Szreniawa (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szreniawa
Szreniawa
Alternatywne nazwy Krzywaśń, Occele, Ocele, Śrzeniawita, Śrzeniawa, Śrzeniewta, Śreniawa
Pierwsza wzmianka 1371 (pieczęć), 1403 (zapiska)
Herbowni
Miejscowości Szydłowiec (wraz z Odrowążem), Lesko, Rynarzewo
Gminy Szydłowiec (wraz z Odrowążem), Lesko
Szreniawa wersja pierwotna

Szreniawa (Krzywaśń, Occele, Ocele, Śrzeniawita, Śrzeniawa, Śrzeniewta, Śreniawa) – polski herb szlachecki.

Opis herbu[edytuj]

Opis współczesny[edytuj]

W polu czerwonym krzywaśń srebrna, z takimż zaćwieczonym krzyżem kawalerskim.

Klejnot: Lwia głowa na wprost, między dwoma rogami myśliwskimi z dzwonkami sokolimi złotymi. W pierwotnej formie klejnot składał się tylko z rogów turzych z dzwonkami, prawego czerwonego, lewego srebrnego[1].

Labry czerwone, podbite srebrem.

Opis u Niesieckiego[edytuj]

Rzeka srebrna w polu czerwonym w skos, czyli jak S przewrócone płynąca. Na hełmie lew bez korony między dwiema trąbami myśliwymi, u każdej z nich cztery dzwonki wiszą.() Jedni go familianci tak zażywają, że na wierzchu rzeki kładą krzyż i to zowią Śreniawa, drudzy bez krzyża rzekę noszą i chcą to mieć Drużyną. Inni () lwa na hełmie nie zażywają, ale tylko same trąby[2].

Sygnet z herbem Szreniawa
Odmiana używana przez rodzinę Dobschűtz

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

  • 1371 oraz 1376 - pieczęć Jana Kmity z Wiśnicza, starosty ruskiego[3]. Jego herbem pieczętować się zaczęli rycerze z jego drużyny. Takim przykładem jest pieczęć z 1396 roku z herbem Szreniawa Klemensa Kurowskiego, kasztelana żarnowskiego.
  • 1359 - w lasach Płoniny na Wołoszczyźnie, w klęsce poniesionej przeciwko armii mołdawskiej, chorągiew Szreniawitów miała wpaść w ręce nieprzyjacielskie[4].
  • 1403 - najstarsza zachowana zapiska sądowa[3].
  • 1413 - w wyniku unii horodelskiej herb został przeniesiony na Litwę.

Najwcześniejsze źródło heraldyczne wymieniające herb to datowane na lata 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae polskiego historyka Jana Długosza, który zalicza go do rdzennie polskich. Zapisuje on informacje o herbie wśród 71 najstarszych polskich herbów szlacheckich we fragmencie: „Srzenyawa fluvius polonicus, cruce signatus in parte superiori, in campo rubeo, a quo domus ipsa denominacionem accepit, ex Polonica gente ducens ortum. Cuius viri in bilem proni, in tibiis ulcerosi et canum, venacionum studiosi.”[5].

Herbowni[edytuj]

Lista sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule (w infoboksie po prawej stronie) pochodzi z Herbarza polskiego Tadeusza Gajla[6]. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Szreniawa.

Znani herbowni[edytuj]

  • Michał Horain - budowniczy śluzy Paniewo na Kanale Augustowskim, uczestnik powstania listopadowego
  • Mikołaj Kurowski - biskup poznański, włocławski i arcybiskup gnieźnieński, kanclerz koronny
  • Dobiesław Kmita - wojewoda lubelski, wojewoda sandomierski, kasztelan biecki, kasztelan wojnicki, kasztelan lubelski, starosta krzepicki
  • Jan Kmita - kasztelan przemyski, kasztelan lwowski
  • Mikołaj Kmita - kasztelan przemyski
  • Piotr Kmita Sobieński - marszałek wielki koronny, wojewoda i starosta krakowski, starosta spiski, starosta przemyski, starosta koleński, kasztelan sandomierski
  • Piotr Kmita z Wiśnicza - marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski, starosta sandomierski
  • Stanisław Kmita - wojewoda ruski, kasztelan sanocki, podkomorzy przemyski, starosta przemyski i spiski, wojewoda bełski
  • Piotr Kurowski - kasztelan sądecki, kasztelan lubelski, starosta lubelski
  • Teresa Lubomirska - żona Karola III Filipa Wittelsbach
  • Sebastian Lubomirski - żupan krakowski, kasztelan małogoski, kasztelan biecki, kasztelan wojnicki, starosta sandomierski, sądecki i spiski
  • Jerzy Sebastian Lubomirski - hetman polny koronny, starosta spiski, dobczycki, grybowski, chmielnicki, kazimierski, olsztyński, tymbarski, marszałek nadworny koronny, marszałek wielki koronny, przywódca rokoszu
  • Jan Potocki - rotmistrz wojsk koronnych, podczaszy chełmski, stolnik ziemi bielskiej
  • Wacław Potocki - podczaszy krakowski
  • Jan Kanty Edward Stadnicki - polski ochmistrz wielki, austriacki radca Najwyższej Izby Sprawiedliwości w Wiedniu
  • Stanisław Diabeł Stadnicki - starosta zygwulski

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Tadeusz Gajl Herbarz polski
  2. Kasper Niesiecki, Herbarz, VIII, 468-469
  3. a b Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 298-300. ISBN 83-7391-523-0.
  4. Jan Długosz: Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, ks. IX. Kraków: 1867-1870, s. 264.
  5. Celichowski 1885 ↓, s. 15-27.
  6. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 406-539. ISBN 978-83-60597-10-1.

Bibliografia[edytuj]

  • Zygmunt Celichowski: Jan Długosz, „Insignia seu clenodia regis et regni Poloniae.Z kodeksu kórnickiego.”. Poznań: Zygmunt Celichowski, 1885.

Linki zewnętrzne[edytuj]