57 Pułk Piechoty Wielkopolskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
57 Pułk Piechoty
Karola II Króla Rumunii
57 pułk piechoty wielkopolskiej
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Sformowanie

1919

Rozformowanie

1939

Nazwa wyróżniająca

Wielkopolski

Patron

Karol II Król Rumunii

Tradycje
Święto

14 lutego[a]
23 maja

Nadanie sztandaru

1919 i 1929

Rodowód

3 Pułk Strzelców Wielkopolskich
57 Pułk Piechoty Wielkopolskiej

Dowódcy
Pierwszy

ppłk Arnold Szylling

Ostatni

ppłk dypl. Tomasz Rybotycki

Działania zbrojne
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
bitwa pod Bobrujskiem (28 VIII–3 IX 1919)
kontruderzenie znad Wieprza (16–26 VIII 1920)
bitwa pod Ciełuszkami (25 VIII 1920)
kampania wrześniowa
bitwa nad Bzurą (9–18 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja

Poznań

Rodzaj wojsk

piechota

Podległość

14 Wielkopolska Dywizja Piechoty

Odznaczenia
Order Virtuti Militari Krzyż Srebrny.svg Orde van Michael de Dappere 1916.jpg
Działania pułku w latach 1919-1920

57 Pułk Piechoty Karola II Króla Rumunii (57 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

17 lutego 1919 gen. Józef Dowbor-Muśnicki wydał rozkaz o sformowaniu 3 pułku strzelców wielkopolskich. Formowanie oddziału przeprowadzono w Biedrusku. Zalążkiem było dwóch oficerów i 100 szeregowych przydzielonych z 1 pułku strzelców wielkopolskich. W styczniu 1920, po włączeniu formacji wielkopolskich do Wojska Polskiego, przemianowany na 57 pułk piechoty.

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Biedrusku [2].

Obsada personalna w latach 1919 – 1920[3]
dowódca pułku ppłk Arnold Szylling
adiutant ppor. Cyprian Ułaszyn
kapelan ks. Wacław Morkowski (7 VI–16 VIII 1919)
dowódca I batalionu por. Władysław Barański
dowódca II batalionu por. / kpt. Władysław Lewandowski †8 VII 1920 Warszawa
adiutant plut. Smoczyk
ppor. Jan Dymowski-Sawa
dowódca 5 kompanii sierż. Męclewski
por. Florian Szulc
ppor. Jan Kłoś
dowódca 6 kompanii sierż. Zimpel
por. Adolf Łojkiewicz
ppor. Gawroński
dowódca 7 kompanii sierż. Tanaś
ppor. Preiss
dowódca 8 kompanii sierż. sztab. Latosiński
por. Bobkowski
dowódca kompanii karabinów maszynowych ppor. Bensz
dowódca III batalionu ppor. / kpt. Wincenty Nowaczyński

Pułk w walkach o granice[edytuj | edytuj kod]

Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-bolszewicka.

28 sierpnia 1919 Grupa Wielkopolska gen. Daniela Konarzewskiego rozpoczęła natarcie na Bobrujsk[4]. Lewa grupa uderzeniowa w składzie: 3 pułk strzelców wielkopolskich, II/3 pal i 2/2 pac i dwa plutony saperów podeszła w rejon folwarku Durynicze i tu przyjęła ostateczne ugrupowanie bojowe. Do bezpośrednich działań wyznaczony został II batalion kpt. Władysława Lewandowskiego. Jego 6 i 7 kompania rozwinęła się od Berezyny aż do Durynicz, z zadaniem wiązania nieprzyjaciela ogniem. 5 kompania, wzmocniona plutonem szkoły podoficerskiej, przygotowywała się do natarcia w okolicy spalonych mostów pod Wołczynem. Dwie kompanie stanowiły odwód pułku[5]. Po krótkim przygotowaniu artyleryjskim, jako pierwsza ruszyła 5 kompania ppor. Jana Kłosia i prowadziła natarcie w kierunku Wołczanki. Po ciężkiej przeprawie „w bród”, wdarła się na nieprzyjacielskie pozycje, zdobyła je i rozpoczęła pościg przez Krasne na Pobokowicze. W tym czasie 6 kompania ppor. Gawrońskiego i 7. ppor. Preissa prowadziły walkę ogniową. W odwodzie, na kierunku działania 5 kompanii, maszerowała szkoła podoficerska kpt. Świnarskiego i 4 kompania por. Adolfa Łojkiewicza, z zadaniem osłony południowego skrzydła. Atakująca dalej w pierwszym rzucie 5 kompania za Pobokowiczami zniszczyła nieprzyjacielską baterię artylerii. Zdobyto 2 działa, 5 jaszczy i 2 karabiny maszynowe[6]. Wykorzystując powodzenie 5 kompanii, 6 i 7 kompania sforsowały na szerokim froncie Wołczankę i spychały Sowietów na Pobokowicze. Tu czerwonoarmistów od tyłu zaatakował pluton 5 kompanii. Większość z nich poddała się lub wycofała w nieładzie. Nie pomógł im też wyprowadzony na tym kierunku sowiecki kontratak. Został odparty przez plutony szkoły podoficerskiej[6].

Około południa II/3 pułku strzelców wielkopolskich, już bez styczności z przeciwnikiem, ruszył w kierunku Bobrujska. Pozostałe pododdziały, które nie weszły do walki, maszerowały za nim. Do zdobytego już przez 4 pułk strzelców wielkopolskich Bobrujska dotarły około 17:00. I batalion stanął w rejonie dworca kolejowego Bobrujsk, II w centrum miasta, wysuwając na stację kolejową Berezyna 5 kompanię. Ta, po zniszczonym moście, zdołała jeszcze przeprawić placówkę na wschodni brzeg rzeki. II batalion przeszedł do Krzywego Kruka[6].

 Osobny artykuł: Bitwa pod Bobrujskiem (1919).

9 maja 1920 stojący w Bobrujsku 57 pułk piechoty ppłk. Szyllinga otrzymał rozkaz przejścia do rejonu TatarkowiczeChołujKamienicze i wzmocnienie polskiej obrony w rejonie tych miejscowości[7]. 22 maja pułk został skierowany do Bohuszewicz z zadaniem jej zdobycia[8]. Dowódca pułku wyznaczył do awangardy III batalion kpt. Edmunda Efferta. Liczył on około 450 żołnierzy i posiadał 6 ciężkich karabinów maszynowych. Po drodze batalion zmiatał liczne patrole bojowe nieprzyjaciela i przed wieczorem 23 maja dotarł pod Bohuszewicze. Według oceny polskiego dowódcy miejscowości broniło około 1500 żołnierzy, a piechotę wspierała bateria artylerii[9]. Kapitan Effert zdecydował się wykorzystać element zaskoczenia i zaatakować załogę broniącą miejscowość. Atakiem nocnym z trzech stron wdarły się do Bohuszewicz, a zaskoczony przeciwnik po krótkiej walce wycofywał się w nieładzie porzucając broń ciężką i tabory. Nadciągające siły główne pułku pomogły w wyłapywaniu czerwonoarmistów. Następnego dnia I i II batalion odmaszerował w kierunku na Jakszyce i Osmołówkę, a w Bohuszewiczach pozostał jedynie III batalion, który w ciągu dnia odparł ataki nieprzyjaciela. Wieczorem oddziały Armii Czerwonej wycofały się za Berezynę, a front ustabilizował się na kilkanaście dni[9].

 Osobny artykuł: Bitwa pod Bohuszewiczami.

16 września 1920 pod Kobryniem śmiertelnie ranny został dowódca pułku, ppłk Arnold Szylling, który zmarł następnego dnia w godzinach wieczornych.

Bilans walk[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny z bolszewikami zginęło oraz zmarło wskutek doznanych ran 7 oficerów, w tym dowódca pułku oraz 288 podoficerów i szeregowców. Ponadto 706 żołnierzy zostało rannych, a kolejnych 193 zaginionych[10]. 40 żołnierzy pułku odznaczonych zostało Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. 51 oficerów i 385 szeregowców uhonorowanych zostało Krzyżem Walecznych[11]. Pułk w czasie prowadzonych działań wojennych zdobył sztandar sowieckiego pułku kawalerii, 5.380 jeńców, 3.950 karabinów, 115 ciężkich karabinów maszynowych, 21 dział z jaszczami i zaprzęgiem, jeden pociąg pancerny z dwoma działami i 7 ciężkimi karabinami maszynowymi, 186 koni oraz dużo wozów i innego materiału wojennego[12]. 14 sierpnia 1920 roku Józef Piłsudski dokonał przeglądu pułku i odznaczył Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari 6 bohaterów.

Mapy walk pułku[edytuj | edytuj kod]

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Order Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1921[13][14][15]
st. szer. Ignacy Adamski por. Władysław Barański nr 795[16] sierż. Michał Bocian (14 VIII 1920)
ppor. Mieczysław Chudziński kpt. Paweł Cyms sierż. Bolesław Dębowski (14 VIII 1920)
sierż. Karol Dressler kpt. Edmund Effert ppor. Ludwik Figlus
por. Hipolit Jazdon ppor. Leon Karwik szer. Walenty Kiciński (14 VIII 1920)
ppor. Jan Kłoś sierż. Władysław Kowalski (14 VIII 1920) por. Ludwik Kubicki
szer. Stanisław Kwaśniewski st. szer. Marian Lange ppor. Józef Liczbiński
por. Adolf Łojkiewicz ppor. Stanisław Maćkowiak kpr. Leon Marciniak
kpt. Władysław Michalak kpr. Antoni Migaszewski sierż. Szczepan Nędza
kpr. Walenty Olejniczak kpr. Walenty Piaszczyński ppłk Zygmunt Rust
szer. Bolesław Sokołowski chor. Józef Sołtysiak por. Władysław Srocki
ppor. Roch Stebnowski kpt. Karol Świnarski por. Florian Szulc
płk Arnold Szylling kpr. Ignacy Tadeuszczak plut. Stanisław Talbierz
szer. Andrzej Wawrzynowicz szer. Władysław Wysocki (14 VIII 1920) st. sierż. Stanisław Zygmunt
st. szer. Ignacy Żarczak st. sierż. Teofil Skrzypczak[17]

Pierwszych sześciu żołnierzy odznaczył osobiście Naczelny Wódz w czasie przeglądu pułku przeprowadzonego 14 sierpnia 1920 roku we wsi Irena.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

14 DP w 1938.jpg
Święto Narodowe 3 Maja 1936 w Poznaniu - defilada oddziałów 57 pp
Defilada 57 pp. Na trybunie przepasany szarfą gen. Kazimierz Sosnkowski. Widoczne ckm-y Browning wz. 30 na biedkach; lipiec 1938
Święto 57 pp - d-ca płk Tomasz Rybotycki wręcza odznakę pułkową ambasadorowi Rumunii Richardowi Franassovici; maj 1939
Wschodni budynek koszar pułku[b]
Północny budynek koszar w Poznaniu[c]
Podporucznik Jan Grabiński[d] jako oficer 14 pp. W marcu 1939 r., w randze kapitana 57 pp, dowodził plutonem na Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 14 DP.

W Boże Narodzenie 1920 roku pułk powrócił z Wołkowyska do Poznania, jako swego stałego garnizonu[18].

W czwartek 14 sierpnia 1924 roku, w Obozie Ćwiczeń w Biedrusku, w ostatnim dniu manewrów, jedenastu żołnierzy pułku postanowiło przepłynąć wpław Wartę. Jednego z pływaków uratował dowódca pułku, ppłk Wiktor Unrug, drugiego żołnierze 7 pułku saperów, trzeci samodzielnie dopłynął do brzegu. Niestety pozostałych ośmiu żołnierzy utonęło w nurtach rzeki. Utonęli: sierż. Ignacy Lewandowski, kpr. Leon Walkowiak, st. szer. Leon Szott, st. szer. Władysław Hofmański, st. szer. Maksymilian Balcerzak, szer. Józef Małysz, szer. Franciszek Rosadziński i szer. Walter Fellner[19][20].

 Osobny artykuł: Przewrót majowy.

W czasie zamachu majowego 57 pp wraz z 58 pp, pod dowództwem gen. Anatola Kędzierskiego, został wysłany z Wielkopolski na pomoc legalnym władzom Polski. Do Warszawy przetransportowano dwa bataliony oraz szkołę podoficerską pułku, w sumie: 26 oficerów, 5 chorążych, 49 podoficerów, 426 szeregowców, 30 koni, 4 kuchnie polowe,4 wozy przykuchenne oraz 2 wozy amunicyjne. Pułkiem dowodził w czasie działań zbrojnych 1926 roku zastępca dowódcy pułku - ppłk Wincenty Rutkiewicz, I batalionem major Władysław Zakrzewski, 1 kompanią kpt. Władysław Michalak, 2 kompanią kpt. Cyprian Chodźko, 3 kompanią kpt. Michał Ciążyński, kompanią ckm kpt. Edward Nowrat, II batalionem ppłk Gustaw Płaskowicki, szkołą podoficerską – kpt. Stefan Pfont, pluton łączności i pionierów kpt. Franciszek Tabaczyński, kompania ckm kpt. Florian Szulc. W dniach 13–14 maja pododdziały 57 pp, wierne złożonej przysiędze, biły się na ulicach Warszawy broniąc Prezydenta RP i rządu. W trakcie działań zbrojnych oddziały pułku zdobyły, a następnie przez wiele godzin broniły gmachu Ministerstwa Spraw Wojskowych. Kompania kpt. Cypriana Chodźki broniła lotniska. Mimo przegranej strony rządowej w maju 1926 roku pułk po powrocie do Poznania był owacyjnie witany przez mieszkańców i miejscowe władze m.in. dowódcę Okręgu Korpusu gen. Edmunda Hausera. Jednostki pułku odbyły defiladę na pl. Wolności.

Straty pułku podawane są różnie w zależności od źródła:

  • imienna lista poległych jest następująca: 3 podoficerów (w tym: sierż. Walenty Jańczak, sierż. Józef Rutkowski, plut. Michał Saterski), 10 szeregowców (w tym: Marian Myślewski, Franciszek Sztul, Wawrzyniec Reis, Piotr Bryk, Michał Pluskota, Jan Moszkiewicz, Antoni Wachowski, Aleksander Ratajczak, Michał Szczykała, Łukasz Kasperski),
  • ranni: 4 oficerów (w tym kpt. Cyprian Chodźko), 2 chorążych (w tym Szczepan Nędza), 2 podoficerów (w tym plut. Sajewski)i 2 szeregowców[21].
 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 14 lutego, jako datę święta pułkowego[22]. 14 grudnia 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zmienił datę święta pułkowego 57 pp z dnia 14 lutego na dzień 23 maja[23].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 57 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy[24].

W 1937 król Rumunii Karol II Hohenzollern-Sigmaringen w czasie swojej wizyty w Polsce objął honorowe szefostwo nad 57 pułkiem piechoty wielkopolskiej. Ponadto odznaczył pułk wysokim odznaczeniem rumuńskim[25].

28 czerwca 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki nadał 57 pułkowi piechoty wielkopolskiej nazwę „57 pułk piechoty Karola II Króla Rumunii”[26][27].

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[28][e]
dowódca pułku płk dypl. Stanisław Edward Grodzki
I zastępca dowódcy ppłk dypl. Tomasz Rybotycki
adiutant kpt. Marian II Filipowicz
starszy lekarz mjr dr Zygmunt Piechurski
młodszy lekarz ppor. lek Lucjan Paweł Teresiński
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) mjr Adam Solski
oficer mobilizacyjny kpt. adm. (piech.) Bronisław Wolny
zastępca oficera mobilizacyjnego kpt. Łukasz Grzywacz
oficer administracyjno-materiałowy p.o. chor. Zygmunt Kuchowicz
oficer gospodarczy kpt. int. Stanisław I Madaliński
oficer żywnościowy chor. Ignacy Salamon
oficer taborowy[f] kpt. tab. Adam Zaworski
kapelmistrz kpt. adm. (kapelm.) Antoni Szatkowski
dowódca plutonu łączności kpt. Wilhelm Józef Sawicz
dowódca plutonu pionierów p.o. kpt. Jan Krassowski
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. art. Franciszek Fido
dowódca plutonu ppanc. por. Feliks Rewers
dowódca oddziału zwiadu por. Władysław Polaszek
I batalion
dowódca batalionu mjr dypl. mgr Witold Sujkowski
dowódca 1 kompanii kpt. Bohdan Żebrowski
dowódca plutonu por. Stefan Radzimiński
dowódca plutonu ppor. Józef Mikoś
dowódca 2 kompanii kpt. Władysław Kaniowski
dowódca plutonu ppor. Zdzisław Włodzimierz Pietrzyk
dowódca 3 kompanii kpt. Stanisław Kazimierz Gliński
dowódca plutonu por. Józef Poleć
dowódca plutonu ppor. Karol Piotr Grzegorczyk
dowódca 1 kompanii km por. Józef Szmal
dowódca plutonu ppor. Mieczysław Zygmanowski
II batalion
dowódca batalionu mjr Karol Albert Wieczorek
dowódca 4 kompanii kpt. mgr Eugeniusz Pobihuszczyj
dowódca plutonu ppor. Zygmunt Dobrowolski
dowódca plutonu ppor. Jan Stanisław Horocki
dowódca 5 kompanii kpt. Włodzimierz Julian Sawka
dowódca plutonu ppor. Paweł Józef Piechota
dowódca 6 kompanii kpt. Franciszek Trojanowski
dowódca plutonu por. Leon Jarzemski
dowódca plutonu por. Tadeusz Cezary Heidrych
dowódca plutonu ppor. Joachim Ferdynand Wojdowski
dowódca 2 kompanii km kpt. Bolesław Stanisław Sobociński
dowódca plutonu por. Sylwester Złotkowski
dowódca plutonu ppor. Władysław Nowak
III batalion
dowódca batalionu mjr Józef Kępiński
dowódca 7 kompanii por. Stanisław Marek Drozd
dowódca plutonu por. Witold Zbigniew Marian Wierusz
dowódca plutonu ppor. Brunon Jasiński
dowódca plutonu ppor. Józef Rzysko
dowódca 8 kompanii kpt. Stefan Wojciechowski
dowódca plutonu por. Józef Durkalec
dowódca plutonu ppor. Jan Wyderkowski
dowódca plutonu ppor. Stanisław Perzanowski
dowódca 9 kompanii por. Czesław Kazimierz Radomiński
dowódca plutonu ppor. Edmund Kurz
dowódca 3 kompanii km por. Mściwój Aleksander Kokorniak
dowódca plutonu ppor. Stanisław Piątkowski
na kursie kpt. Tadeusz Józef Czemeres
na kursie por. Aleksander Foege
Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy 14 DP
dowódca mjr Stanisław Józef Hrycek
dowódca plutonu kpt. Jan Witold Grabiński
dowódca plutonu por. Stefan Bączkowski
dowódca plutonu por. Eugeniusz Julian Dittmajer
dowódca plutonu por. Józef Lis
57 obwód przysposobienia wojskowego „Poznań”
kmdt obwodowy PW kpt. piech. Antoni II Cichoń
kmdt powiatowy PW Nowy Tomyśl por. piech. Janusz Bronimir Dolewski
kmdt powiatowy PW Międzychód por. adm. (piech.) Jan Michajluk
kmdt powiatowy PW Szamotuły kpt. piech. Stanisław Steczkowski

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej pułk walczył w składzie Armii „Poznań”.

W sierpniu 1939, w mobilizacji alarmowej pułk sformował dla macierzystej dywizji kompanię kolarzy Nr 71, kompanię asystencyjną Nr 171 oraz dwa bataliony marszowe (własny i 55 pp), a także kompanię karabinów maszynowych przeciwlotniczych typ B Nr 71 dla obrony przeciwlotniczej armii.

Mapy walk pułku[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[30][31]
Dowództwo
dowódca pułku ppłk dypl. Tomasz Rybotycki
I adiutant kpt. Marian II Filipowicz
II adiutant kpt. Bolesław Sobociński
oficer informacyjny ppor. rez. Nikodem Kasperek
oficer łączności kpt. Wilhelm Józef Sawicz
kwatermistrz kpt. Jan Krassowski
oficer płatnik por. rez. Leonard Bogajewicz
oficer żywnościowy chor. Ignacy Salomon
naczelny lekarz kpt. dr Jerzy Konstanty Saciuk
kapelan kpt. rez. ks. Józef Jasiński
dowódca kompanii gospodarczej por. rez. Edward Hajdasz
I batalion
dowódca I batalionu mjr Stanisław Józef Hrycek
adiutant batalionu ppor. rez. Henryk Jopp
dowódca 1 kompanii strzeleckiej por. Stanisław Marek Drozd
dowódca 2 kompanii strzeleckiej por. Leon Jarzemski
dowódca 3 kompanii strzeleckiej kpt. Włodzimierz Julian Sawka
dowódca 1 kompanii ckm por. Józef Szmal
II batalion
dowódca II batalionu mjr Karol Albert Wieczorek
adiutant batalionu ppor. rez. Tadeusz Kurkiewicz
dowódca 4 kompanii strzeleckiej por. Stefan Bączkowski
dowódca 5 kompanii strzeleckiej por. Mściwój Kokorniak
dowódca 6 kompanii strzeleckiej kpt. Władysław Kaniowski
dowódca 2 kompanii ckm por. Tadeusz Cezary Heidrych
III batalion
dowódca III batalionu mjr Józef Kępiński
dowódca 7 kompanii strzeleckiej kpt. mgr Eugeniusz Pobihuszczyj
dowódca 8 kompanii strzeleckiej por. Stefan Radzimiński
dowódca I plutonu ppor. Jan Wyderkowski
dowódca II plutonu ppor. rez. Franciszek Borowczak
dowódca III plutonu ppor. rez. Andrzej Pokrywka
dowódca 9 kompanii strzeleckiej por. Eugeniusz Julian Dittmajer
dowódca 3 kompanii ckm por. Sylwester Złotkowski
pododdziały specjalne
dowódca kompanii przeciwpancernej por. Feliks Rewers
dowódca plutonu artylerii piechoty kpt. art. Franciszek Fido
dowódca kompanii zwiadowców por. Władysław Polaszek
dowódca plutonu pionierów ppor. rez. Edmund Konieczny
dowódca plutonu łączności por. rez. Eugeniusz Gołębski
dowódca plutonu łączności por. rez. Henryk Łubieński
dowódca plutonu przeciwgazowego ppor. Zdzisław Pietrzyk

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Król Rumunii Karol II dekoruje orderem Michała Walecznego sztandar 57 pp
Maszeruje kompania honorowa ze sztandarem 57 pp

Sztandary[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

29 maja 1919 pułk złożył przysięgę na wierność Rzeczypospolitej i otrzymał sztandar.

6 grudnia 1920 na polach pod Zelwą Józef Piłsudski udekorował sztandary pułków piechoty 14 DP orderem Virtuti Militari, w tym także sztandar 57 pułku piechoty wielkopolskiej[32].

20 maja 1929 pułk otrzymał nowy sztandar. Wręczył go pułkowi w Biedrusku Ignacy Mościcki[32]. 28 czerwca 1937 sztandar pułku został udekorowany przez króla Karola II rumuńskim orderem wojennym Michała Walecznego III klasy.

Odznaka pamiątkowa[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy wzór odznaki (bez zatwierdzenia) opracowano w 1920 roku. Odznakę stanowi orzeł z otwartą koroną siedzący na skrzynce chorągwi trzymający w szponach tablicę z numerem „57 PP WLKP”. Poniżej płat materii z napisem „WSZYSTKO DLA OJCZYZNY” i miniatura Krzyża Orderu Virtuti Militari. Jednoczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym i oksydowanym. Wymiary: 46x31 mm. Wykonanie: Jan Knedler - Warszawa.

Drugi wzór odznaki został zatwierdzony rozkazem ministra spraw wojskowych G.M. 21098.I. z 30 września 1924 roku[33]. Odznaka o wymiarach 42x42 mm ma kształt krzyża kawalerskiego o ramionach pokrytych emalią białą i czerwoną. Na jego ramionach wpisano dawną nazwę pułku „3 PUŁK STRZ. WLKP”. Na środku krzyża nałożona jest tarcza zwieńczona orłem wz. 1919, pokryta czerwoną emalią, na której numer i inicjały „57 P.P.” Na obrzeżu tarczy wyryta data powstania pułku „14.11.1919” i napis „ZA PRAWO WOLNOŚĆ I OJCZYZNĘ”. Tarcza okolona jest skrzyżowanymi srebrnymi gałązkami dębowymi. Między ramionami krzyża pęki srebrnych promieni. Trzyczęściowa - wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera „IK”. Autorem projektu odznaki był kpt. Edward Rudolf Kontny, a wykonawcą Jan Knedler z Warszawy[34].

Sznur naramienny[edytuj | edytuj kod]

Od 1938 roku żołnierze na lewym ramieniu noszili sznury w barwach rumuńskiego Orderu Wojennego Michała Walecznego[35].

Strzelcy wielkopolscy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: oficerowie 57 Pułku Piechoty Wielkopolskiej.
Dowódcy pułku[36][g]
Zastępcy dowódcy pułku[h]
  • mjr / ppłk piech. Franciszek Stok (10 VII 1922 – 9 III 1924 → zastępca dowódcy 2 psp)
  • ppłk piech. Wincenty Rutkiewicz (8 IV 1924[42] – 31 VII 1926 → stan nieczynny[43])
  • ppłk piech. Marian Krudowski (V 1927 – V 1930 → dowódca 10 pp)
  • ppłk piech. Józef I Frączek (od I 1931[44])
  • ppłk dypl. piech. Tomasz Rybotycki (1938 - VII 1939 → dowódca 57 pp)
II zastępca kwatermistrz
  • mjr piech. Adam Solski (IV 1938 – VIII 1939 → zastępca dowódcy OZ 14 DP)

Żołnierze 57 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej[edytuj | edytuj kod]

Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[45] oraz Muzeum Katyńskie[46][i][j].

Nazwisko i imię stopień zawód miejsce pracy przed mobilizacją zamordowany
Baraniecki Kazimierz por. rez. nauczyciel kierownik szkoły w Podrzewiu Katyń
Bechtold Brunon ppor. rez. handlowiec dyrektor przedsiębiorstwa w Poznaniu Katyń
Bogajewski Tadeusz ppor. rez. ekonomista właściciel przedsiębiorstwa w Poznaniu Katyń
Dominiczak Antoni ppor. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna w Strzyżminie Katyń
Glabiszewski Roman ppor. rez. nauczyciel szkoła powszechna w Gnieźnie? Katyń
Idaszewski Jan ppor. rez. górnik Katyń
Japa Mieczysław[49] por. rez. prawnik Sąd Apelacyjny w Poznaniu Katyń
Kruś Antoni ppor. rez. nauczyciel kier. szkoły w Wielkopolsce Katyń
Machczyński Tomasz por. w st. sp. Katyń
Miśko Tadeusz por. rez. inżynier leśnictwa nadleśniczy w majątku Lubostroń Katyń
Myssak Józef ppor. rez. inżynier leśnictwa inspektor leśny w Łódzkiej Izbie Rolniczej Katyń
Olejniczak Ludomir ppor. nauczyciel szkoła w Wiosce pow. wolsztyński Katyń
Pituła Józef ppor. rez. nauczyciel Szkoła Powszechna w Obrze Katyń
Piwkowski Edmund ppor. rez. ekonomista, mgr Katyń
Prawowski Stefan kpt. rez. urzędnik Poznańskie Ziemstwo Kredytowe Katyń
Prądzyński Jerzy por. rez. buchalter Bank Polski w Poznaniu Katyń
Solski Adam Teofil major żołnierz zawodowy kwatermistrz 57 pp Katyń
Tetzlaff Bronisław por. rez. prawnik Katyń
Wichtowski Tadeusz ppor. rez. nauczyciel Katyń
Chołodecki Witold por. rez. prawnik Charków
Figlus Ludwik kpt. w st. sp. Charków
Geneja Jan[50] por. rez. nauczyciel kier. szkoły w Kubeczkach Charków
Gonet Franciszek ppor. rez. nauczyciel Charków
Gruetzmacher Antoni ppor. rez. lekarz Charków
Hrycek Adam ppor. rez. Policja Państwowa Charków
Popowski Tadeusz ppor. rez. prawnik, mgr Charków
Szafrański Franciszek ppor. rez. Charków
Wagner Eugeniusz ppor. rez. Charków
Grunt-Mejer Konstanty policjant Kalinin

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W rocznicę powstania pułku (wydany został pierwszy ustny rozkaz dotyczący formowania pułku)[1].
  2. Koszary służyły pierwotnie 6 Pułkowi Grenadierów im. Hrabiego Kleista von Nollendorfa (1 Zachodniopruskiemu). Stan z listopada 2008, budynek w trakcie adaptacji na potrzeby Komendy Miejskiej Policji w Poznaniu
  3. Koszary obecnie używane przez Wielkopolski Oddział Żandarmerii Wojskowej w Poznaniu
  4. Kpt. piech. Jan Witold Grabiński – urodzony 23.03.1906 r. w Wieluniu, syn Witolda i Stefanii z Parnowskich. Podporucznik od 15.08.1931 r., porucznik od 1.01.1934 r., awansowany do stopnia kapitana 19.03.1939 r. W roku 1934 r. ukończył 6-tygodniowy kurs dowódców plutonów chemicznych. Służył w 14 pułku piechoty z Włocławka, Korpusie Ochrony Pogranicza (batalion „Żytyń”) i 57 pp z Poznania. W kampanii wrześniowej 1939 wziął udział jako oficer 57 pp, walczył nad Bzurą, przebił się do Warszawy gdzie został oficerem Oddziału I Sztabu Dowództwa Obrony Warszawy. Jeniec oflagów: XI B Braunschweig, II C Woldenberg, XI A Osterode i VII A Murnau. Po oswobodzeniu przydzielony do 2 Batalionu Strzelców Karpackich. Zmarł w roku 1989 w walijskim Mid Glamorgan.
  5. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[29].
  6. Oficer taborowy był jednocześnie dowódcą kompanii gospodarczej.
  7. Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[37].
  8. 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[41]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
  9. Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[47].
  10. Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[48].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Karczewski 1928 ↓, s. 3 i 14.
  2. Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
  3. Podwapiński 1927 ↓, s. 18-26.
  4. Odziemkowski 2004 ↓, s. 43.
  5. 14 Dywizja Piechoty 1937 ↓, s. 57-58.
  6. a b c 14 Dywizja Piechoty 1937 ↓, s. 58.
  7. Odziemkowski 1998 ↓, s. 25.
  8. Odziemkowski 2004 ↓, s. 45-46.
  9. a b Odziemkowski 2004 ↓, s. 46.
  10. Karczewski 1928 ↓, s. 25-28.
  11. Karczewski 1928 ↓, s. 29.
  12. Karczewski 1928 ↓, s. 30.
  13. Karczewski 1928 ↓, s. 19, 29.
  14. Podwapiński 1927 ↓, s. 221.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 23 kwietnia 1921 roku, s. 812-813.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 66 z 13 lipca 1924, s. 386, awiza.
  17. Polak (red.) 1991 ↓, s. 135.
  18. Karczewski 1928 ↓, s. 24.
  19. Polska Zbrojna z 18 sierpnia 1924 r., Nr 226, s. 2.
  20. Polska Zbrojna z 19 sierpnia 1924 r., Nr 227, s. 5.
  21. A. Garlicki, P. Stawecki: Przewrót wojskowy w Polsce w 1928 r.. T. 1. 1978, seria: Wojskowy Przegląd Historyczny.
  22. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  23. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 35 z 14 grudnia 1928 roku, poz. 378.
  24. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  25. W Polsce i za granicą. „W Służbie Penitencjarnej”. Nr 14-15, s. 26, 15 lipca-1 sierpnia 1936. 
  26. M.P. z 1937 r. nr 145, poz. 242.
  27. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 8 z 28 czerwca 1937 roku, poz. 99.
  28. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 614-615 i 678.
  29. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  30. Wkpp 2017 ↓, s. 68.
  31. Rezmer 1992 ↓, s. 459–481.
  32. a b Satora 1990 ↓, s. 112.
  33. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 39 z 30 września 1924 roku, poz. 565.
  34. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 98-101.
  35. Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945 : barwa i broń. s. 126.
  36. Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
  37. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  38. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 8.
  39. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 254.
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 257.
  41. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  42. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 8 kwietnia 1924 roku, s. 191.
  43. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 31 z 9 sierpnia 1926 roku, s. 246.
  44. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 4.
  45. Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
  46. Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
  47. Rocznik oficerski 1939 ↓.
  48. Wyrwa 2015 ↓.
  49. Księgi Cmentarne – wpis 1340.
  50. Księgi Cmentarne – wpis 5179.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]