Karakara czarnobrzucha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karakara czarnobrzucha
Caracara plancus[1]
(J. F. Miller, 1777)
Karakara czarnobrzucha
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd sokołowe
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Rodzaj Caracara
Gatunek karaka czarnobrzucha
Synonimy
  • Falco plancus Shaw, 1796[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Karakara czarnobrzucha (Caracara plancus) – gatunek drapieżnego ptaka z rodziny sokołowatych (Falconidae). Występuje w Ameryce Południowej, z wyjątkiem jej północnych obszarów. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy o gatunku wspomniał John Frederick Miller w 1777. Zamieścił tablicę barwną z wizerunkiem tego ptaka, oznaczoną numerem XVII, w Various subjects of Natural History[4]. W 1796 ukazała się reedycja dzieła, Cimelia physica. Autorem opisów gatunków był George Shaw, który nadał karakarze czarnobrzuchej nazwę Falco plancus. Holotyp pochodził z Ziemi Ognistej (została wspomniana jedynie jako „Tierra del Fuego”, bez wzmianki, czy były to wyspy, czy część kontynentalna)[2]. Wcześniej, w 1781 John Latham opisał tego ptaka w A general synopsis of birds. Nie nadał mu jednak nazwy naukowej, a zwyczajową, Plaintive Eagle[5]. Latham powołał się na tablicę XVII Millera i przytoczył nazwę Falco plancus, więc część Cimelia physica zawierająca opis karakary czarnobrzuchej musiała się ukazać jeszcze przed 1781[6]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza karakarę czarnobrzuchą w rodzaju Caracara, uznając ją przy tym za gatunek monotypowy[7]. Niegdyś karakarę czarnobrzuchą uznawano za jeden gatunek wraz z białorzytną[8][9][10] (C. cheriway; występuje wąski obszar hybrydyzacji obydwu tych ptaków[8] w Brazylii[9]), a niekiedy z wymarłą karakarą meksykańską (C. lutosa)[8].

Epitet gatunkowy plancus oznacza z łaciny orła[11]. Carl Eduard Hellmayr w wydanym w 1932 tomie The birds of Chile napisał, że mieszkańcy Chile nazywają karakary czarnobrzuche „Traro”[12].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi 51–64 cm, masa ciała 1150–1600 g (dla ptaków obydwu płci z Chile i Peru); rozpiętość skrzydeł 120–133 cm[8]. Wymiary szczegółowe w mm (w nawiasie podano liczbę samców i samic, jedynie skok zmierzono u 4 samców i 4 samic)[9]:

Długość skrzydła Długość ogona Długość górnej
krawędzi dzioba
(od woskówki)
Długość skoku
5 ♂ 376–430 199–239 32–35 80–90
10 ♀ 378–445 206–238 31–37 85–93

Pod względem wyglądu karakara czarnobrzucha przypomina karakarę białorzytną[8][9]. Wyróżnia się delikatnym paskowaniem całego grzbietu, tyłu szyi i pokryw nadogonowych. W porównaniu do karakar białorzytnych, u czarnobrzuchych paski w okolicy kloaki są drobniejsze i mają większy zasięg[9].

Zasięg występowania[edytuj]

Karakary czarnobrzuche zamieszkują obszar od północnego i centralnego Peru i centralnej Boliwii na wschód po Deltę Amazonki i na południe[8] przez Brazylię, Urugwaj, Paragwaj, Peru, Chile i Argentynę[10] po Ziemię Ognistą. Zasiedlają również Falklandy[8]. Badacze tacy jak Charles Darwin, odwiedzający niegdyś Falklandy, nie wspominali o tych ptakach; możliwe więc, że pojawiły się na wyspach w 2. połowie XIX wieku, wraz z przybyciem hodowców owiec[10].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Karakary carnobrzuche zamieszkują wszelkie otwarte tereny, w tym świetliste zadrzewienia. Często przesiadują na słupkach ogrodzeniowych, drzewach i krzewach wzdłuż dróg lub innych otwartych przestrzeni. Zwykle przebywają w parach lub pojedynczo, jednak osobniki młodociane mogą zimą tworzyć stada. W Chile karakary czarnobrzuche stwierdzane były od poziomu morza do 2000 m n.p.m., a w Peru do 2500 m n.p.m.[10] Głos karakary czarnobrzuchej podobny jest do głosu karakar białorzytnych. Odzywają się różnorodnymi terkoczącymi, gdaczącymi i skrzeczącymi głosami[8].

Pożywienie[edytuj]

Ptaki te są oportunistami. Ze zdobyczy zwierzęcej żywią się zarówno żywą zwierzyną (m.in. gekonami, wężami, ślimakami, płazami, parecznikami, dżdżownicami, prostoskrzydłymi, na Falklandach ośmiornicami; niekiedy atakują jagnięta), jak i padliną, również zwierząt potrąconych przez samochody. Ptaki obserwowane w Reserva El Bagual (prowincja Formosa) zjadały truchła pancerników, majkongów krabożernych (Cerdocyon thous), koati (Nasua nasua), kapibar, wydr, nandu, bocianów i zwierząt domowych, w tym bydła. Na Falklandach zjadają m.in. martwe pingwiny, owce i bydło. Karakary czarnobrzuche wykazują zainteresowanie płonącymi (podążają za uciekającą zdobyczą) lub spalonymi już polami[10].

Na plażach zjadają jaja żółwie. Zdarza im się wybierać z gniazd jaja i pisklęta, m.in. warzęch, czapli, a nawet karakar jasnogłowych (Milvago chimachima). W Argentynie obserwowano karakary czarnobrzuche zjadające jaja sępników pstrogłowych (Cathartes burrovianus) i kariam czerwononogich (Cariama cristata) oraz jaja i pisklęta bocianów sinodziobych (Ciconia maguari). Jedzą również pokarm roślinny – orzeszki ziemne, rośliny strączkowe, awokado i owoce palm. Niekiedy wykazują kleptopasożytnictwo i odbierają ptakom ich pokarm[10].

Lęgi[edytuj]

Jaja

Okres lęgowy w Chile zaczyna się w październiku. W Brazylii kopulujące ptaki obserwowane były jesienią między 15 kwietnia a 26 maja (Rio Grande do Sul), samicę znoszącą materiał na gniazdo obserwowano 18 sierpnia (na południe od Vacaria). W argentyńskim rezerwacie Reserva El Bagual okres lęgowy trwa od początku sierpnia do początku listopada; obserwowano również 22 sierpnia samicę siedzącą na gnieździe (prowincja Tucumán). Na Falklandach okres lęgowy trwa od końca sierpnia do października[10].

Karakary czarnobrzuche gniazdują na krzewach i drzewach, donoszono również o gniazdach na ziemi lub klifie. W 2010 po raz pierwszy zaobserwowano (opisano 2 lata później) przypadek założenia gniazda na strukturze pochodzenia antropogenicznego. W prowincji Buenos Aires nad autostradą ptaki zbudowały gniazdo z tyłu znaku[13]. W zniesieniu 2 lub 3 jaja. Barwa skorupki opisywana różnie, barwa tła może być kremowa (Chile, Falklandy) lub biaława po pomarańczowoczerwoną i ochrową (Argentyna, Falklandy); skorupkę pokrywają ciemnobrązowe lub czerwonobrązowe kropki. Wymiary średnie 5 jaj: 57,6 na 45 mm (Argentyna). Jedyny znany okres inkubacji to 28 dni[10].

Status[edytuj]

IUCN uznaje karakarę czarnobrzuchą za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2016). BirdLife International ocenia trend populacji jako wzrostowy ze względu na zwiększanie się powierzchni odpowiednich dla karakar środowisk przez wylesianie oraz intensywniejszą hodowlę bydła i owiec[14]. Karakary czarnobrzuche są ogółem pospolite, zwłaszcza w południowej części zasięgu; rzadkie są na pacyficznych wybrzeżach Peru i Falklandach[10].

Przypisy

  1. Caracara plancus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Michael Walters. The identity of the birds depicted in Shaw and Miller's Cimelia physica. „Archives of Natural History”. 36 (2), s. 316-326, 2011. 
  3. Caracara plancus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. J. F. Miller: Various subjects of Natural History. 1777, s. pl. XVII.
  5. John Latham: A general synopsis of birds. T. 1. 1781, s. 34.
  6. Richard Bowdler Sharpe: textsThe history of the collections contained in the natural history departments of the British Museum. 1906. s. 179–180.
  7. Frank Gill & David Donsker: Falcons. IOC World Bird List (v6.3), 20 lipca 2016. [dostęp 29 lipca 2016].
  8. a b c d e f g h Bierregaard, R.O., Jr & Marks, J.S.: Southern Caracara (Caracara plancus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. [on-line]. 2016. [dostęp 29 lipca].
  9. a b c d e Emmet Reid Blake: Manual of Neotropical Birds. T. 1. University of Chicago Press, 1977, s. 361.
  10. a b c d e f g h i Peregrine Fund: Southern Caracara Caracara plancus. Global Raptor Information Network, 4 marca 2014. [dostęp 29 lipca 2016].
  11. James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 309. ISBN 1408125013.
  12. Carl Eduard Hellmayr: The birds of Chile. T. 19. 1932, s. 290–291.
  13. Sergio H. Seipke. First Record of Southern Caracaras (Caracara plancus) Nesting on a Human-made Object. „Journal of Raptor Research”. 46 (2), s. 228-230, 2012. 
  14. Southern Caracara Caracara plancus. BirdLife International. [dostęp 29 lipca 2016].