Szreniawa (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szreniawa
Ilustracja
Herb Szreniawa
Typ herbu

szlachecki

Zawołanie

Śreniawa, Ocele

Alternatywne nazwy

Ocele, Śrzeniawa, Śrzeniawita, Śrzeniewita[1]

Pierwsza wzmianka

1371 (pieczęć),
1403 (zapiska)

Szreniawapolski herb szlachecki, noszący zawołanie Śreniawa i Ocele[1]. Wzmiankowany w najstarszym zachowanym do dziś polskim herbarzu, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, spisanym przez historyka Jana Długosza w latach 1464–1480[2]. Szreniawa jest jednym z 47 herbów adoptowanych przez bojarów litewskich na mocy unii horodelskiej z 1413 roku[3].

Herb występował głównie wśród rodzin osiadłych w ziemi krakowskiej, łęczyckiej, radomskiej i kaliskiej[1]. Spośród najbardziej znanych rodów pieczętujących się herbem Szreniawa, należy wymienić Kmitów[4] i Kwileckich[5].

Szreniawy używał też Wacław Potocki[6].

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Opis historyczny[edytuj | edytuj kod]

Jedna ze stron manuskryptów Jana Długosza, zawierająca opisy polskich herbów

Jan Długosz (1415–1480) blazonuje herb i opisuje herbownych następująco[7]:

Srzenyawa, fluvius polonicus, cruce signatus in parte superiori, in campo rubeo, a quo domus ipsa denominacionem accepit, ex Polonica gente ducens ortum. Cuius viri in bilem proni, in tibiis ulcerosi et canum, venacionum studiosi.

Jan Długosz, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae

Po przetłumaczeniu:

Szreniawa, rzeka polska krzyżem naznaczona w wyższej części, w polu czerwonym, od której sam dom otrzymał swoją nazwę, wywodzący się z narodu polskiego. Mężowie tego rodu skłonni do gniewu, gardzący muzyką, rozmiłowani w polowaniach i psach.

Jan Długosz, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae

Kasper Niesiecki, podając się na dzieła historyczne Bartosza Paprockiego, Szymona Okolskiego i Marcina Bielskiego, opisuje herb[8]:

Rzeka biała w polu czerwonem na ukos, czyli jak w przewrócone, płynąca, na hełmie Lew bez korony, między dwiema trąbami myśliwymi, u każdej z nich cztery dzwonki wiszą. (...). Jedni go familianci tak zażywają, że na wierzchu rzeki kładą krzyż (...).

Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, T. VIII

Opis współczesny[edytuj | edytuj kod]

Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco[a]:

Na tarczy w polu czerwonym krzywaśń srebrna, zaćwieczonym u góry krzyżem kawalerskim.

W klejnocie samo Lwia głowa na wprost, między dwoma rogami myśliwskimi z dzwonkami sokolimi złotymi.

Labry herbowe czerwone, podbite srebrem.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna wersja herbu Szreniawa

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

  • 1359 – w lasach Płoniny na Wołoszczyźnie, w klęsce poniesionej przeciwko armii mołdawskiej, chorągiew Szreniawitów miała wpaść w ręce nieprzyjacielskie[9].
  • 1371 oraz 1376 – pieczęć Jana Kmity z Wiśnicza, starosty ruskiego[10]. Jego herbem pieczętować się zaczęli rycerze z jego drużyny. Takim przykładem jest pieczęć z 1396 roku z herbem Szreniawa Klemensa Kurowskiego, kasztelana żarnowskiego.
  • 1403 – najstarsza zachowana zapiska sądowa[10].
  • 1413 – w wyniku unii horodelskiej herb został przeniesiony na Litwę[11].

Najwcześniejsze lokalne źródło heraldyczne wymieniające ten herb to wspomniane już wcześniej Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae, datowane na lata 1464–1480. Autorem tego dzieła jest polski historyk, Jan Długosz[12].

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Szreniawici.

Lista Tadeusza Gajla[edytuj | edytuj kod]

Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich)[13]. Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla[14] (296 nazwisk[15]). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Świnka. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Świnka[15]:

Adamowski, Aduckiewicz, Agdyjewicz, Agdyjewski, Alexandrowicz, Amborski, Amfor, Amforowicz, Andronowicz, Anforowicz, Aniszewski, Arasimowicz, Arcimowicz,

Beleński, Belewski, Beliński, Bieliński, Bielski, Bier, Bierkowski, Bierutowicz, Birowo, Biskowskowski, Biskupski, Bohun, Borowiński, Borsnicki, Borysławski, Borzysławski, Brawański, Brokicki, Brolnicki, Brzezieński, Brzeziński, Brzeźnicki, Buczyński, Budzisławski,

Charczewski, Charewicz, Charzewski, Charzowski, Chociszewski, Choraim, Choroszewski, Chwalikowski, Chwałkowski, Chwedkowicz, Czerniachowicz, Czerniachowski, Czerniawski, Czernichowski, Czerniechowski, Czerniewski,

Damiański, Darewski, Darowski, Dobszyc, Dobszycz, Drużyłowski, Drużyna, Dziwiłowicz, Dziwisz,

Fidowicz,

Gadowski, Gałkowski, Garbowski, Gądkowski, Gątkowski, Głuchowski, Głupczowski, Golkont, Gołkont, Gołkontowicz, Gołkowski, Gołochwast, Grabowski,

Harasimowicz, Holochwast, Horaczewski, Horain, Horbacki, Horoszewski,

Imszeniecki, Iżycki,

Jadald, Jamborski, Jodłownicki,

Kaliński, Kampanowski, Kampowski, Kantorowski, Karbowski, Kempanowski, Kilowski, Kinder, Klus, Kluski, Klusz, Kluś, Kmita, Kołacki, Kołaczyński, Kołuński, Komorski, Komorze, Konfirowicz, Koropko-Czerniewski, Koteński, Kotuński, Kozaryn, Koźlątkowski, Krasowski, Krassowski, Kraszowski, Krzesz, Kucharski, Kurcewski, Kurczewski, Kurdwanowski, Kuropatwa, Kurowski, Kurozwęcki, Kurzewski, Kuszewski, Kwilecki, Kwinta, Kwinto,

Ladajka, Ladayda, Langacz, Laskowski, Lasocki, Leben, Lipski, Lisicki, Lisiecki, Lochman, Lubomirski, Luboweski, Lubowicki, Lubowidzki, Lubowiecki,

Łapanowski, Łapiński, Łapka, Łapski,

Maciejowski, Miedzwiecki, Miedzwiedzki, Miedźwiecki, Miedźwiedzki, Mileszewski, Miłoszewski, Miłoszowski, Moniaczkowski, Mroczek, Mroczkowski, Mstowski,

Niedźwiecki, Niedźwiedzki,

Opanowski, Oraczewski, Oraczowski, Oranowski, Orianowski, Oszański,

Palecki, Parowski, Pczołecki, Pelwelski, Pernirowski, Piasecki, Piaśnicki, Piczek, Pielwicki, Pielwiecki, Pisarski, Płaczkowski, Płaszkowski, Poniatowski, Porembski, Poreński, Porębski, Porski, Potocki, Prandota, Proaczek, Progulbicki, Progulbin, Przybel, Przyłęcki, Przyłęski, Pszczołecki, Pukarzewski, Pukarzowski, Pułaski,

Radowicki, Radowiecki, Radwan, Rogowski, Rozbicki, Rozembarski, Rozenkowski, Rożbicki, Rudoszański, Rudzeński, Rupniewski, Rupniowski, Rzecki,

Sadło, Sadłowski, Saganowski, Sagatowski, Sagatyński, Sendrowicz, Sędrowicz, Siedlecki, Sielawa, Skarbek, Skinder, Skotnicki, Skupniewski, Słupski, Smolicki, Sobieński, Songin, Srokowski, Srzednicki, Srzeniawski, Stadnicki, Stawiarski, Stawski, Stebutt, Stępniewski, Stępniowski, Strachanowski, Strzałkowski, Suliński, Sulisławski, Szaciłło, Szaciło, Szafoński, Szalewicz, Szatyła, Szow, Szowa, Szreniawa, Szulisławski, Szykowski, Szypłowski, Szypowski,

Śladnicki,

Talatowicz, Talimont, Talwatowicz, Tągoborski, Telakiewicz, Telakowski, Tęgoborski, Tretiak, Trzebieński, Trzebiński, Trzeciak, Tukałło, Turowski, Tuszewski, Tuszowski,

Ujedzki, Ujejski, Uzdowski,

Werycha, Weryha, Wędzierzeński, Węgleński, Węgliński, Węgorzewski, Wieruski, Wiewierski, Wiewiórkowski, Wiewiórski, Wiewiurski, Wilkowski, Włodek, Wodecki, Wojnowski, Woronowicz, Wrochey, Wzdowski,

Zagorski, Zagórski, Zarszyński, Zdowski,

Żernicki, Żmigrodzki, Żmijewski, Żmijowski.

Tadeusz Gajl, Herbarz Polski

Pozostałe nazwiska[edytuj | edytuj kod]

Jury Łyczkowski, na swojej stronie dotyczącej heraldyki, wspomina również o nazwiskach Aniszewski i Hranicki[16].

Odmiany[edytuj | edytuj kod]

Odmiany herbu Szreniawa
Odmiany arystokratyczne herbu Szreniawa
Szreniawa w Tablicach odmian herbowych Teodora Chrząńskiego (1909). III rząd, IX kolumna.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Opis współczesny jest skonstruowany zgodnie z obecnymi zasadami heraldyki. Zobacz: Blazonowanie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Alfred Znamierowski, Herbarz rodowy, Warszawa: Świat Książki, 2004, s. 168, ISBN 83-7391-166-9.
  2. Długosz 1885 ↓, s. 24.
  3. Władysław Semkowicz (red.), Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie., t. VII, Lwów: Towarzystwo Heraldyczne we Lwowie, 1926, s. 211.
  4. Niesiecki 1840 ↓, s. 125–129.
  5. Niesiecki 1841 ↓, s. 263–264.
  6. Wacław Grad-Potocki z Potoka h. Śreniawa, Sejm-Wielki.pl [dostęp 2021-05-23].
  7. Jan Długosz, Insignia seu Clenodia Regis et Regni Poloniae. Z kodeksu kórnickiego, wydał dr. Z. Celichowski, Zygmunt Celichowski, Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1885, s. 24 [dostęp 2021-06-14] (pol.).
  8. Marek Minakowski, herb Śreniawa (t. 8 s. 468-472), wielcy.pl [dostęp 2021-06-03].
  9. Jan Długosz: Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, ks. IX. Kraków: 1867-1870, s. 259.
  10. a b Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 298-300. ISBN 83-7391-523-0.
  11. Unia w Horodle (1413), histmag.org, s. 2 [dostęp 2021-06-03].
  12. Jan Długosz, Insignia seu Clenodia Regis et Regni Poloniae. Z kodeksu kórnickiego, wydał dr. Z. Celichowski, Zygmunt Celichowski, Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1885, s. 24 [dostęp 2021-06-14] (pol.).
  13. Dzieje zasobu ↓, Linki zewnętrzne.
  14. Gajl 2007 ↓, Bibliografia.
  15. a b Gajl ↓, Linki zewnętrzne.
  16. Łyczkowski ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]