porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[4], a później awansowany na stopień kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923[5][6]. W latach 20. nadal służył w 2 pułku Strzelców Podhalańskich[7][8][9].

W Sanoku w 1922 ożenił się z Władysławą Beksińską (ur. 1899)[10], córką miejscowego architekta miejskiego, inż. Władysława Beksińskiego[11]. Młoda para otrzymała jako wiano połowę kamienicy przy ul. Jana III Sobieskiego w Sanoku[12] (jej właścicielką pozostawała Władysława, a po 1945 Jerzy Orawiec[13]), jednak oboje zamieszkali w Poroninie[14], gdzie prowadzili pensjonat[15]. W 1929 Franciszek Orawiec był ojcem chrzestnym bratanka Władysławy, Zdzisława Beksińskiego, późniejszego artysty-malarza[16].

Po ośmiu latach, w 1930 przeniósł się do Zakopanego, gdzie objął funkcję komendanta Szkoły Wysokogórskiej. Został awansowany na stopień majora piechoty ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931[17]. 23 marca 1932 roku został przeniesiony z 57 pułku piechoty wielkopolskiej do 7 Okręgowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego przy Dowództwie Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu[18][19]. W czerwcu 1934 roku został przeniesiony do Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie na stanowisko szefa sztabu Głównej Komendy Związku Strzeleckiego[20][21][22]. Według z stanu z marca 1939 był oficerem do zleceń w Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego[23]. Według późniejszej relacji rodziny, w sierpniu 1939 miał być awansowany na stopień podpułkownika, lecz uroczystość nadania stopnia uniemożliwił wybuch wojny[1].

Z relacji podporucznika rezerwy piechoty Walentego Lubienieckiego wynika, że w nocy z 5 na 6 września 1939 wyjechał z Warszawy transportem kolejowym razem z majorem Orawcem. 9 września przyjechali na stację Trawniki, następnie przez Brody udali się do Kopyczyniec. 14 września wyjechali podwodami z Kopyczyniec do Probużnej i dalej na południe do Jezierzan. 16 września porucznik Lubieniecki otrzymał od majora Orawca rozkaz udania się do Borszczowa po amunicję i benzynę. Wówczas po raz ostatni widział majora. Następnego dnia Borszczów został zajęty przez Armię Czerwoną[24]. Relacja porucznika Lubienieckiego stoi w sprzeczności z informacją podana przez Barbarę Stanisławczyk, jakoby major Orawiec dostał się do niewoli niemieckiej, po czym wraz z grupą oficerów został wymieniony przez Niemców i trafił w ręce Sowietów[21].

Major Orawiec był więziony w obozie w Kozielsku[25]. W tym czasie przesłał do żony Władysławy trzy listy, z których jeden z 27 listopada 1939 zachował się[26][27][28]. Wiosną 1940 został przetransportowany do Katynia i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Został pochowany na terenie otwartego 28 lipca 2000 Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu.

Z żoną Władysławą miał syna Jerzego (ur. 30 października 1935). Władysława zmarła tuż po zakończeniu II wojny światowej w wyniku wycieńczenia pobytem w obozie niemieckim po powstaniu warszawskim. Ich syna Jerzego adoptowała wówczas siostra Franciszka, Aniela Gut-Stapińska[29][30]. Jerzy Orawiec był aktorem i reżyserem filmów dokumentalnych[31][32][33] (zm. 1990)[34].

Franciszek Orawiec był stryjem Bronisławy Orawiec-Löffler, która udając się po raz pierwszy do Katynia z zamiarem oddania mu hołdu 10 kwietnia 2010 zginęła w katastrofie lotniczej w Smoleńsku[35].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Minister Obrony Narodowej decyzją Nr 439/MON z 5 października 2007 awansował go pośmiertnie na stopień podpułkownika[43][44]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości "Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów".

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” w Dąbrowie Górniczej przy ulicy Granicznej 21 został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Franciszka Orawca.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stanisławczyk 2011 ↓, s. 236-238.
  2. Stanisławczyk 2011 ↓, s. 241.
  3. Absolwenci C.K. Gimnazjum 1914-1915. goszczynski.nowytarg.pl. [dostęp 12 lipca 2014].
  4. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 426.
  5. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 367.
  6. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 204.
  7. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 379.
  8. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 328.
  9. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 102.
  10. Stanisławczyk 2011 ↓, s. 242.
  11. Bronisława Orawiec-Loffler. wyborcza.pl, 11 kwietnia 2010. [dostęp 24 grudnia 2013].
  12. Beksińscy 2014 ↓, s. 16.
  13. Kamienica 2013 ↓, s. 93, 98.
  14. Edward Zając: Sanockie biografie. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2009, s. 114. ISBN 978-83-61043-09-6.
  15. Beksińscy 2014 ↓, s. 14.
  16. Edward Zając: Sanockie biografie. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2009, s. 116. ISBN 978-83-61043-09-6.
  17. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 39.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 230.
  19. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 471.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 154.
  21. a b Stanisławczyk 2011 ↓, s. 233.
  22. Kronika polityczna. Delegacja „Strzelca” u premjera. „Kurier Warszawski”, s. 4, Nr 180 z 3 lipca 1936. 
  23. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 444-445.
  24. Walenty Lubieniecki, Załącznik do zeszytu ewidencyjnego, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.92b, s. 58-60.
  25. Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 237. ISBN 83-7001-294-9.
  26. Stanisławczyk 2011 ↓, s. 234-236.
  27. Listy katyniaków. Franciszek Orawiec. katyn.ipn.gov.pl. [dostęp 2017-03-22].
  28. Będę tam wracać. tygodnik.onet.pl, 12 października 2010. [dostęp 24 grudnia 2013].
  29. Jerzy Orawiec (ang.). imdb.com. [dostęp 24 grudnia 2013].
  30. Stanisławczyk 2011 ↓, s. 242, 247.
  31. Jerzy Orawiec. filmweb.pl. [dostęp 24 grudnia 2013].
  32. Jerzy Orawiec. filmpolski.pl. [dostęp 24 grudnia 2013].
  33. Jerzy Orawiec. filmpolski.pl. [dostęp 24 grudnia 2013].
  34. Stanisławczyk 2011 ↓, s. 248.
  35. Stanisławczyk 2011 ↓, s. 258.
  36. M.P. z 1931 r. Nr 87, poz. 137.
  37. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 1, s. 2, 19 marca 1936. 
  38. Na podstawie fotografii Plik:Franciszek Orawiec 2.JPG
  39. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 38, 11 listopada 1937. 
  40. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 39, 11 listopada 1937. 
  41. Eesti tänab 1919-2000, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2014-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).
  42. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 20, 11 listopada 1936. 
  43. Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze, i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 19 marca 2014].
  44. Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]