57 Pułk Piechoty Wielkopolskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy pułku piechoty polskiej. Zobacz też: 57 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 57.
57 Pułk Piechoty
Karola II Króla Rumunii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Wielkopolski
Patron Karol II Król Rumunii
Tradycje
Święto 23 maja
Nadanie sztandaru 1919 i 1929
Rodowód 3 Pułk Strzelców Wielkopolskich
57 Pułk Piechoty Wielkopolskiej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Arnold Szylling
Ostatni ppłk dypl. Tomasz Rybotycki
Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Poznań
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 14 Wielkopolska Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Karol II Rumuński, patron 57 pp
Działania pułku w latach 1919-1920
Bitwa o granice 1920.png
Bitwa lomianki 1939.png
Wschodni budynek koszar pułku[a]
Północny budynek koszar w Poznaniu[b]
Defilada 57 pp. Na trybunie przepasany szarfą gen. Kazimierz Sosnkowski. Widoczne ckm-y Browning wz. 30 na biedkach.

57 Pułk Piechoty Karola II Króla Rumunii (57 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

17 lutego 1919 gen. Józef Dowbor-Muśnicki wydał rozkaz o sformowaniu 3 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Formowanie oddziału przeprowadzono w Biedrusku. Zalążkiem było dwóch oficerów i 100 szeregowych przydzielonych z 1 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

W styczniu 1920, po włączeniu formacji wielkopolskich do Wojska Polskiego, przemianowany na 57 pułk piechoty.

Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-bolszewicka.

16 września 1920 pod Kobryniem śmiertelnie ranny został dowódca pułku, ppłk Arnold Szylling, który zmarł następnego dnia w godzinach wieczornych.

W czasie wojny z bolszewikami zginęło oraz zmarło wskutek doznanych ran 7 oficerów, w tym dowódca pułku oraz 288 podoficerów i szeregowców. Ponadto 706 żołnierzy zostało rannych, a kolejnych 193 zaginionych[1]. 40 żołnierzy pułku odznaczonych zostało Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. 51 oficerów i 385 szeregowców uhonorowanych zostało Krzyżem Walecznych[2]. Pułk w czasie prowadzonych działań wojennych zdobył sztandar sowieckiego pułku kawalerii, 5.380 jeńców, 3.950 karabinów, 115 ciężkich karabinów maszynowych, 21 dział z jaszczami i zaprzęgiem, jeden pociąg pancerny z dwoma działami i 7 ciężkimi karabinami maszynowymi, 186 koni oraz dużo wozów i innego materiału wojennego[3]. 14 sierpnia 1920 roku Józef Piłsudski dokonał przeglądu pułku i odznaczył Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari 6 bohaterów.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W Boże Narodzenie 1920 roku pułk powrócił z Wołkowyska do Poznania, jako swego stałego garnizonu[4].

W czwartek 14 sierpnia 1924 roku, w Obozie Ćwiczeń w Biedrusku, w ostatnim dniu manewrów, jedenastu żołnierzy pułku postanowiło przepłynąć wpław Wartę. Jednego z pływaków uratował dowódca pułku, ppłk Wiktor Unrug, drugiego żołnierze 7 Pułku Saperów, trzeci samodzielnie dopłynął do brzegu. Niestety pozostałych ośmiu żołnierzy utonęło w nurtach rzeki. Utonęli: sierż. Ignacy Lewandowski, kpr. Leon Walkowiak, st. szer. Leon Szott, st. szer. Władysław Hofmański, st. szer. Maksymilian Balcerzak, szer. Józef Małysz, szer. Franciszek Rosadziński i szer. Walter Fellner[5][6].

 Osobny artykuł: Przewrót majowy.

W czasie zamachu majowego 57 pp wraz z 58 pp, pod dowództwem gen. Anatola Kędzierskiego, został wysłany z Wielkopolski na pomoc legalnym władzom Polski. Do Warszawy przetransportowano dwa bataliony oraz szkołę podoficerską pułku, w sumie: 26 oficerów, 5 chorążych, 49 podoficerów, 426 szeregowców, 30 koni, 4 kuchnie polowe,4 wozy przykuchenne oraz 2 wozy amunicyjne. Pułkiem dowodził w czasie działań zbrojnych 1926 roku zastępca dowódcy pułku - ppłk Wincenty Rutkiewicz, I batalionem major Władysław Zakrzewski, 1 kompanią kpt. Władysław Michalak, 2 kompanią kpt. Cyprian Chodźko, 3 kompanią kpt. Michał Ciążyński, kompanią ckm kpt. Edward Nowrat, II batalionem ppłk Gustaw Płaskowicki, szkołą podoficerską - kpt. Stefan Pfont, pluton łączności i pionierów kpt. Franciszek Tabaczyński, kompania ckm kpt. Florian Szulc. W dniach 13-14 maja pododdziały 57 pp, wierne złożonej przysiędze, biły się na ulicach Warszawy broniąc Prezydenta RP i rządu. W trakcie działań zbrojnych oddziały pułku zdobyły, a następnie przez wiele godzin broniły gmachu Ministerstwa Spraw Wojskowych. Kompania kpt. Cypriana Chodźki broniła lotniska. Mimo przegranej strony rządowej w maju 1926 roku pułk po powrocie do Poznania był owacyjnie witany przez mieszkańców i miejscowe władze m.in. dowódcę Okręgu Korpusu gen. Edmunda Hausera. Jednostki pułku odbyły defiladę na pl. Wolności.

Straty pułku podawane są różnie w zależności od źródła:

  • imienna lista poległych jest następująca: 3 podoficerów (w tym: sierż. Walenty Jańczak, sierż. Józef Rutkowski, plut. Michał Saterski), 10 szeregowców (w tym: Marian Myślewski, Franciszek Sztul, Wawrzyniec Reis, Piotr Bryk, Michał Pluskota, Jan Moszkiewicz, Antoni Wachowski, Aleksander Ratajczak, Michał Szczykała, Łukasz Kasperski),
  • ranni: 4 oficerów (w tym kpt. Cyprian Chodźko), 2 chorążych (w tym Szczepan Nędza), 2 podoficerów (w tym plut. Sajewski)i 2 szeregowców [7].
 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 14 lutego, jako datę święta pułkowego[8]. 14 grudnia 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zmienił datę święta pułkowego 57 pp z dnia 14 lutego na dzień 23 maja[9].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 57 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy[10].

W 1937 król Rumunii Karol II Hohenzollern-Sigmaringen w czasie swojej wizyty w Polsce objął honorowe szefostwo nad 57 pułkiem piechoty wielopolskiej. Ponadto odznaczył pułk wysokim odznaczeniem rumuńskim[11].

28 czerwca 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki nadał 57 pułkowi piechoty wielkopolskiej nazwę „57 pułk piechoty Karola II Króla Rumunii”[12][13].

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej pułk walczył w składzie Armii "Poznań".

W sierpniu 1939, w mobilizacji alarmowej pułk sformował dla macierzystej dywizji Kompanię Kolarzy Nr 71, Kompanię Asystencyjną Nr 171 oraz dwa bataliony marszowe (własny i 55 pp), a także Kompanię Karabinów Maszynowych Przeciwlotniczych Typ B Nr 71 dla obrony przeciwlotniczej armii.

Strzelcy wielkopolscy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[14].

Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[18]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

  • mjr / ppłk piech. Franciszek Stok (10 VII 1922 – 9 III 1924 → zastępca dowódcy 2 psp)
  • ppłk piech. Wincenty Rutkiewicz (8 IV 1924[19] – 31 VII 1926 → stan nieczynny[20])
  • ppłk piech. Marian Krudowski (do VI 1930)
  • ppłk piech. Józef I Frączek (od I 1931[21])
  • ppłk dypl. piech. Tomasz Rybotycki (1938 - VII 1939 → dowódca 57 pp)
Kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[14]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[22]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • mjr piech. Edmund Effert (1923 – 1924 → dowódca III baonu)
  • mjr piech. Gustaw Płaskowicki (1924[23] – 30 XII 1925 → dowódca III baonu[24])
  • mjr / ppłk piech. Edmund Effert (30 XII 1925[24] – 26 IV 1928 → zastępca dowódcy 20 pp)
  • mjr piech. Witold Zubkowski-Okołow (26 IV 1928[25] – 28 I 1931 → PKU Pińsk[26])
  • mjr piech. Adam Wilczyński (1 X 1932[27] – 31 VIII 1935 → komendant PKU Małkinia)
  • mjr piech. Franciszek Tabaczyński (od 31 VIII 1935[28])
  • mjr piech. Adam Solski (IV 1938 – VIII 1939 → zastępca dowódcy OZ 14 DP)
  • kpt. Jan Krassowski (IX 1939)
Oficerowie pułku
Obsada personalna w 1919
  • dowódca pułku – ppłk Arnold Szylling
  • adiutant – ppor. Cyprian Ułaszyn
  • kapelan – ks. Morkowski
  • dowódca I batalionu – por. Władysław Barański
  • dowódca II batalionu – por./kpt. Władysław Lewandowski
  • dowódca III batalionu – ppor./kpt. Nowaczyński

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[29]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Tomasz Rybotycki
  • I adiutant - kpt. Marian II Filipowicz
  • II adiutant - kpt. Bolesław Sobociński
  • oficer informacyjny - ppor. rez. Nikodem Kasperek
  • oficer łączności - kpt. Wilhelm Józef Sawicz
  • kwatermistrz - kpt. Jan Krassowski
  • oficer płatnik- por. rez. Leonard Bogajewicz
  • oficer żywnościowy - chor. Ignacy Salomon
  • naczelny lekarz - kpt. dr Jerzy Konstanty Saciuk
  • kapelan - kpt. rez. ks. Józef Jasiński
  • dowódca kompanii gospodarczej - por. rez. Edward Hajdasz
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Stanisław Józef Hrycek
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Henryk Jopp
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Marek Drozd
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Leon Jarzemski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Włodzimierz Julian Sawka
  • dowódca 1 kompanii ckm - por. Józef Szmal
II batalion
  • dowódca II batalionu - mjr Karol Albert Wieczorek
  • adiutant batalionu - ppor. rez. Tadeusz Kurkiewicz
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - por. Stefan Bączkowski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. Mściwój Kokorniak
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - kpt. Władysław Kaniowski
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Tadeusz Cezary Heidrych
III batalion
  • dowódca III batalionu - mjr Józef Kępiński
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - kpt. mgr Eugeniusz Pobihuszczyj
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Stefan Radzimiński
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Eugeniusz Julian Dittmajer
  • dowódca 3 kompanii ckm - por. Sylwester Złotkowski
pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Feliks Rewers
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - kpt. art. Franciszek Fido
  • dowódca kompanii zwiadowców - por. Władysław Polaszek
  • dowódca plutonu pionierów - ppor. rez. Edmund Konieczny
  • dowódca plutonu łączności - por. rez. Eugeniusz Gołębski
  • dowódca plutonu łączności dowództwa pułku - por. rez. Henryk Łubieński
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - ppor. Zdzisław Pietrzyk

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1921[2]

Srebrny krzyż Virtuti Militari
  1. st. szer. Ignacy Adamski
  2. por. Władysław Barański
  3. sierż. Michał Bocian (14 VIII 1920)
  4. ppor. Mieczysław Chudziński (14 VIII 1920)
  5. kpt. Paweł Cyms
  6. sierż. Bolesław Dębowski (14 VIII 1920)
  7. sierż. Karol Dressler
  8. kpt. Edmund Effert (14 VIII 1920)
  9. ppor. Ludwik Figlus
  10. por. Hipolit Jazdon
  11. ppor. Leon Karwik
  12. szer. Walenty Kiciński (14 VIII 1920)
  13. ppor. Jan Kłoś
  14. sierż. Władysław Kowalski (14 VIII 1920)
  15. por. Ludwik Kubicki
  16. szer. Stanisław Kwaśniewski
  17. st. szer. Marian Lange
  18. ppor. Józef Liczbiński
  19. por. Adolf Łojkiewicz
  20. ppor. Stanisław Maćkowiak
  21. kpr. Leon Marciniak
  22. kpt. Władysław Michalak
  23. kpr. Antoni Migaszewski
  24. sierż. Szczepan Nędza
  25. kpr. Walenty Olejniczak
  26. kpr. Walenty Piaszczyński
  27. ppłk Zygmunt Rust
  28. szer. Bolesław Sokołowski
  29. chor. Józef Sołtysiak
  30. por. Władysław Srocki
  31. ppor. Roch Stebnowski
  32. kpt. Karol Świnarski (14 VIII 1920)
  33. por. Florian Szulc
  34. płk Arnold Szylling
  35. kpr. Ignacy Tadeuszczak
  36. plut. Stanisław Talbierz
  37. szer. Andrzej Wawrzynowicz
  38. szer. Władysław Wysocki (14 VIII 1920)
  39. st. sierż. Stanisław Zygmunt
  40. st. szer. Ignacy Żarczak

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Król Rumunii Karol II dekoruje orderem Michała Walecznego sztandar 57 pp
Sztandary

29 maja 1919 pułk złożył przysięgę na wierność Rzeczypospolitej i otrzymał sztandar.

6 grudnia 1920 na polach pod Zelwą Józef Piłsudski udekorował sztandary pułków piechoty 14 DP orderem Virtuti Militari, w tym także sztandar 57 pułku piechoty wielkopolskiej[30].

20 maja 1929 pułk otrzymał nowy sztandar. Wręczył go pułkowi w Biedrusku Ignacy Mościcki[30]. 28 czerwca 1937 sztandar pułku został udekorowany przez króla Karola II rumuńskim orderem wojennym Michała Walecznego III klasy.

Odznaka pamiątkowa

Pierwszy wzór odznaki (bez zatwierdzenia) opracowano w 1920 roku. Odznakę stanowi orzeł z otwartą koroną siedzący na skrzynce chorągwi trzymający w szponach tablicę z numerem 57 PP WLKP. Poniżej płat materii z napisem WSZYSTKO DLA OJCZYZNY i miniatura Krzyża Orderu Virtuti Militari. Jednoczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym i oksydowanym. Wymiary: 46x31 mm. Wykonanie: Jan Knedler - Warszawa.

Drugi wzór odznaki zatwierdzony Dz. Rozk. MSWojsk. nr 39, poz. 565 z 30 września 1924 roku. Odznaka ma kształt krzyża kawalerskiego o ramionach pokrytych emalią białą i czerwoną. Na jego ramionach wpisano dawną nazwę pułku 3 PUŁK STRZ. WLKP. Na środku krzyża nałożona jest tarcza zwieńczona orłem wz. 1919, pokryta czerwoną emalią, na której numer i inicjały 57 P.P. Na obrzeżu tarczy wyryta data powstania pułku 14.11.1919 i napis ZA PRAWO WOLNOŚĆ I OJCZYZNĘ. Tarcza okolona jest skrzyżowanymi srebrnymi gałązkami dębowymi. Między ramionami krzyża pęki srebrnych promieni. Trzyczęściowa - wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera IK. Wymiary: 42x42 mm. Projekt: Edward Rudolf Kontny. Wykonanie: Jan Knedler - Warszawa[31].

Sznur naramienny

Od 1938 roku żołnierze na lewym ramieniu noszili sznury w barwach rumuńskiego Orderu Wojennego Michała Walecznego[32]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Koszary służyły pierwotnie 6 Pułkowi Grenadierów im. Hrabiego Kleista von Nollendorfa (1 Zachodniopruskiemu). Stan z listopada 2008, budynek w trakcie adaptacji na potrzeby Komendy Miejskiej Policji w Poznaniu
  2. Koszary obecnie używane przez Wielkopolski Oddział Żandarmerii Wojskowej w Poznaniu

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Karczewski 1928 ↓, s. 25-28.
  2. a b Karczewski 1928 ↓, s. 29.
  3. Karczewski 1928 ↓, s. 30.
  4. Karczewski 1928 ↓, s. 24.
  5. Polska Zbrojna z 18 sierpnia 1924 r., Nr 226, s. 2.
  6. Polska Zbrojna z 19 sierpnia 1924 r., Nr 227, s. 5.
  7. A. Garlicki, P. Stawecki: Przewrót wojskowy w Polsce w 1928 r.. T. 1. 1978, seria: Wojskowy Przegląd Historyczny.
  8. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  9. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 35 z 14 grudnia 1928 roku, poz. 378.
  10. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  11. W Polsce i za granicą. „W Służbie Penitencjarnej”. Nr 14-15, s. 26, 15 lipca-1 sierpnia 1936. 
  12. M.P. z 1937 r. Nr 145, poz. 242.
  13. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 8 z 28 czerwca 1937 roku, poz. 99.
  14. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  15. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 254.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 257.
  18. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 8 kwietnia 1924 roku, s. 191.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 31 z 9 sierpnia 1926 roku, s. 246.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 4.
  22. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  23. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 262.
  24. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 139 z 30 grudnia 1925 roku, s. 758.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 136.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 12.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 415.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 96.
  29. Wkpp 2017 ↓, s. 68.
  30. a b Satora 1990 ↓, s. 112.
  31. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 98-101.
  32. Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945 : barwa i broń. s. 126.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]