IJssel

IJssel
	; Zachód słońca nad rzeką Ĳssel w mieście Deventer
Kontynent	Europa
Państwo	Holandia
Lokalizacja	Geldria i Overijssel
	Rzeka
Długość	125 km
Średni przepływ	300 m³/s
	Źródło
Miejsce	Westervoort
Współrzędne	51°57′04,3″N 5°57′08,6″E/51,951200 5,952400
	Ujście
Recypient	Zwarte Meer, IJsselmeer
Miejsce	Kampen
Współrzędne	52°35′16,1″N 5°49′55,2″E/52,587800 5,832000
	Mapa
	Położenie na mapie Holandii źródło ujście
	Multimedia w Wikimedia Commons

Ĳssel (ˈ ɛ i s ə l, dolnosaksoński: Iessel(t) ˈ i s ə l (t )) – rzeka w środkowej Holandii, przepływająca przez prowincje Geldria i Overijssel. Długość – 125 km^[1], średni przepływ – 300 m³/s.

Jest to największy holenderski dopływ Renu. Oddziela się od Dolnego Renu w Westervoort, na wschód od miasta Arnhem i płynie na północ. Przepływa m.in. przez Zutphen, Deventer i Zwolle^[1], po czym koło miasta Kampen uchodzi do Zwarte Meer – odnogi sztucznego jeziora IJsselmeer^[2] (przed ukończeniem tamy Afsluitdijk w 1932 roku znanego jako Zuiderzee)^[3].

Rzeka jest nazywana również Gelderse IJssel (ˌ ɣ ɛ l d ə r s ə ˈ ʔ ɛ i s ə l)^[4], dla odróżnienia od innej rzeki Hollandse IJssel płynącej w zachodniej części Holandii.

Podobnie jak Dolny Ren, wypływa z krótkiego Pannerdens Kanaal, który łączy ją z głównym biegiem Renu, za którym przyjmuje on nazwę Waal^[5]. Czyni ją to częścią obszaru znanego jako delta Renu-Mozy-Skaldy.

Etymologia

Uważa się, że nazwa IJssel (starsze formy: Isla, Isala, od *Īsalō) pochodzi albo od praindoeuropejskiego rdzenia *eis- „szybko się poruszać” (staronordyjskie eisa oznacza „pędzić naprzód”, łacińskie ira „gniew”)^[6], albo pochodzi ze staroeuropejskiego źródła warstwowego^[7].

Dwa najwcześniejsze zachowane staroholenderskie zapisy nazwy IJssel, z 797 i 814 r. n.e., pochodzą od Hisla. Litera „h” zanikła w ciągu następnych kilku stuleci, a formy obejmujące Ysola, Ysla i Isla były poświadczane w ciągu następnych kilku wieków^[8].

Współczesna nazwa zawiera dwuznak „IJ”, obecny w ortografii niderlandzkiej, dlatego jej dwie pierwsze litery są zapisane wielką literą (podobnie jak w IJmuiden i IJsselmeer).

Galeria

Most nad IJssel w Zwolle
IJssel w pobliżu Velp
IJssel w pobliżu Doesburga
IJssel w pobliżu Zutphen
IJssel w pobliżu Deventer
IJssel w pobliżu Olst
IJssel w pobliżu Wijhe

Przypisy

↑ ^a ^b IJssel, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-12-03] .
↑ IJsselmeer. Waterland van Friesland. [dostęp 2025-12-03]. (niderl.).
↑ Ĳssel River, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-12-03] (ang.).
↑ Gelderse IJssel. Binnenvaart Kennis BV. [dostęp 2025-12-03]. (niderl.).
↑ Pannerdensch Kanaal. Rijkswaterstaat. [dostęp 2025-12-03]. (niderl.).
↑ J. de Vries: Etymologisch woordenboek. Utrecht: Het Spectrum, 1959. (niderl.).
↑ Xavier Delamarre: Dictionnaire de la langue gauloise. Paris: Ed. Errance, 2003. (fr.).
↑ Naamgeving rivier IJssel was eeuwenlang warboel. Rivierverhalen. [dostęp 2025-12-03]. (niderl.).

[PWN-1] IJssel, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-12-03] .

[2] IJsselmeer. Waterland van Friesland. [dostęp 2025-12-03]. (niderl.).

[3] Ĳssel River, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-12-03] (ang.).

[4] Gelderse IJssel. Binnenvaart Kennis BV. [dostęp 2025-12-03]. (niderl.).

[5] Pannerdensch Kanaal. Rijkswaterstaat. [dostęp 2025-12-03]. (niderl.).

[6] J. de Vries: Etymologisch woordenboek. Utrecht: Het Spectrum, 1959. (niderl.).

[7] Xavier Delamarre: Dictionnaire de la langue gauloise. Paris: Ed. Errance, 2003. (fr.).

[8] Naamgeving rivier IJssel was eeuwenlang warboel. Rivierverhalen. [dostęp 2025-12-03]. (niderl.).

[przyw-9] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f miasto-przywódca rejonu lub okręgu

[wazne-10] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s ^t miasto odegrało poważną rolę w Hanzie

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[A]

[B]

Region nadreński (Ren – Moza)	Dinant Duisburg Düsseldorf Emmerich Grieth KOLONIA^[A] Neuss Nijmegen Roermond Tiel Venlo Wessel Zaltbommel
Region IJssel i Zuiderzee	Arnhem DEVENTER^[B] Doesborg Elburg Harderwijk Hasselt Hattem KAMPEN^[B] Ommen Stavoren Zutphen Zwolle
Wybrzeże Morza Północnego	Groningen BREMA^[B] Stade Buxtehude HAMBURG^[B]
Między Renem i Wezerą (Westfalia)	Ahlen Allendorf Altena Arnsberg Attendorn Beckum Belecke Bielefeld Blankenstein (Hattingen) Bocholt Bochum Bödefeld Borgentreich Borken Brakel Breckerfeld Brilon Coesfeld Dorsten DORTMUND^[A] Drolshagen Dülmen Essen Eversberg Freienohl Fürstenau Geseke Grevenstein Hachen Hagen Haltern Hamm Hattingen Herford Hirschberg Hörde Hüsten Iburg Iserlohn Kallenhardt Kamen Langscheid Lemgo Lüdenscheid Lünen Melle Menden Minden MÜNSTER^[B] Neheim Neuenrade Neustadt Nieheim Oldenzaal Olpe OSNABRÜCK^[B] Paderborn Peckelsheim Plettenberg Quakenbrück Ratingen Recklinghausen Rheine Rüthen Schwerte SOEST^[B] Solingen Sundern Telgte Unna Vörden Vreden Warburg Warendorf Warstein Wattenscheid Werl Werne Westhofen Wetter Wiedenbrück
Między Wezerą i Łabą (Dolna Saksonia)	Alfeld Aschersleben Bockenem BRUNSZWIK^[A] Einbeck Gardelegen GOSLAR^[B] Gronau Halberstadt Hameln Hanower Helmstedt HILDESHEIM^[B] LÜNEBURG^[B] MAGDEBURG^[B] Osterburg Quedlinburg Salzwedel Seehausen Stendal Tangermünde Ulzen Werben
Niemcy środkowe (na południe do Harzu między górną Wezerą i Soławą)	Duderstadt Erfurt Getynga Halle Merseburg Mühlhausen Naumburg Nordhausen Northeim Osterode Uslar
Brandenburgia	Berlin Brandenburg Frankfurt nad Odrą Havelberg Cölln Kyritz Perleberg Pritzwalk
Południowe wybrzeże Bałtyku w granicach cesarstwa	Kilonia LUBEKA^[A] WISMAR^[B] ROSTOCK^[B] STRALSUND^[B] Greifswald Demmin Gützkow Szczecin Białogard Darłowo Goleniów Gryfice Kamień Kołobrzeg Koszalin Sławno Słupsk Stargard Trzebiatów Wolin
Prusy, Polska	Braniewo Chełmno GDAŃSK^[A] Elbląg KRÓLEWIEC^[B] TORUŃ^[B] Wrocław Kraków
Inflanty	DORPAT^[B] Goldingen Kokenhusen Lemsal Parnawa REWEL^[B] Roop RYGA^[B] Valmiera Viljandi Wenden Windawa
Szwecja	Kalmar Nyköping SZTOKHOLM^[B] VISBY^[A]