Karakara czubata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karakara czubata
Caracara plancus[1]
(J. F. Miller, 1777)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd sokołowe
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Plemię Polyborini
Rodzaj Caracara
Gatunek karakara czubata
Synonimy
  • Falco plancus Shaw, 1796[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Karakara czubata[4], karakara czarnobrzucha[4] (Caracara plancus) – gatunek dużego drapieżnego ptaka z rodziny sokołowatych (Falconidae). Występuje w Ameryce Południowej, z wyjątkiem jej północnych obszarów. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy o gatunku wspomniał John Frederick Miller w 1777. Zamieścił tablicę barwną z wizerunkiem tego ptaka, oznaczoną numerem XVII, w Various subjects of Natural History[5]. W 1796 ukazała się reedycja dzieła, Cimelia physica. Autorem opisów gatunków był George Shaw, który nadał karakarze czarnobrzuchej nazwę Falco plancus. Holotyp pochodził z Ziemi Ognistej (została wspomniana jedynie jako „Tierra del Fuego”, bez wzmianki, czy były to wyspy, czy część kontynentalna)[2]. Wcześniej, w 1781 John Latham opisał tego ptaka w A general synopsis of birds. Nie nadał mu jednak nazwy naukowej, a zwyczajową, Plaintive Eagle[6]. Latham powołał się na tablicę XVII Millera i przytoczył nazwę Falco plancus, więc część Cimelia physica zawierająca opis karakary czarnobrzuchej musiała się ukazać jeszcze przed 1781[7]. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza karakarę czarnobrzuchą w rodzaju Caracara, uznając ją przy tym za gatunek monotypowy[8]. Niegdyś karakarę czarnobrzuchą uznawano za jeden gatunek wraz z białorzytną[9][10][11] (C. cheriway; występuje wąski obszar hybrydyzacji obydwu tych ptaków[9] w Brazylii[10]), a niekiedy z wymarłą karakarą meksykańską (C. lutosa)[9].

Epitet gatunkowy plancus oznacza z łaciny orła[12]. Carl Eduard Hellmayr w wydanym w 1932 tomie The birds of Chile napisał, że mieszkańcy Chile nazywają karakary czarnobrzuche „Traro”[13].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 51–64 cm, masa ciała 1150–1600 g (dla ptaków obydwu płci z Chile i Peru); rozpiętość skrzydeł 120–133 cm[9]. Wymiary szczegółowe w mm (w nawiasie podano liczbę samców i samic, jedynie skok zmierzono u 4 samców i 4 samic)[10]:

Długość skrzydła Długość ogona Długość górnej
krawędzi dzioba
(od woskówki)
Długość skoku
5 ♂ 376–430 199–239 32–35 80–90
10 ♀ 378–445 206–238 31–37 85–93
Osobnik dorosły w locie

Pod względem wyglądu karakara czarnobrzucha przypomina karakarę białorzytną[9][10]. Wyróżnia się delikatnym paskowaniem całego grzbietu, tyłu szyi i pokryw nadogonowych. W porównaniu do karakar białorzytnych, u czarnobrzuchych paski w okolicy kloaki są drobniejsze i mają większy zasięg[10].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Karakary czarnobrzuche zamieszkują obszar od północnego i centralnego Peru i centralnej Boliwii na wschód po Deltę Amazonki i na południe[9] przez Brazylię, Urugwaj, Paragwaj, Peru, Chile i Argentynę[11] po Ziemię Ognistą. Zasiedlają również Falklandy[9]. Badacze tacy jak Charles Darwin, odwiedzający niegdyś Falklandy, nie wspominali o tych ptakach; możliwe więc, że pojawiły się na wyspach w 2. połowie XIX wieku, wraz z przybyciem hodowców owiec[11].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Karakary czarnobrzuche zamieszkują wszelkie otwarte tereny, w tym świetliste zadrzewienia. Często przesiadują na słupkach ogrodzeniowych, drzewach i krzewach wzdłuż dróg lub innych otwartych przestrzeni. Zwykle przebywają w parach lub pojedynczo, jednak osobniki młodociane mogą zimą tworzyć stada. W Chile karakary czarnobrzuche stwierdzane były od poziomu morza do 2000 m n.p.m., a w Peru do 2500 m n.p.m.[11] Głos karakary czarnobrzuchej podobny jest do głosu karakar białorzytnych. Odzywają się różnorodnymi terkoczącymi, gdaczącymi i skrzeczącymi głosami[9].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Ptaki te są oportunistami. Ze zdobyczy zwierzęcej żywią się zarówno żywą zwierzyną (m.in. gekonami, wężami, ślimakami, płazami, parecznikami, dżdżownicami, prostoskrzydłymi, na Falklandach ośmiornicami; niekiedy atakują jagnięta), jak i padliną, również zwierząt potrąconych przez samochody. Ptaki obserwowane w Reserva El Bagual (prowincja Formosa) zjadały truchła pancerników, majkongów krabożernych (Cerdocyon thous), koati (Nasua nasua), kapibar, wydr, nandu, bocianów i zwierząt domowych, w tym bydła. Na Falklandach zjadają m.in. martwe pingwiny, owce i bydło. Karakary czarnobrzuche wykazują zainteresowanie płonącymi (podążają za uciekającą zdobyczą) lub spalonymi już polami[11].

Na plażach zjadają jaja żółwie. Zdarza im się wybierać z gniazd jaja i pisklęta, m.in. warzęch, czapli, a nawet karakar jasnogłowych (Milvago chimachima). W Argentynie obserwowano karakary czarnobrzuche zjadające jaja sępników pstrogłowych (Cathartes burrovianus) i kariam czerwononogich (Cariama cristata) oraz jaja i pisklęta bocianów sinodziobych (Ciconia maguari). Jedzą również pokarm roślinny – orzeszki ziemne, rośliny strączkowe, awokado i owoce palm. Niekiedy wykazują kleptopasożytnictwo i odbierają ptakom ich pokarm[11].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Jaja

Okres lęgowy w Chile zaczyna się w październiku. W Brazylii kopulujące ptaki obserwowane były jesienią między 15 kwietnia a 26 maja (Rio Grande do Sul), samicę znoszącą materiał na gniazdo obserwowano 18 sierpnia (na południe od Vacaria). W argentyńskim rezerwacie Reserva El Bagual okres lęgowy trwa od początku sierpnia do początku listopada; obserwowano również 22 sierpnia samicę siedzącą na gnieździe (prowincja Tucumán). Na Falklandach okres lęgowy trwa od końca sierpnia do października[11].

Karakary czarnobrzuche gniazdują na krzewach i drzewach, donoszono również o gniazdach na ziemi lub klifie. W 2010 po raz pierwszy zaobserwowano (opisano 2 lata później) przypadek założenia gniazda na strukturze pochodzenia antropogenicznego. W prowincji Buenos Aires nad autostradą ptaki zbudowały gniazdo z tyłu znaku[14]. W zniesieniu 2 lub 3 jaja. Barwa skorupki opisywana różnie, barwa tła może być kremowa (Chile, Falklandy) lub biaława po pomarańczowoczerwoną i ochrową (Argentyna, Falklandy); skorupkę pokrywają ciemnobrązowe lub czerwonobrązowe kropki. Wymiary średnie 5 jaj: 57,6 na 45 mm (Argentyna). Jedyny znany okres inkubacji to 28 dni[11].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje karakarę czarnobrzuchą za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 2005 (stan w 2020). BirdLife International ocenia trend populacji jako wzrostowy ze względu na zwiększanie się powierzchni odpowiednich dla karakar środowisk przez wylesianie oraz intensywniejszą hodowlę bydła i owiec[15]. Karakary czarnobrzuche są ogółem pospolite, zwłaszcza w południowej części zasięgu; rzadkie są na pacyficznych wybrzeżach Peru i Falklandach[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Caracara plancus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b Michael Walters. The identity of the birds depicted in Shaw and Miller's Cimelia physica. „Archives of Natural History”. 36 (2), s. 316-326, 2011. DOI: 10.3366/E0260954109001016. 
  3. Caracara plancus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Polyborini Bonaparte, 1838 (wersja: 2021-01-16). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-02-08].
  5. J. F. Miller: Various subjects of Natural History. 1777, s. pl. XVII.
  6. John Latham: A general synopsis of birds. T. 1. 1781, s. 34.
  7. Richard Bowdler Sharpe: The history of the collections contained in the natural history departments of the British Museum. 1906. s. 179–180.
  8. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Seriemas, falcons (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-09-01].
  9. a b c d e f g h Bierregaard, R.O., Jr & Marks, J.S.: Southern Caracara (Caracara plancus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-15)].
  10. a b c d e Emmet Reid Blake: Manual of Neotropical Birds. T. 1. University of Chicago Press, 1977, s. 361.
  11. a b c d e f g h i Peregrine Fund: Southern Caracara Caracara plancus. Global Raptor Information Network, 4 marca 2014. [dostęp 29 lipca 2016].
  12. James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 309. ISBN 1-4081-2501-3.
  13. Carl Eduard Hellmayr: The birds of Chile. T. 19. 1932, s. 290–291.
  14. Sergio H. Seipke. First Record of Southern Caracaras (Caracara plancus) Nesting on a Human-made Object. „Journal of Raptor Research”. 46 (2), s. 228-230, 2012. 
  15. Southern Caracara Caracara plancus. BirdLife International. [dostęp 29 lipca 2016].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]