Lexus LS

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Lexus LS - luksusowy samochód osobowy produkowany przez japoński koncern motoryzacyjny Toyota Motor Corporation pod marką Lexus od 1989 roku. Jest to pierwszy, a zarazem flagowy model marki Lexus. Od 2017 roku produkowana jest czwarta generacja pojazdu.

Pierwsza generacja[edytuj]

Lexus LS I
Lexus LS I
Inne nazwy Toyota Celsior
Producent Lexus
Projektant Kunihiro Uchida
Zaprezentowany 1989
Okres produkcji 1989 - 1994
Miejsce produkcji Japonia Tahara
Poprzednik brak
Następca Lexus LS I (facelifting)
Dane techniczne
Segment F
Typy nadwozia 4-drzwiowy sedan
Silniki V8 4.0 DOHC 32V 245 KM
Skrzynia biegów 4-biegowa automatyczna
Rodzaj napędu tylny
Długość 5005 mm
Szerokość 1830 mm
Wysokość 1440 mm
Rozstaw osi 2815 mm
Masa własna 1705 - 1750 kg
Poj. zbiornika paliwa 85 l
Liczba miejsc 5
Pojemność bagażnika 430 l
Ładowność 422 kg
Dane dodatkowe
Konkurencja Audi V8
BMW E32
Cadillac DeVille
Jaguar XJ
Mercedes-Benz W126
Mercedes-Benz W140
Nissan President
Lexus LS I - tył
Lexus LS I - wnętrze

Lexus LS I produkowany był w latach 1989 - 1994 jako pierwsza limuzyna klasy premium produkowana przez japoński koncern motoryzacyjny Toyota Motor Corporation pod specjalnie powstałą marką Lexus.

W 1983 roku Eiji Toyoda zebrał sztab specjalistów o łącznej liczbie około 3900 osób[1], aby rozpocząć prace nad projektem o kryptonimie F1, z którego później wyłonił się Lexus LS 400. Zanim pierwsza generacja Lexusa LS trafiła do produkcji Japończycy stworzyli około 400 aut koncepcyjnych i 900 prototypów jednostek napędowych. Projekt samochodu pochłonął ponad miliard dolarów.

W 1992 roku auto przeszło modernizacje, a rok później z ponad 50-zmianami trafiło do dealerów na całym świecie. Zmieniono m.in. układ hamulcowy i atrapę chłodnicy, a do wyposażenia standardowego dodano m.in. poduszkę powietrzną pasażera, automatyczny włącznik świateł, cyfrowy licznik kilometrów, napinacze pasów bezpieczeństwa oraz listwy boczne nadwozia[2].

Wyposażenie[edytuj]

Standardowe wyposażenie pojazdu obejmowało m.in. elektryczne sterowanie szyb, elektryczne sterowanie lusterek, klimatyzację, skórzaną tapicerkę, podgrzewane fotele, radio[3].

Silniki[edytuj]

Wersja Lexus LS 400
Produkcja 1989-1994 / 166.000 sztuk
Silnik Toyota 1UZ FE – 8-cylindrowy, w układzie V
32 zawory DOHC 4 zawory na cylinder
Elektroniczny wtrysk paliwa Bosch Motronic,
Umiejscowienie silnika Wzdłużnie do osi pojazdu
Napęd napęd na oś tylną
Pojemność skokowa 3960 cm³
87,5 × 82,5 mm
Stopień sprężania 10,0:1
Moc maksymalna 190 kW (250 KM) @ 5400 rpm
Moc na jeden litr 62,5 KM / 1 litr pojemności skokowej cm³
Maksymalny moment obrotowy 353 Nm @ 4400 rpm
Prędkość maksymalna 250 km/h (dane producenta)
Przyśpieszenie 0–100 km/h  8,4 s (dane producenta)
Poziom głośności przy 100 km/h 58 dB (dane producenta)
Zużycia paliwa na 100 km  Średnie – przy prędkości: 90 km/h – 8,2 l / przy prędkości: 120 km/h – 10,5 l
(dane producenta) (98 RON)
Cykl miejski – 12,5 l / max. 16,5 l
(dane producenta) (98 RON)
Układ hamulcowy Stalowe tarcze, firmy Brembo
2-tłoczkowe zaciski z przodu
2-tłoczkowe zaciski z tyłu
Średnica tarcz – Przód: Ø 300 mm
Tył: Ø 290 mm
Droga hamowania (100–0 km/h) Zimne: 40,2 m
Rozgrzane: 41,2 m
Nadwozie / Karoseria Stalowa karoseria z komponentami i lekką stalą Aluminium
4-drzwiowy sedan
Skrzynia biegów Aisin
(4-biegowa automatyczna)
Felgi / Opony Lexus Design
Goodyear
Przód i Tył: 225/55 ZR16


Facelifting[edytuj]

Lexus LS I
(Facelifting)
Lexus LS I po liftingu
Lexus LS I po liftingu
Inne nazwy Toyota Celsior (Japonia)
Producent Lexus
Projektant Makoto Oshima
Zaprezentowany 1994
Okres produkcji 1994 - 2000
Miejsce produkcji Japonia Tahara
Poprzednik Lexus LS I
Następca Lexus LS II
Dane techniczne
Segment F
Typy nadwozia 4-drzwiowy sedan
Silniki V8 4.0 260 KM
Skrzynia biegów 4 i 5-biegowa automatyczna
Rodzaj napędu tylny
Długość 5005 mm
Szerokość 1829 mm
Wysokość 1435 mm
Rozstaw osi 2850 mm
Masa własna 1656 - 1815 kg
Poj. zbiornika paliwa 85 l
Liczba miejsc 5
Pojemność bagażnika 465 l
Ładowność 422 kg
Dane dodatkowe
Konkurencja Audi A8
BMW E38
Cadillac DeVille
Jaguar XJ
Mercedes-Benz W140
Mercedes-Benz W220
Lexus LS I po drugim liftingu
Lexus LS I po liftingu - tył
Lexus LS I po drugim liftingu - wnętrze

Lexus LS po gruntownej modernizacji produkowany w latach 1994 - 2000 często uznawany jest za drugą generację.

Po licznych uwagach dotyczących niedostatków osiągów w pierwszej generacji pojazdu, podniesiono moc silnika o 19 KM, a w późniejszej wersji aż o 39 KM. Charakterystycznym elementem pojazdu pozostawionym z poprzedniej generacji auta jest podświetlenie tablicy rozdzielczej w efekcie elektroluminescencji. W stosunku do poprzednika pojazd stracił na masie, dzięki czemu jest lżejsze i łatwiejsze w prowadzeniu, a także zużywa mniej paliwa.

W 1997 roku auto przeszło face lifting. Zwiększona została moc silnika w stosunku do pierwszej generacji modelu o 39KM do 284 KM. Przy okazji liftingu zmieniona została przednia część pojazdu. Zastosowane zostały m.in. nowe reflektory, atrapa chłodnicy, światła przeciwmgłowe oraz przemodelowano deskę rozdzielczą pojazdu. Przednie kierunkowskazy zintegrowane zostały wraz z reflektorami.

Silniki[edytuj]

Wersja Lexus LS 400 UCF 20 I Lexus LS 400 UCF 20 II
Produkcja 1994-1997 1997-2000
Liczba 110 000 sztuk
Silnik Toyota 1UZ FE – 8-cylindrowy, w układzie V
32 zawory DOHC 4 zawory na cylinder
Elektroniczny wtrysk paliwa Bosch Motronic,
Umiejscowienie silnika Wzdłużnie do osi pojazdu
Napęd napęd na oś tylną
Pojemność skokowa 3960 cm³
87,5 × 82,5 mm
Stopień sprężania 10,5:1
Moc maksymalna 190 kW (264 KM) @ 5300 rpm[4] 208 kW (284 KM) @ 5900 rpm[5]
Moc na jeden litr 62,5 KM / 1 litr pojemności skokowej cm³ 70,5 KM / 1 litr pojemności skokowej cm³
Maksymalny moment obrotowy 370 Nm @ 4500 rpm 398 Nm @ 4100 rpm
Prędkość maksymalna 240 km/h[6] (dane producenta) 250 km/h[7] (dane producenta)
Przyśpieszenie 0–100 km/h  7,7 s[8] (dane producenta) 6,9 s[9] (dane producenta)
Poziom głośności przy 100 km/h 58 dB (dane producenta)
Zużycia paliwa na 100 km  Średnie – przy prędkości: 90 km/h – 8,1 l / przy prędkości: 120 km/h – 10,3 l
(dane producenta) (98 RON)
Średnie – przy prędkości: 90 km/h – 8,0 l / przy prędkości: 120 km/h – 10,1 l
(dane producenta) (98 RON)
Cykl miejski – 12,5 l / max. 16,3 l
(dane producenta) (98 RON)
Cykl miejski – 12,3 l / max. 16,1 l
(dane producenta) (98 RON)
Zbiornik paliwa 85 litrów
Układ hamulcowy Stalowe tarcze, firmy Brembo
2-tłoczkowe zaciski z przodu
2-tłoczkowe zaciski z tyłu
Średnica tarcz – Przód: Ø 300 mm
Tył: Ø 290 mm
Stalowe tarcze, firmy Brembo
4-tłoczkowe zaciski z przodu
2-tłoczkowe zaciski z tyłu
Średnica tarcz – Przód: Ø 310 mm
Tył: Ø 300 mm
Droga hamowania (100–0 km/h) Zimne: 40,0 m
Rozgrzane: 40,2 m
Zimne: 37,5 m
Rozgrzane: 38,6 m
Nadwozie / Karoseria Stalowa karoseria z komponentami i lekką stalą Aluminium
4-drzwiowy sedan
Masa własna 1656 kg[10] 1815 kg[11]
Skrzynia biegów Aisin
(4-biegowa automatyczna)
Aisin
(5-biegowa automatyczna)
Aisin 5-biegowa automatyczna
Felgi / Opony Lexus Design
Goodyear
Przód i Tył: 225/60 VR16


Druga generacja[edytuj]

Lexus LS II
Lexus LS III przed liftingiem
Lexus LS III przed liftingiem
Inne nazwy Toyota Celsior
Producent Lexus
Projektant Makoto Oshima
Zaprezentowany Detroit 2000
Okres produkcji 2000 - 2006
Miejsce produkcji Japonia Tahara
Poprzednik Lexus LS I (facelifting)
Następca Lexus LS III
Dane techniczne
Segment F
Typy nadwozia 4-drzwiowy sedan
Silniki V8 4.3 32V DOHC 294 KM
Skrzynia biegów 5 i 6-biegowa automatyczna
Rodzaj napędu tylny
Długość 5005 mm
Szerokość 1829 mm
Wysokość 1470 mm
Rozstaw osi 2926 mm
Masa własna 1810 - 1910 kg
Poj. zbiornika paliwa 84 l
Liczba miejsc 5
Pojemność bagażnika 2001 - 2003: 552 l
2003 - 2006: 570 l
Ładowność 350 - 450 kg
Dane dodatkowe
Konkurencja Audi A8
BMW E65/E66
Cadillac DeVille
Jaguar XJ
Mercedes-Benz W220
Volkswagen Phaeton

Lexus LS II został po raz pierwszy oficjalnie zaprezentowany podczas targów motoryzacyjnych w Detroit w styczniu 2000 roku.

Lexus LS II po liftingu
Lexus LS II - tył
Lexus LS II - wnętrze

W przeciwieństwie do dwóch poprzednich generacji pojazdu, auto napędzał benzynowy silnik w układzie V8 o pojemności 4.3 l i mocy 294 KM, 216KW. W 2003 roku auto przeszło face lifting. Wprowadzona została m.in. 6-biegowa automatyczna skrzynia biegów, delikatnie przemodelowane zostały przednie reflektory oraz atrapa chłodnicy, w tylnych światłach zastosowane zostały diody LED, a we wnętrzu pojazdu umieszczono poduszki powietrzne chroniące kolana kierowcy i pasażera oraz dodano do listy wyposażenia system bezkluczykowy, system przedkolizyjny, Bluetooth oraz kamerę cofania.

Tył pojazdu przypomniał tył Mercedesa W140.


Trzecia generacja[edytuj]

Lexus LS III
Lexus LS IV przed pierwszym liftingiem
Lexus LS IV przed pierwszym liftingiem
Producent Lexus
Projektant Yo Hiruta
Zaprezentowany Detroit 2006
Okres produkcji 2006 - 2017
Miejsce produkcji Japonia Tahara
Poprzednik Lexus LS II
Następca Lexus LS IV
Dane techniczne
Segment F
Typy nadwozia 4-drzwiowy sedan
Silniki V8 4.6 381 KM
Hybrid: V8 5.0 398 KM + silnik elektryczny = 438 KM
Skrzynia biegów 8-biegowa automatyczna
bezstopniowa CVT
Rodzaj napędu tylny
AWD
Długość 2006 - 2009:
SWB: 5029 mm
LWB: 5151 mm
od 2009:
SWB: 5060 mm
LWB: 5179 mm
Szerokość 1875 mm
Wysokość 1476 mm
Hybrid: 1481 mm
Pneumatyczne zawieszenie: 1466 mm
Rozstaw osi SWB: 2969 mm
LWB: 3091 mm
Masa własna SWB: 1925 kg
LWB: 1965 kg
Poj. zbiornika paliwa 84 l
Liczba miejsc 5
Pojemność bagażnika 2006 - 2012:
510 l
od 2012:
SWB: 510 l
LWB: 370 l
Dane dodatkowe
Konkurencja Audi A8
Bentley Continental Flying Spur
BMW E65/E66
BMW F01
BMW G11
Cadillac DTS
Fisker Karma
Jaguar XJ
Maserati Quattroporte
Mercedes-Benz W221
Mercedes-Benz W222
Rolls-Royce Ghost
Volkswagen Phaeton

Lexus LS III został po raz pierwszy oficjalnie zaprezentowany podczas targów motoryzacyjnych w Detroit w 2006 roku.

Lexus LS III po pierwszym liftingu
Lexus LS III po drugim liftingu
Lexus LS III po pierwszym liftingu - tył
Lexus LS III po drugim liftingu - tył
Lexus LS III przed pierwszym liftingiem - wnętrze
Lexus LS III po drugim liftingu - wnętrze

Podczas targów motoryzacyjnych w Tokio pod koniec 2005 roku zaprezentowano prototyp pojazdu Lexus LF-Sh, który zapowiadał IV generację modelu LS. Pod koniec 2006 roku zaprezentowano hybrydową wersją pojazdu[12].

W 2009 roku auto przeszło pierwszy delikatny lifting. Zmodyfikowane zostały m.in. zderzaki, reflektory, światła tylne, atrapa chłodnicy oraz obudowy lusterek zewnętrznych w które wkomponowano kierunkowskazy[13].

W 2012 roku auto przeszło drugi, duży face lifting w którym zmieniono m.in. przednie reflektory, które zostały wykonane w technologii LED z charakterystyczną dla obecnie produkowanych modeli mark atrapą chłodnicy. Auto ma bardziej sztywną konstrukcję. Przerobiono m.in. adaptacyjne zawieszenie i układ kierowniczy oraz zredukowano we wnętrzu liczbę przycisków. Do listy wyposażenia dodano nowy 12,3 calowy wyświetlacz LCD, automatyczny włącznik świateł długich, analogowy zegar z systemem GPS dostrajającym czas[14], asystenta jazdy w pasie ruchu, kamerę noktowizyjną oraz klimatyzację z 13 sensorami[15].

Wersje wyposażeniowe[edytuj]

  • Sport - po I liftingu
  • Touring Edition - po I liftingu
  • Elite - po II liftingu
  • F-Sport - po II liftingu
  • Superior - po II liftingu
  • Sport Special Edition

Silniki[edytuj]

LS 460/460L (USF40 / USF41)[edytuj]

IV generacja Lexusa LS wyposażona została w silnik benzynowy w układzie V8 o pojemności 4.6 l i mocy 380 KM. Model ten był pierwszym w jakim firma Lexus zastosowała 8-biegową automatyczną skrzynię biegów. W 2007 roku samochód zdobył tytuł World Car of the Year[16].

LS 600h/600h L[edytuj]

Wersja pojazdu wyposażona w napęd hybrydowy – benzynowa jednostka V8 (o pojemności 5.0 l, mocy 398 KM) wspomagana jest przez silnik elektryczny zasilany z akumulatorów niklowo-metalowo-wodorowych. Łączna moc zestawu wynosi 438 KM. Auto wyposażono w bezstopniową skrzynię CVT. Przyśpieszenie do 100 km/h LS600h osiąga w 6,1 s i może rozpędzić się do 250 km/h. Producent deklaruje średnie zużycie paliwa na poziomie 7,5 l/100 km poza miastem i 10,5 l/100 km w mieście[17].

Ciekawostki[edytuj]

  • Oficjalnym samochodem rodziny królewskiej Monako, którym porusza się m.in. książę Albert II jest hybrydowy Lexus LS 600h L w wersji Landaulet. Auto 2 lipca 2011 roku zawiozło księcia Alberta II i pannę Charlene Wittstock do ślubu. Pojazd powstał we współpracy z belgijską firmą Duchatelet. Jest to czterodrzwiowy półkabriolet ponieważ jedynie tylną kanapę pozbawiono dachu[18].
  • Toyota Research Institute wykorzystuje Lexusa LS 600hL jako platformę do badań nad systemami automatycznego prowadzenia pojazdów. System, wyposażony w szereg czujników, takich jak kamery, radar i lidar, może działać w dwóch trybach. W trybie „szofera” całkowicie zastępuje kierowcę, z możliwością przejęcia sterowania przez człowieka w dowolnej chwili. W trybie „stróża” pojazd prowadzi kierowca, a system ingeruje w sytuacjach zagrożenia, pomagając zapobiec wypadkowi[19].


Czwarta generacja[edytuj]

Lexus LS IV
Lexus IS IV podczas premiery w Detroit
Lexus IS IV podczas premiery w Detroit
Producent Lexus
Zaprezentowany Detroit Auto Show 2017
Okres produkcji od 2017
Miejsce produkcji Japonia Tahara
Poprzednik Lexus LS III
Dane techniczne
Segment F
Typy nadwozia 4-drzwiowy sedan
Silniki V6 3,5 415 KM twin turbo
Skrzynia biegów 10-biegowa automatyczna
Rodzaj napędu tylny
Długość 5235 mm
Szerokość 1900 mm
Wysokość 1450 mm
Rozstaw osi 3125 mm
Liczba miejsc 5
Dane dodatkowe
Konkurencja Audi A8
BMW serii 7
Jaguar XJ
Mercedes-Benz klasy S
Lexus LS IV - profil

Lexus LS czwartej generacji zaprezentowano w styczniu 2017 roku na wystawie motoryzacyjnej North American International Auto Show w Detroit w wersji z napędem konwencjonalnym - Lexus LS 500[20]. Podczas wystawy model ten został wyróżniony nagrodą EyesOn Design za projekt wnętrza[21].

Samochód ten jest drugim modelem (po sportowym coupé Lexus LC), zbudowanym w oparciu o nową platformę GA-L (Global Architecture for Luxury vehicles).

Do napędu LS 500 po raz pierwszy zastosowano podwójnie doładowany (twin turbo) sześciocylindrowy silnik widlasty o pojemności skokowej 3,5 l, mocy 415 KM i maksymalnym momencie obrotowym 600 Nm - wszystkie wcześniejsze generacje modelu korzystały z wolnossących silników V8. Napęd przenoszony jest na tylną oś za pośrednictwem 10-biegowej przekładni automatycznej, znanej z modelu LC 500, przewidziano również wersję z napędem na cztery koła (AWD).

Samochód wyposażono w zaawansowany system bezpieczeństwa czynnego Lexus Safety System+, wzbogacony o funkcję inteligentnego rozpoznawania pieszych, który w razie wykrycia niebezpieczeństwa potrącenia samoczynnie inicjuje hamowanie i autonomicznie podejmuje próbę ominięcia pieszego bez opuszczania pasa ruchu. Kluczowe informacje mogą być prezentowane w polu widzenia kierowcy za pomocą kolorowego wyświetlacza projekcyjnego HUD o przekątnej aż 24 cali[20].

Producent podczas Międzynarodowego Salonu Samochodowego w Genewie w marcu 2017 zaprezentował wersję auta z hybrydową jednostką napędową Multi Stage Hybrid System, analogiczną do zastosowanej w modelu LC 500h. Oprócz 3,5-litrowego silnika benzynowego V6 oraz przekładni obiegowej, która pełni rolę rozdzielacza mocy i bezstopniowej automatycznej skrzyni biegów e-CVT, zawiera ona dodatkową automatyczną skrzynię biegów o czterech przełożeniach. W trybie manualnego wyboru przełożeń system oferuje kierowcy 10 „wirtualnych biegów”, co zapewnia lepsze panowanie nad dynamiką pojazdu[22].

W marcu 2017 na wystawie New York International Auto Show przedstawiono wersję LS 500 F Sport, wzbogaconą m.in. o system zintegrowanego zarządzania dynamiką pojazdu VDIM, sportowe zawieszenie, wzmocnione hamulce oraz zwiększający zwrotność i stabilność system LDH[23].


Przypisy

  1. Bartosz Pokrzywiński: Lexus LS 400 1989 - 1994 z drugiej ręki. autokult.pl, 2011-11-02. [dostęp 2014-01-06].
  2. Artur Kuśmierzak: Lexus LS I [awarie i problemy]. autokult.pl, 2013-03-24. [dostęp 2014-01-06].
  3. Tomasz Kamiński: Lexus LS 400 - Tani zakup ale drogie utrzymania. auto-swiat.pl, 2013-09-19. [dostęp 2014-03-23].
  4. 1994 Lexus LS 400 {UCF 20 I} technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 11-11-2010].
  5. 1997 Lexus LS 400 {UCF 20 I} technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 11-11-2010].
  6. 1994 Lexus LS 400 {UCF 20 I} technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 11-11-2010].
  7. 1997 Lexus LS 400 {UCF 20 I} technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 11-11-2010].
  8. 1994 Lexus LS 400 {UCF 20 I} technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 11-11-2010].
  9. 1997 Lexus LS 400 {UCF 20 I} technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 11-11-2010].
  10. 1994 Lexus LS 400 {UCF 20 I} technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 11-11-2010].
  11. 1994 Lexus LS 400 {UCF 20 I} technical specifications (ang.). W: carfolio.com [on-line]. [dostęp 11-11-2010].
  12. Jacek Ambrozik: Używany Lexus LS 460 (2006-). magazynauto.interia.pl, 2015-07-01. [dostęp 2016-05-30].
  13. K. Spychalski: Nowy Lexus LS 460 i LS 600h - oficjalne zdjęcie odmiany po liftingu. v10.pl, 2009-09-02. [dostęp 2014-01-06].
  14. Paweł Kostecki: Lexus LS - 23 lata historii motoryzacji. moj-samochod.pl, 2012-08-01. [dostęp 2014-01-06].
  15. Marcin Śliwa: Nowy Lexus LS - Elektroniczna limuzyna. moto.pl, 2012-08-01. [dostęp 2014-01-06].
  16. World Car Awards - 2005 WCA Results (ang.). wcoty.com. [dostęp 2013-09-19].
  17. Michał Sztorc: Test Lexusa LS600h. premiumMoto.pl.
  18. A. Ruciński: Lexus LS 600 h L Landaulet - Japończycy na salonach. v10.pl, 2011-06-26. [dostęp 2014-01-06].
  19. First Autonomous Test Vehicle Developed Entirely by Toyota Research Institute Displayed at Prius Challenge Event at Sonoma Raceway, Toyota USA Newsroom, 3 marca 2017 [dostęp 2017-03-06].
  20. a b With the All-New 2018 LS, Lexus Reimagines Global Flagship Sedan, Lexus USA Newsroom, 9 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-10].
  21. EyesOn Design Award for new Lexus LS, Blog Lexus UK, 11 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-12] (ang.).
  22. LEXUS’ MULTI STAGE HYBRID SYSTEM TO FEATURE IN THE NEW LS 500h FLAGSHIP SEDAN, Lexus Europe Newsroom, 22 lutego 2017 [dostęp 2017-02-23] (ang.).
  23. Lexus LS500 F Sport. Limuzyna w sportowym stylu, Motofakty.pl, 12 kwietnia 2017 [dostęp 2017-04-14] (pol.).