Topola biała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Topola biała
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd malpigiowce
Rodzina wierzbowate
Rodzaj topola
Gatunek topola biała
Nazwa systematyczna
Populus alba L.
Sp. pl. 2:1034. 1753[2]
Liście topoli białej
Charakterystyczne romboidalne przetchlinki na korze
Pokrój (jesienią)
Kotki męskie
Pęd z pączkami
Topola biała – pomnik przyrody w Warszawie

Topola biała, białodrzew (Populus alba L.) – gatunek drzew z rodziny wierzbowatych (Salicaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rodzimym obszarem występowania tego gatunku topoli jest środkowa i południowa Europa (brak go w Skandynawii i Irlandii), znaczna część Azji oraz Afryka Północna (Algeria, Maroko, Tunezja, Wyspy Kanaryjskie). Rozprzestrzenił się także i aklimatyzował w Australii i Nowej Zelandii, w Afryce i na Azorach[3]. W Europie Północnej sięga do 67° szerokości geograficznej północnej. W Polsce występuje dziko na całym niżu i w niższych położeniach górskich, poza tym jest często sadzony[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wyniosłe drzewo o wysokości do 28 m[5] (najwyższa odnotowana wysokość to 45 m[6]) i szerokiej, kulistej koronie. Najgrubszą topolą białą w Polsce jest białodrzew, który rośnie w pozostałościach parku na granicy m. Leszno i Grądy k. Warszawy. Obwód mierzony w pierśnicy (na wys. 1,3 m) wynosi 10,8 m[7]. Pokrój nigdy nie jest strzelisty[5]. Wskutek łatwego tworzenia pędów odroślowych czasami również w postaci krzewiastej[5].
Kora
Ma na pniu mocno spękaną szaro-białą korę[5]. W wyższych częściach pnia kora srebrzystoszara z dużymi przetchlinkami, o charakterystycznym romboidalnym kształcie[5]. Starsze gałęzie mają kremowo-białą barwę i posiadają wyraźnie widoczne blizny[5]. U starszych drzew pnie mają czarny kolor[5].
Drewno
Jest miękkie, lekkie, łupliwe, łatwe w obróbce mechanicznej i nieulegające paczeniu, twardzielowe, łatwo próchniejące. Zawiera bardzo dużo wody.
Pędy
Młode pędy, oraz pączki obficie okryte białym kutnerem, który utrzymuje się podczas zimy[5]. Pączki z wyraźnymi łuskami[8].
Liście
Ulistnienie skrętoległe. Liście 3-5 klapowe o długości 6-12 cm. Ogonek liściowy długi i bocznie spłaszczony. Duże liście na długopędach mają długi ogonek i są głęboko klapowane[5]. Od góry ciemnozielone i błyszczące, od spodu pokryte kutnerem i wybitnie srebrzyste[5]. Liście na krótkopędach mają brzegi faliste, są mniejsze, zaokrąglone, nie są klapowane[5]. Boczne nerwy liści nie dochodzą do ząbków. Jesienią przebarwiają się na żółto lub brązowo[8].
Kwiaty
Roślina dwupienna. Kwiaty zebrane w kwiatostany zwane kotkami. Kotki podczas kwitnienia luźno zwisające, męskie – grube i czerwone, żeńskie – cienkie i żółtozielone. Kwiaty bez okwiatu. Mają nagie, ząbkowane i kosmato owłosione przysadki. W kwiatach męskich 4-12 pręcików, w żeńskich 1 słupek[4][8].
Owoc
Torebka, która pęka na dwie części. Nasiona bardzo drobne, z włoskami. Podczas rozsiewania można obserwować kłęby nasion z białymi włoskami, przypominające watę.
Korzeń
Ma silnie rozwinięty system korzeniowy. Łatwo tworzy odrośla korzeniowe.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Kwitnie od marca do kwietnia, jeszcze przed rozwojem liści, jest wiatropylna. Wytwarza ogromne ilości pyłku – w jednym kwiatostanie męskim może być do 6 mln ziaren pyłku. Wiatr może roznosić nasiona na duże odległości, kiełkują one łatwo i szybko, co sprawia, że topola jest gatunkiem pionierskim. Nasiona rozsiewane są również przez wiatr. Wytwarza ogromne ilości nasion (miliony!). Jest jednym z nielicznych drzew w naszym klimacie, których nasiona mogą kiełkować jeszcze w tym samym sezonie wegetacyjnym.
Czas życia
Topola biała może żyć do ok. 100 lat, jest więc rośliną raczej krótkowieczną w porównaniu z wieloma innymi gatunkami drzew. Rośnie bardzo szybko, w naszej strefie klimatycznej topole są najszybciej rosnącymi drzewami.
Siedlisko
Zasiedla tereny nadrzeczne (często w postaci krzewiastej) i przydroża. Najczęściej spotykana w dolinach dużych rzek niżowych w nadrzecznych łęgach topolowych. Gatunek charakterystyczny dla zespołu Populetum albae[9].
Alergiczność
Pyłek topoli (nie nasiona!) rzadko wywołuje alergię u ludzi.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

  • Tworzy jedną odmianę[10]: Populus alba var. pyramidalis Bunge – topola piramidalna, o wąskiej, wrzecionowatej koronie i zielonkawoszarej korze. Liście na krótkopędach jajowate, na długopędach 5-7 klapowe z wrębnymi i grubo ząbkowanymi klapami. Traci kutner wczesną jesienią[5]. Uprawiany.
  • Tworzy mieszańce z topolą osikątopola szara, Populus alba × tremula (P. × canescens (Aiton) Sm., syn. P. hybrida Bieb.) – wysokie drzewo (osiąga wysokość do 40 m, wyższą niż gatunki rodzicielskie) występujące głównie nad dużymi rzekami, np. Wisłą, Odrą razem z topolą białą. Mieszaniec posiada cechy morfologiczne pośrednie między gatunkami rodzicielskimi. Liście krótkopędów jajowate lub okrągławe, długopędów jajowato-sercowate, nieregularnie piłkowane, na spodniej stronie pokryte szarym kutnerem.
  • Niektóre kultywary:
    • 'Raket' – o strzelistej koronie[5]. Posiada rozłożyste pędy[5].
    • 'Richardii' – posiada jaskrawożółte liście z wierzchu i białe od spodu[5]. Dorasta do 17 m[5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina lecznicza
  • Często sadzona w parkach, jako roślina ozdobna. Częściej sadzone są okazy męskie, gdyż okazy żeńskie wytwarzając ogromne ilości puchatych nasion (jak pęczki waty) powodują uciążliwe zaśmiecanie terenu. Używana również do zadrzewiania nieużytków.
  • Drewno stosowane jako materiał opałowy (o niskiej wartości energetycznej, w porównaniu z innymi drzewami). Używane do produkcji niektórych przedmiotów, np. ołówków, rysownic, zapałek i do wytwarzania sklejki. Wytwarza się też z niej papier (zawiera bardzo dużo w porównaniu z innymi gatunkami drzew celulozy, bo aż 40-50%). Drewno używane jest również w rzeźbiarstwie.

Udział w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-12-10].
  2. The Plant List. [dostęp 2015-01-03].
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
  4. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p Johnson O., More D.: Drzewa. Warszawa: Multico, 2009, s. 150. ISBN 978-83-7073-643-9.
  6. Monumental trees – Najwyższa topola biała
  7. Lechosław Hertz "Przewodnik po Puszczy Kampinoskiej", wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1971
  8. a b c W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  9. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  10. The Plant List. Populus. [dostęp 2015-01-03].
  11. a b Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  12. a b c Flowers in Israel. [dostęp 2015-01-03].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.