Jasionów (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jasionów
Kościół
Kościół
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat brzozowski
Gmina Haczów
Liczba ludności (2013) 1362[1]
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 36-211
Tablice rejestracyjne RBR
SIMC 0351389
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Jasionów
Jasionów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jasionów
Jasionów
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Jasionów
Jasionów
Ziemia 49°39′19″N 21°58′31″E/49,655278 21,975278

Jasionówwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Haczów przy DW887.

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Katarzyny.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Historia[edytuj]

Wieś oddalona 7 km od Haczowa, w kierunku wschodnim. Za pierwotną postać nazwy wsi wbrew chronologii zapisów można przyjąć formę Jasiona, reprezentującą ginący typ przymiotnika. Jest to nazwa fizyczna w związku z jasion (jasień, jasień). W źródłach nazwa wsi pisana była w następujących postaciach: Iassonow (1427), Iassenow (1430), Iassenow, Iassyenow (XVI w.), Jaszionow (1589), Jasionów (1614), Jasionów (XIX w.).

Pierwszym znanym nam właścicielem Jasionowa był Mikołaj z Jasionowa (1424-1428). Po nim wieś była własnością jego synów: Pawła, Jana i Dobiesława Jasieńskich. Ich siostra była żoną szlachcica Mikołaja Cygana. Jasieńscy byli także właścicielami Zmiennicy i Turzego Pola. Po śmierci braci często dochodziło do waśni między spadkobiercami, stąd w roku 1455 sprawy te rozstrzyga przebywająca w Krośnie królowa Zofia.

W 1427 r. proboszczem istniejącej już tutaj parafii był Szczepan, zaś w latach 1444-1455 funkcję tę pełnił ks. Andrzej. W skład jasionowskiej parafii pod koniec XV stulecia wchodziły wsie: Buków, Turze Pole, Trześniów, Wzdów, Zmiennica i Jasionów.

Pierwszymi[potrzebny przypis] znanymi z dokumentów mieszkańcami osady byli: Iwan Parek (1430), Maczek Koncziek (1439), Iacobus Goły (1442), Hrin, Nyesczor, Iacow Ruthenus, Paschco Minkowicz (1443).

W XV stuleciu istniała tutaj cerkiew prawosławna. Pod koniec XVI wieku (1590 r.) dziedzic Jasionowa Jerzy Błoński wypędził miejscowego proboszcza, spalił akta parafialne, a kościół zamienił na zbór kalwiński. Wygnany duszpasterz znalazł schronienie w Trześniowie (mieszkańcy tej wsi własnym sumptem wybudowali kościół) i stąd administrował dawną parafią, Dopiero w roku 1644 ks. Sebastian Zyberowicz odzyskał dawną świątynię w Jasionowie. Stało się to za sprawą Trybunału Lubelskiego. Konsekracja odnowionej świątyni odbyła się dwa lata później, 1 listopada. Od tego czasu – aż do 1913 r. – kościół w Trześniowie był świątynią filialną.

Powierzchnia Jasionowa w 1785 r. wynosiła 6,08 km². W miejscowości tej mieszkało 411 osób, w tym 11 Żydów. W roku 1867 liczba mieszkańców wzrosła do 550. W tym okresie wieś była własnością Henryka Truskolaskiego (ojca późniejszego generała Gustawa Truskolaskiego). W 1884 kupił Jasionów od Henryka Truskolaskiego Teofil Ostaszewski dla swej córki Marii, ożenionej z Augustem Dzieduszyckim.

W roku 1883 powstał w Jasionowie jeden z pierwszych w Galicji ludowych zespołów amatorskich, który wystawił we wzdowskiej stajni wyścigowej Teofila Ostaszewskiego sztukę Władysława Antczyca „Flisacy”. Organizatorem tego amatorskiego ruchu teatralnego był syn miejscowego organisty i nauczyciela szkoły parafialnej – Adam Froń. Rok później z tym samym jasionowskim zespołem opracował i wystawił „Gwiazdę Syberii” Stanisława Starzyńskiego i „Karpackich górali” Józefa Korzeniowskiego.

Pod koniec XIX wieku właścicielami dóbr Jasionowa byli Erazm i Regina Leszczyńscy[2].

Kościół w Jasionowie[edytuj]

Zbudowany w 1810 r. drewniany kościół, położony na niewielkim wzniesieniu, został na początku lat osiemdziesiątych przeniesiony do Zmiennicy (po wybudowaniu nowej świątyni w 1956 r. nie był użytkowany). Świątynia ta po rekonstrukcji w roku 1981 została poświęcona przez bpa Ignacego Tokarczuka (obecnie jest to kościół parafialny pw. Trójcy Św.). Wraz z kościołem przeniesiono do Zmiennicy płytę nagrobną A.D.E. Wzdowskiego z 1539 r. z pięcioma herbami: Szreniawa z literami I.W. oraz w narożnikach Szreniawa, Jastrzębiec, Gozdawa i Grzymała (?). Jej fundatorem był syn zmarłego, Jan Wzdowski. W dawnym kościele w Jasionowie użyta była jako stopień ołtarza głównego. W Zmiennicy ułożona jest na placu przykościelnym. Jest to najstarsza płyta nagrobna w regionie brzozowskim.

W tym kościele pracował ks. Jan Bardzik (1853-1913) z Odrzykonia, który święcenia kapłańskie otrzymał w 1879 r., a od grudnia 1887 r. do stycznia 1913 r. był tu proboszczem, wpływając na kształtowanie postawy patriotycznej. Obecny jasionowski kościół parafialny pw. św. Katarzyny wzniesiony został w latach 1939-1956. Urządzenie wnętrza częściowo zostało przeniesione z dawnego kościoła. Na uwagę zasługuje późnogotycka chrzcielnica z XV/XVI wieku, kamienna, ośmioboczna – z bogatą dekoracją heraldyczną, złożoną z 12 herbów. Powyżej kościoła wznosiła się murowana plebania z połowy XIX wieku, obecnie zburzona[potrzebny przypis].

Dzwonnica parawanowa przy kościele w Jasionowie

Dzwonnica została wybudowana w drugiej połowie XIX wieku, obok drewnianego kościoła parafialnego p. w. św. Katarzyny, zastępując wcześniejszą – drewnianą dzwonnicę. Pierwotnie mieściła się w obwodzie ogrodzenia placu kościelnego, pełniąc równocześnie funkcję bramy (stąd jej forma). Dzwonnica murowana z cegły, otynkowana, dwukondygnacyjna. Dolna kondygnacja w formie jednoarkadowej. Górna kondygnacja z trzema arkadami zamkniętymi półkoliście. Korona muru ukształtowana szczytowo. Dach dwuspadowy o połaciach opartych o koronę muru dzwonnicy, kryty blachą. Dzwonnica parawanowa, ażurowa. Dolna kondygnacja z szeroką arkadą zamkniętą łukiem. Wyposażenie dzwonnicy stanowią trzy dzwony, w tym jeden późnogotycki z 1540 r.

Dwór[edytuj]

Dwór w Jasionowie
Dwór w Jasionowie na mapie z 1851

W otoczeniu krajobrazowego parku z pierwszej połowy XIX wieku usytuowany jest murowany dwór, z cegły, wzniesiony zapewne w pierwszej połowie XIX wieku, niegdyś własność Truskolaskich i Dzieduszyckich. W dworze tym mieszkał m.in. szambelan dworu austriackiego i były starosta gródecki August Pius Dzieduszycki.

Dwór podpiwniczony, dwutraktowy, z sienią na osi. Elewacja frontowa pięcioosiowa z zadaszeniem wspartym na 5 kolumnach. Obiekt po przeprowadzeniu prac remontowych w połowie lat osiemdziesiątych użytkowany jest obecnie jako Ośrodek Zdrowia. Ponadto mieszczą się w nim 3 mieszkania dla obsługi medycznej.

Na północ od dworu usytuowany jest spichlerz folwarczny z I. połowy XIX wieku. Drewniany, konstrukcji zrębowej.

W otoczeniu dworu rozplanowane zostały Ogrody na skłonie wierzchowiny i pośród pól ornych. Starodrzew jest wyraźnie dominującym elementem w bezleśnym krajobrazie wsi. W rozplanowaniu ogrodów wyróżnić można dwie fazy. Na folwarku w otoczeniu starego parterowego dworu oraz drewnianego spichlerza zachowane są z I połowy XIX w. naturalnego pochodzenia zbiorowiska roślinne z pomnikowymi drzewami: topoli białej, jesionu wyniosłego i lipy szerokolistnej. W otoczeniu pałacu, pochodzącego z początku XX w. jest założenie ogrodu, rozplanowane na rzucie kwadratu. Sieć głównych dróg dojazdowych wraz z podjazdem do dworu przetrwała bez zmian. Drogi wewnętrzne zachowane są tylko częściowo. Czytelne są dwa stawy, dziś już częściowo zarośnięte, warzywniki, sad owocowy. Z krajowych drzew lipa szerokolistna i drobnolistna zajmuje około 30% składu gatunkowego. Licznie występują: jesion wyniosły, topola biała i osika, grab pospolity, klon paklon, dąb szypułkowy, świerk pospolity, klon zwyczajny i jawor, robinia akacjowa, brzoza brodawkowata, modrzew europejski, sosna zwyczajna, jesion wyniosły odmiana zwisła, wiąz górski. Rosną też okazałe: buk pospolity odmiany purpurowej i dąb czerwony, sosna wejmutka, iglicznia trójciemiowa, daglezja zielona, sosna czarna, choina kanadyjska, jałowiec sawina, kasztanowiec biały i gładki.

Cmentarz w Jasionowie[edytuj]

Cmentarz w Jasionowie
Nagrobek Adama Ostaszewskiego na cmentarzu w Jasionowie

Na miejscowym cmentarzu okazała kaplica Dzieduszyckich (pochowany w niej jest hrabia Kazimierz Dzieduszycki, zmarły 15 września 1893 r. w Jasionowie w wieku niespełna 19 lat) oraz groby: Adama Ostaszewskiego – „Leonarda ze Wzdowa” zmarłego w Krakowie, jego małżonki Marii Ostaszewskiej-Ostoja z Chłapowskich (30 XI 18647 II 1941, zmarłej w Krakowie) i ich córeczki Elżbietki Ostaszewskiej, zmarłej przedwcześnie 29 września 1897 r. we Wzdowie.

Znajdują się tu także groby: ks. prof. Ludwika Wasylewicza (12 XI 189810 X 1974) – uczestnika I wojny światowej, kapelana w randze kapitana w wojnie 1939 r., więźnia obozów w Działdowie, Łańcucie, Rzeszowie i ojca znanego rzeźbiarza prof. Mariana Koniecznego – Stanisława (1894-1966).

Na jasionowskim cmentarzu 11 października 1991 r. pochowany został – obok swojego ojca, żołnierza Legionów – prezes Najwyższej Izby Kontroli prof. Walerian Pańko, pochodzący z pobliskiego Turzego Pola,

Osoby związane z miejscowością[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Kronika. Złote wesele. „Gazeta Przemyska”, s. 3, Nr 66 z 18 sierpnia 1892. 

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy Piórecki; Ogrody i parki województwa krośnieńskiego.Rzeszów 1989

Linki zewnętrzne[edytuj]