Albert II Grimaldi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Albert II Grimaldi
Jego Najjaśniejsza Wysokość suwerenny książę Monako, książę Valentinois, markiz Baux, hrabia Polignac
ilustracja
wizerunek herbu
faksymile
Książę Monako
Okres od 6 kwietnia 2005
Poprzednik Rainier III Grimaldi
Następca Jakub, markiz Baux
Regent Księstwa Monako
Okres od 31 marca 2005
do 6 kwietnia 2005
Dane biograficzne
Dynastia Grimaldi
Data i miejsce urodzenia 14 marca 1958
Monako
Ojciec Rainier III, książę Monako
Matka Grace, księżna Monako
Żona Charlene, księżna Monako
Dzieci Jaśmina Grimaldi
Aleksander Grimaldi-Coste
Gabriela, hrabina Carladès
Jakub, markiz Baux
Odznaczenia
Krzyż Wielki/Wielki Mistrz Orderu Świętego Karola Wielki Mistrz Orderu Korony Krzyż Wielki/Wielki Mistrz Orderu Grimaldich Wielki Mistrz Orderu Zasługi Kulturze Wielki Oficer Orderu Narodowego (Burkina Faso) Wielki Order Króla Tomisława (Chorwacja) Krzyż Wielki Orderu Księcia Daniła I (Czarnogóra) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Zasługi (Francja) Komandor Orderu Palm Akademickich (Francja) Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia (Jordania) Krzyż Wielki Złoty Narodowego Orderu Juana Mory Fernandeza (Kostaryka) Wielka Wstęga Orderu Zasługi (Liban) Wielki Krzyż Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Krzyż Wielki Orderu Narodowego (Mali) Łańcuch Orderu Pro Merito Melitensi Krzyż Wielki Orderu Narodowego (Niger) Krzyż Wielki Orderu Vasco Núñeza de Balboa (Panama) Krzyż Wielki Orderu Słońca Peru Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Rumunii (republ.) Krzyż Wielki Orderu Świętej Agaty (San Marino) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Lwa (Senegal) Wielki Oficer Order Narodowego Lwa (Senegal) Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Order za Wybitne Zasługi (Słowenia) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Kawaler Wielkiego Krzyża Orderu Grobu Świętego
Książę Albert II podczas wizyty w Senacie RP w 2012

Albert II Grimaldi (fr. Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi, ur. 14 marca 1958 w Monako), 14. książę Monako od 6 kwietnia 2005, regent Księstwa Monako od 31 marca 2005 do 6 kwietnia 2005; syn Rainiera III, księcia Monako i jego małżonki, Grace, księżnej Monako; reprezentant Monako na zimowych igrzyskach olimpijskich (1988, 1992, 1994, 1998, 2002).

Jest jedynym przywódcą państwa w dziejach, który zdobył obydwa geograficzne bieguny ziemi[1].

Okoliczności narodzin[edytuj | edytuj kod]

W 1956 roku panujący w księstwie Monako Rainier III poślubił amerykańską aktorkę Grace Kelly. Kilkanaście miesięcy później para doczekała się swojego pierwszego dziecka i następczyni tronu, księżniczki Karoliny. Pretensje do monakijskiej korony zgłaszała wówczas starsza siostra Rainiera, księżniczka Antoinette, baronowa Massy. Swoje stanowisko argumentowała tym, że jest najstarsza z rodzeństwa i ma syna, który mógłby w przyszłości zapewnić dalszą sukcesję.

20 września 1957 Pałac Książęcy poinformował, że księżna Grace spodziewa się narodzin drugiego dziecka[2][3]. Gdyby urodził się chłopiec, zostałby następcą tronu, co ostatecznie zmniejszyło by szanse baronowej Massy i jej descendentów na objęcie władzy w kraju.

Powiązania rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Książę Albert urodził się 23 marca 1958 o godzinie 10:48 w Monte Carlo[4][5][6]. Poddani zostali poinformowani o narodzinach książęcego syna przez amerykańskiego księdza Francisa Tuckera. W ośmiu kościołach Monako zabiły dzwony, wystrzelono 101 pocisków armatnich i uruchomiono jachty stojące w porcie.

Za pośrednictwem radia obwieszczono, że nowy członek rodu Grimaldich otrzymał imiona Albert Aleksander Ludwik Piotr (Albert Alexandre Louis Pierre). Nosi je na cześć między innymi poprzednich władców, księcia Alberta I, księcia Ludwika II i swojego dziadka, Pierre’a, księcia Valentinois.

Jego rodzicami byli Rainier III, książę Monako w latach 1949 – 2005 i Grace, księżna Monako, znana amerykańska aktorka, zdobywczyni Nagrody Akademii Filmowej dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej za rolę w filmie Dziewczyna z prowincji.

Jego dziadkami byli ze strony ojca Pierre, książę Valentinois, francuski hrabia pochodzący z rodu de Polignac i jego żona, Charlotte, księżna Valentinois, nieślubna córka księcia Ludwika II; natomiast ze strony matki John Brendan Kelly, amerykański mistrz olimpijski w wioślarstwie, i jego żona, Margaret Kelly.

Ma dwie siostry, starszą Karolinę, księżną Hanoweru i młodszą księżniczkę Stefanię.

Albert był pierwszym mężczyzną urodzonym w rodzie Grimaldich od czasu narodzin swojego ojca w 1923 roku.

Książę został ochrzczony dnia 20 kwietnia w Katedrze Monakijskiej[7]. Z tej okazji ojciec odznaczył go Orderem Grimaldich[8]. Chłopiec wystąpił w tradycyjnym stroju należącym do rodziny książęcej. Najważniejsze miejsca w państwie zostały ozdobione flagami monakijską, francuską i amerykańską. Rodzicami chrzestnymi przyszłego władcy zostali książę Louis de Polignac i Wiktoria, królowa Hiszpanii z dynastii Battenbergów, wdowa po królu Alfonsie XIII[9].

Dzieci chrzestne[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W 1976 ukończył z wyróżnieniem wyższą szkołę imienia Alberta I. W amerykańskim Amherst College (w stanie Massachusetts) studiował nauki polityczne, ekonomiczne, muzykę i literaturę angielską. Latem 1979 odbył podróż po Europie i Środkowym Wschodzie wraz z uniwersyteckim Glee club. W 1981 otrzymał tytuł magistra nauk politycznych. Odbył służbę wojskową w marynarce francuskiej, gdzie dosłużył się stopnia porucznika.

Kariera sportowa[edytuj | edytuj kod]

Albert z zamiłowaniem uprawiał wiele sportów: biegi przełajowe, rzut oszczepem, piłkę ręczną, judo, pływanie, tenis, wioślarstwo, żeglarstwo, narciarstwo, squash i szermierkę. Jako bobsleista pięciokrotnie brał udział w zimowych igrzyskach olimpijskich: Calgary 1988, Albertville 1992, Lillehammer 1994, Nagano 1998 i Salt Lake City 2002. Obecnie działa w szeregu organizacji sportowych, kieruje kilkoma krajowymi federacjami sportowymi (pływania, lekkoatletyki, żeglarstwa, pięcioboju nowoczesnego oraz bobslejów, saneczkarstwa i skeletonu), a od 1994 Komitetem Olimpijskim Monako. Od 1985 członek Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, w którym pełni funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Sportowców.

Za jego panowania Monako było gospodarzem ważnych imprez sportowych: Światowego Finału Lekkoatletycznego IAAF w 2005 (na Stadionie Ludwika II; książę Albert wręczał nagrody najlepszym lekkoatletom tego sezonu, którymi zostali Jelena Isinbajewa i Kenenisa Bekele) oraz Igrzysk Małych Państw Europy w 2007.

Albert uczestniczył w ceremoniach otwarcia zimowych igrzysk olimpijskich w Turynie (2006), letnich igrzysk olimpijskich w Londynie (2012) oraz Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej (2010), które odbyły się w ojczyźnie jego narzeczonej, Charlene Wittstock, Republice Południowej Afryki. Ponadto jest gościem tenisowego turnieju Monte-Carlo Rolex Masters oraz Grand Prix Monako Formuły 1.

Każdego roku w maju książę bierze udział, jako zawodnik, w charytatywnym piłkarskim meczu gwiazd (World Stars Football Match) na stadionie Ludwika II. W odpowiedzi na jego zaproszenie w wydarzeniu tym uczestniczyły światowe sławy, nie tylko z dziedziny sportu, między innymi: Pierre Casiraghi (2011, 2012, 2013), Fernando Alonso (2009, 2011, 2013, 2014), Giancarlo Fisichella (2011), Bob Sinclar (2011), Novak Djoković (2009, 2013, 2014), Jarno Trulli (2009), Nico Rosberg (2009, 2012), Felipe Massa (2009, 2014), Nene (2009), Pascal Gentil (2006), Siergiej Bubka (2006), Michael Schumacher (2006, 2012), Andrea Casiraghi (2006), Ludwik Ducruet (2012, 2013, 2014), Max Biaggi (2013), Paul Noel Ettori (2013).

Książę Monako[edytuj | edytuj kod]

Monakijska rodzina książęca
House of Grimaldi.png

Wstąpienie na tron[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci księcia Rainiera III w Monako nastąpił trzymiesięczny okres żałoby. 15 maja Pałac Książęcy poinformował, że ceremonia wstąpienia na tron księcia Alberta będzie miała miejsce 12 lipca 2005[13].

Tego dnia o poranku w katedrze Świętego Mikołaja miała miejsce msza święta, celebrowana przez arcybiskupa Monako, Bernarda Barsi, która formalnie rozpoczęła panowanie księcia Alberta II. Następnie władca powrócił do pałacu, w którym wydał przyjęcie dla siedmiu tysięcy osób, urodzonych na terenie księstwa. Otrzymał symboliczne klucze do państwa i wygłosił swoje pierwsze przemówienie[14]. Na koniec dnia odbył się pokaz fajerwerków.

Koronacja nowego księcia Monako miała miejsce 19 listopada 2005 w monakijskiej katedrze[15][16]. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele zagranicznych rodzin królewskich, między innymi: Edward, hrabia Wesseksu, książę Joachim z Danii, książę Maulaj Raszid z Maroka i książę Fajsal z Jordanii[17][18]. Ólafur Ragnar Grímsson, prezydent Islandii, był jedyną głową państwa, która wzięła udział w koronacji[19].

Następczynią tronu została Karolina, księżna Hanoweru.

Oficjalne wizyty zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 2007 książę Monako złożył oficjalne wizyty w Szwajcarii[20], Japonii[21] i Chinach[22]

18 lipca po raz pierwszy poleciał do Francji, gdzie został przyjęty przez prezydenta Nicolasa Sarkozy[23].

28 września złożył swoją pierwszą wizytę w monakijskiej ambasadzie w Waszyngtonie[24].

W 2008 roku Albert II odbył oficjalne wizyty do Mongolii[25], Austrii[26] i Estonii[27]. W lutym przyjął zaproszenie do Niemiec od kanclerz Angeli Merkel[28]. 19 czerwca po raz pierwszy gościł w Belgii, gdzie spotkał się ze swoimi imiennikiem, królem Albertem II, królową Paolą, następcą tronu, Filipem, księciem Brabancji i księżną Matyldą[29].

24 kwietnia 2009 książę był z wizytą w Chorwacji[30], a następnego dnia w Rumunii[31].

21 września rozpoczął oficjalną wizytę w Stanach Zjednoczonych[32].

16 października uczestniczył w prywatnej audiencji w Watykanie u papieża Benedykta XVI[33]. Pojechał również do Rzymu, gdzie odwiedził monakijską ambasadę we Włoszech[34].

9 listopada książę Monako rozpoczął swoją wizytę w Senegalu[35].

10 marca 2010 Albert II udał się do San Marino[36]. W kwietniu tego samego roku odbył dyplomatyczne podróże na Azory[37] i do Portugalii[38].

4 kwietnia 2011 książę Monako wraz z narzeczoną pojechali z oficjalną wizytą do Irlandii[39]. Zostali przyjęci przez prezydent kraju, Mary McAleese i premier Endę Kenny.

1 czerwca Albert rozpoczął państwową podróż do Łotwy i Estonii[40].

Od 13 lutego 2012 przebywał na oficjalnej wizycie w Mali i Burkina Faso[41].

15 października Albert i Charlene przybyli do Wilna[42]. W Pałacu Prezydenckim powitała ich prezydent Litwy, Dalia Grybauskaitė. Para książęca odwiedziła cmentarz Antakalnis, a także spotkała się z premierem kraju, prezydentem parlamentu i minister obrony.

17 października książę i księżna udali się do Polski[43]. W Pałacu Prezydenckim w Warszawie powitali ich prezydent Bronisław Komorowski i pierwsza dama, Anna Komorowska. Albert i Charlene odwiedzili Grób Nieznanego Żołnierza i uczestniczyli w kolacji wydanej przez ministra Waldemara Pawlaka. Książę zwiedził także budynek sejmu i senatu. Następnego dnia para książęca poleciała do Krakowa, gdzie zostali przyjęci przez prezydenta miasta, Jacka Majchrowskiego. Albert wygłosił przemówienie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Na zakończenie podróży Grimaldi odwiedzili obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau.

7 listopada Albert udał się do Ankary, gdzie spotkał się z prezydentem i premierem Turcji[44].

11 marca 2013 książę i pierwsza dama Monako pojechali do Republiki Palau[45]. Charlene i Albert wygłosili swoje przemówienia i rozmawiali z prezydentem kraju, Tommy'm Remengesau. Książę dyskutował z dyplomatami na temat ochrony środowiska w państwach Mikronezji.

19 czerwca książę pojechał z wizytą do Czarnogóry na zaproszenie prezydenta Filipa Vujanovicia[46]. Władca Monako spotkał się z czarnogórskimi dyplomatami, zwiedził stolicę kraju i Park Narodowy Durmitor.

3 października Albert po raz pierwszy uczestniczył w oficjalnej wizycie do Rosji[47]. Książę i jego małżonka wzięli udział w audiencji u Cyryla I, patriarchy Moskwy w Monasterze Daniłowskim. W czasie tej wizyty rosyjscy dyplomaci podpisali dokumenty mówiące o wstąpieniu Rosji do Śródziemnomorskiej Komisji Naukowej, której książę Albert jest prezydentem. Grimaldi spotkał się z prezydentem Władimirem Putinem i otrzymał stopień doktora honoris causa Moskiewskiego Państwowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych. Uczestniczył też w ceremonii powitania w Moskwie ognia olimpijskiego, który przybył tam przed igrzyskami w Soczi.

4 marca 2014 Albert II udał się do Maroko, gdzie otworzył wystawę dotyczącą podróży jego przodka, księcia Alberta I, omawiał dalszą działalność swojej fundacji, zwiedzał ruiny starożytnego miasta Sala i nekropolię królewskiej dynastii Merinid[48].

6 maja książę wraz z małżonką powitali w Monako prezydenta Czarnogóry Filipa Vujanovicia i jego żonę, Swietłanę[49]. W czasie tej wizyty otworzony został czarnogórski konsulat w Monako.

3 czerwca Albert udał się do Hagi, gdzie spotkał się z członkami holenderskiej rodziny królewskiej - księżną Beatrycze, królem Wilhelmem Aleksandrem i królową Maksymą[50].

23 września w Nowym Jorku spotkał się z parą prezydencką Stanów Zjednoczonych, Michelle i Barackiem Obama[51].

Jedyną oficjalną wizytę w 2015 roku książę odbył do Republiki Czeskiej[52]. 8 kwietnia spotkał się z prezydentem kraju, Milošem Zemanem. Odwiedził katedrę Świętego Wita, w której powitał go arcybiskup Pragi, kardynał Dominik Duka. 10 kwietnia wizytował monakijski konsulat w Pradze.

18 stycznia 2016 książę i księżna Monako uczestniczyli w oficjalnej audiencji u papieża Franciszka[53]. Grimaldi podarowali papieżowi w prezencie monetę z 1720 roku, przedstawiającą wizerunek świętego Devote, patrona księstwa Monako i rodziny książęcej. Prywatnie odwiedzili Kaplicę Klementyńską.

7 kwietnia Albert II udał się do Filipin na zaproszenie prezydenta kraju, Benigno Aquino[54]. Książę uczestniczył w uroczystościach upamiętniających José Rizala, filipińskiego bohatera narodowego.

2 maja 2017 pojechał z oficjalną wizytą na Słowację[55]. W Pałacu Prezydenckim w Bratysławie został powitany przez prezydenta państwa, Andreja Kiskę i premiera, Roberta Fico. Następnie uczestniczyli w Forum Ekonomicznym Słowacko-Mołdawskim.

Książę kontynuował swoją podróż, odwiedzając premiera Mołdawii, Pavela Filipa, dnia 4 maja[56]. W Kiszyniowie spotkał się również z prezydentem parlamentu, Andrianem Candu i prezydentem kraju, Igorem Dodonem.

12 września 2018 książę odwiedził prowincję Jilin w północno-zachodnich Chinach[57]. Spotkał się tam z przedstawicielami fundacji World Wildlife Fund, która zajmuje się ochroną tygrysów amurskich. Został powitany przez ministra kultury i turystyki, otworzył wystawę Księżna i książę Monako, uczestniczył w oficjalnym spotkaniu z prezydentem kraju Xi Jinpingiem.

19 października pojechał do Tirany na zaproszenie albańskich dyplomatów[58]. W Pałacu Prezydenckim spotkał się z prezydentem państwa, Ilirem Metą. Książę podpisał umowę o współpracy pomiędzy swoją fundacją a Flag Pine, tamtejszą organizacją zajmującą się ochroną życia w wodach morskich. Odwiedził też posąg Matka Albania na Cmentarzu Narodowych Męczenników Albanii.

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Książę Monako aktywnie działa na rzecz ochrony środowiska. Regularnie organizuje i uczestniczy w konferencjach poświęconych tym zagadnieniom.

16 kwietnia 2006 książę zdobył geograficzny biegun północny[59][60][61].

W 2007 został patronem Międzynarodowego Roku Delfina, ustanowionego przez Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych[62].

We współpracy z brytyjską aktorką Virginią McKenna doprowadzili do wypuszczenia z Monakijskiego Ogrodu Zoologicznego pary leopardów, hipopotama i wielbłąda. Ogród założony został w 1954 przez księcia Rainiera III.

W styczniu 2009 Pałac Książęcy poinformował, że Albert II udał się z wyprawą do Antarktyki, gdzie miał odwiedzić bazy obserwacyjne i spotkać się z naukowcami[63]. 14 stycznia książę zdobył geograficzny biegun południowy[64]. Swoją wyprawę na półkulę południową zakończył 22 stycznia[65].

Albert został pierwszym władcą w historii świata, który w czasie swojego panowania zdobył obydwa bieguny Ziemi[66].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Książę Albert interesuje się sportem i poświęca tej dziedzinie wiele zaangażowania. Pełni funkcję prezydenta Monakijskiego Komitetu Olimpijskiego i jest członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego[67]. Jest prezydentem monakijskiej federacji pływackiej (od 1984) i lekkoatletycznej (od 1984). Założył w księstwie federacje bobslejową (1987) i pięcioboju nowoczesnego (1999). Jest honorowym prezydentem Międzynarodowej Unii Pięcioboju Nowoczesnego i Międzynarodowej Fundacji Atletów.

Regularnie pojawia się na wydarzeniach sportowych w państwie, do których szczególnie należą mecze piłkarskie na Stadionie Księcia Ludwika II, mecze klubu AS Monaco, tenisowy turniej Monte-Carlo Rolex Masters (którego prezydentem jest jego cioteczna siostra, Elżbieta de Massy), wyścig Formuły 1 o Grand Prix Monako i meeting lekkoatletyczny Herculis.

Za jego panowania Monako było gospodarzem między innymi Światowych Finałów Lekkoatletycznych IAAF, Igrzysk Małych Państw Europy w 2007 i światowego turnieju kwalifikacyjnego mężczyzn do letnich igrzysk olimpijskich w rugby w 2016. W Monte Carlo kilkakrotnie wręczano prestiżowe nagrody sportowe Laureus (2000-2003, 2017-2018).

Książę przyjaźni się z wieloma sportowcami, z których niektórzy mieszkają w Monako. Kilkudziesięciu sportowców zaprosił na swój ślub z Charlene Wittstock w 2011 roku; zaprasza ich również na spotkania do Pałacu Książęcego. Osobiście wręcza nagrody zwycięzcom zawodów rozgrywanych w Monako.

Jako gość i kibic bierze udział zarówno w letnich, jak i zimowych igrzyskach olimpijskich. Odwiedza zawodników w wioskach olimpijskich, zasiada na trybunach podczas konkurencji i wręcza medale. Uczestniczy w spotkaniach i pracach komitetów olimpijskich.

Fundacja Księcia Alberta II[edytuj | edytuj kod]

Fundacja nazwana imieniem księcia powstała w czerwcu 2006 roku[68]. Jej głównym zadaniem jest promowanie ochrony środowiska. Organizacja ma zasięg międzynarodowy, jej filie znajdują się w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Niemczech, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Włoszech i Francji.

Od 2008 roku fundacja przyznaje nagrody osobom zasłużonym w dziedzinie ochrony środowiska.

Książę podejmuje różne inicjatywy w celu zbierania środków na działalność fundacji.

Związki ze Stanami Zjednoczonymi[edytuj | edytuj kod]

Matka księcia Alberta, księżna Grace, urodziła się w Filadelfii w stanie Pensylwania w 1929 roku. W 1956 roku zaręczyła się z Rainierem III, księciem Monako, przeprowadziła się do księstwa i porzuciła karierę aktorską. Wszystkie jej dzieci przy urodzeniu otrzymały również obywatelstwo amerykańskie, zgodnie z zasadami dziedziczenia obywatelstwa, obowiązującego w Stanach Zjednoczonych.

Książę Albert studiował w ojczyźnie swojej matki i odwiedzał tam rodzinę, ale zrzekł się obywatelstwa amerykańskiego w wieku dwudziestu jeden lat[69].

W 1992 roku w Palm Springs w stanie Kalifornia urodziła się pierwsza córka księcia, Jaśmina Grace, której jest córką Amerykanki, mieszka w Stanach Zjednoczonych i posiada amerykańskie obywatelstwo.

23 października 2016 książę Albert poinformował, że wykupił rodzinny dom swojej matki w Filadelfii, zbudowany przez jego dziadka, Johna Brendana Kelly[70]. Wiosną 2018, po gruntownym remoncie, dom został udostępniony do zwiedzania[71]. Zyskane w ten sposób pieniądze mają zasilić konta Fundacji Księżnej Grace i Fundacji Księcia Alberta II.

Członkowie monakijskiej rodziny książęcej utrzymują kontakty ze swoimi amerykańskimi krewnymi ze strony księżnej Grace. Jeden z kuzynów Alberta, Christopher Levine, był świadkiem w czasie jego ślubu z Charlene Wittstock w 2011.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

  • Nagroda Praw Człowieka Roberta F. Kennedy'ego (25 października 2018), otrzymana z rąk Kelly Kennedy, prezydenta Fundacji Roberta Kennedy'ego, za zaangażowanie w działalność na rzecz ochrony środowiska[72]

Patronaty[edytuj | edytuj kod]

  • Jest prezydentem Monakijskiego Czerwonego Krzyża.
  • Jest prezydentem Monakijskiego Komitetu Olimpijskiego.
  • Jest wiceprezydentem Fundacji Księżnej Charlene[73].
  • Jest patronem turnieju tenisowego Monte-Carlo Rolex Masters.
  • Jest patronem organizacji Peace and Sport.
  • Jest honorowym członkiem zarządu Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego.
  • Jest honorowym prezydentem Monakijskiego Automobile Club.
  • Jest honorowym prezydentem Festiwalu Telewizyjnego w Monte Carlo.
  • Jest honorowym prezydentem Jumping International de Monte Carlo.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Latem 1991 roku nawiązał relację z Tamarą Rotolo, pochodzącą ze Stanów Zjednoczonych kobietą, która pracowała jako kelnerka podczas turnieju tenisowego w Monako. Po jej powrocie do Ameryki nie utrzymywali kontaktu, ale Rotolo, będąca wówczas mężatką, zaszła w ciążę. 4 marca 1992 w Palm Springs urodziła się córka pary, Jaśmina Grace Rotolo. W akcie urodzenia dziewczynki wpisano dane księcia, a Rotolo doprowadziła do pierwszego spotkania Alberta z córką w 1993. Książę nie uznał jednak dziecka jako swoje, a sąd zakończył postępowanie, nie przeprowadzając badań genetycznych.

Sprawa utrzymywana była w tajemnicy aż do 2006 roku. 1 czerwca Pałac Książęcy wydał oświadczenie, w którym Albert uznał Jaśminę za swoją córkę[74][75]. Nazwisko dziewczyny zmieniono na Grimaldi.

Dziewczyna mieszka w Stanach Zjednoczonych i rozwija karierę aktorską. Utrzymuje kontakt z ojcem, macochą i swoim przyrodnim rodzeństwem. Odwiedza Monako i występuje publicznie ze swoją rodziną[76]. Nie przysługuje jej miejsce w linii sukcesji monakijskiego tronu, ale jest uprawniona do dziedziczenia majątku po swoim ojcu na równi z jego legalnymi potomkami.

24 sierpnia 2003 roku przyjaciółka Alberta, togijska stewardessa linii Air France Nicole Tossoukpé urodziła w Paryżu syna, Eryka Aleksandra Stefana Tossoukpé. Tossoukpé poinformowała księcia, że to on jest ojcem jej dziecka i otrzymała obietnicę uznania go za syna księcia pod warunkiem wykonania badań genetycznych. Książę Albert nie dotrzymał zobowiązania i Togijka - która w 2004 zmieniła nazwisko na Coste - zgłosiła sprawę mediom. Pod koniec okresu żałoby po księciu Rainierze III, dnia 6 lipca 2005, książę w oficjalnym oświadczeniu przyznał, że Aleksander Coste jest jego synem[77][78]. W 2014 roku jego nazwisko zmieniono na Grimaldi-Coste[79].

Chłopiec wychowuje się ze swoją matką, ale utrzymuje kontakt z ojcem i przyrodnim rodzeństwem. Nie zajmuje miejsca w linii sukcesji monakijskiego tronu, ale ma prawo do dziedziczenia majątku księcia Alberta[80].

Od 2002 do 2004 roku książę związany był z amerykańską skoczkinią o tyczce, Alicią Warlick[81]. Media spekulowały na temat spodziewanych zaręczyn pary pod koniec 2003 roku, do których jednak nie doszło. Kobieta towarzyszyła mu w kilku oficjalnych wystąpieniach[82][83].

Zimą 2006 roku książę Albert po raz pierwszy pojawił się publicznie w towarzystwie Charlene Wittstock, południowoafrykańskiej pływaczki, młodszej od niego o dwadzieścia lat. Wspólnie pojechali do Turynu, by uczestniczyć w zimowych igrzyskach olimpijskich. Para poznała się w 2000 roku podczas turnieju pływackiego Mare Nostrum w Monako.

23 czerwca 2010 ogłoszono oficjalne zaręczyny Alberta i Charlene[84], która od dłuższego czasu pojawiała się wspólnie na ważnych uroczystościach. Wittstock, wychowana jako protestantka, przyjęła wyznanie rzymskokatolickie, pomimo że nie wymaga tego Konstytucja Monako. Ponadto nauczyła się języka francuskiego, dialektu monegaskiego i dworskiego protokołu europejskiego.

Ślub miał pierwotnie odbyć się w dniach 8 i 9 lipca 2011, ale został przeniesiony na wcześniejszy termin z powodu zbieżności z terminem planowanego w Durbanie spotkania Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (w działalność którego obydwoje narzeczeni są zaangażowani). Para planowała wziąć udział w tym spotkaniu, ponadto prezes komitetu był jednym z gości zaproszonych na wesele, a pierwsza podróż zagraniczna Charlene jako księżnej Monako miała się odbyć do jej ojczyzny.

Albert II Grimaldi poślubił Charlene Wittstock 1 lipca 2011 po ceremonii cywilnej, która odbyła się w Sali Tronowej Pałacu Książęcego w Monako. Świadkami młodej pary zostali Christopher Levine (kuzyn księcia ze strony matki, księżnej Grace Kelly) i Donatella Knecht (żona kuzyna księcia Alberta ze strony ojca, Rainiera III). Tego samego dnia wieczorem koncert dla młodej pary w porcie Herkulesa w Monako zagrał Jean-Michel Jarre.

Ślub kościelny odbył się następnego dnia, a w odróżnieniu od innych wesel w rodzinach królewskich, celebrowany był przed wejściem do katedry[85]. Ceremonii przewodził arcybiskup Monako, Bernard Barsi. Przyjęcie urządzono w monegaskiej operze. Zaślubiny Alberta z Charlene ogłoszono największym wydarzeniem w Monako od pięćdziesięciu pięciu lat, czyli od dnia ślubu Grace Kelly z księciem Rainierem. Książę jest o rok starszy od swojej teściowej, Lynette Wittstock[86].

30 maja 2014 Pałac Książęcy ogłosił, że księżna Charlene jest w ciąży ze swoim pierwszym dzieckiem[87], a potomek ma przyjść na świat pod koniec roku. W czerwcu ojciec księżnej ogłosił na jednym z portali społecznościowych, że para książęca zostanie rodzicami bliźniąt[88]. Księżna Monako miała potwierdzić tę wiadomość 7 października w rozmowie z dziennikarzami magazynu „Hello!” podczas pobytu w Nowym Jorku[89]. Dwa dni później, wobec rosnących spekulacji, Pałac Książęcy w specjalnym oświadczeniu przyznał, że Charlene i Albert spodziewają się narodzin dwojga dzieci[90][91][92][93].

10 grudnia wczesnym popołudniem para książęca stawiła się w klinice imienia księżnej Grace w Monte Carlo[94]. Charlene przeszła zabieg cesarskiego cięcia, w wyniku którego o godzinie 17:04 na świat przyszła księżniczka Gabriela Teresa Maria, a dwie minuty później jej brat i następca tronu – książę Jakub Honoriusz Rainier[95][96][97]. Albert był obecny przy narodzinach dzieci. Imiona potomków rodziny książęcej oraz noszone przez nie tytuły zostały podane przez Pałac Książęcy w specjalnym oświadczeniu.

Książę Jakub zajął pierwsze miejsce w linii sukcesji monakijskiego tronu, a księżniczka Gabriela miejsce drugie. Siostra księcia Alberta, księżna Hanoweru, spadła na pozycję trzecią i po ponad dziewięciu latach przestała być następczynią monakijskiego tronu.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze pokolenie Drugie pokolenie Trzecie pokolenie Czwarte pokolenie Piąte pokolenie
Pierre, książę Valentinois (1895-1964)
oo Charlotte, księżna Valentinois (1898-1977)
Antoinette, baronowa Massy (1920-2011)
oo Alexandre Noghes (1916-1999)
oo Jan Rey (1914-1994)
oo Jan Gilpin (1930-1983)
Elżbieta de Massy (1947-)
oo Bernard Taubert Natta (1941-1989)
oo Mikołaj Costello (1943-)
Jan Taubert Natta (1974-)
oo Zuzanna Taubert Natta
Melchior Taubert Natta
Melania Costello (1985-)
Krystian de Massy (1949-)
oo Maria Quintana (1951-)
oo Anna Lutken (1959-2001)
oo Julia Łakszyn (1968-)
oo Cecylia de Massy (1968-)
Letycja de Brouwer (1971-)
oo Tomasz de Brouwer (1973-)
Róża de Brouwer (2008-)
Sylwester de Brouwer (2008-)
Brice de Massy (1987-)
Antoni de Massy (1997-)
Krystyna de Massy (1951-1989)
oo Karol Knecht (1944-)
oo Leon Leroy
Sebastian Knecht de Massy (1972-)
oo Donatella Knecht de Massy
Krystyna Knecht (2000-)
Aleksja Knecht (2001-)
Wiktoria Knecht (2007-)
Andrea Knecht (2008-)
Rainier III, książę Monako (1923-2005)
oo Grace, księżna Monako (1929-1982)
Karolina, księżna Hanoweru (1957-)
oo Filip Junot (1940-)
oo Stefan Casiraghi (1960-1990)
oo Ernest August V, książę Hanoweru (1954-)
Andrea Casiraghi (1984-)
oo Tatiana Casiraghi (1983-)
Aleksander Casiraghi (2013-)
India Casiraghi (2015-)
Maksymilian Casiraghi (2018-)
Charlotte Casiraghi (1986-) Rafał Elmaleh (2013-)
Baltazar Rassam (2018-)
Pierre Casiraghi (1987-)
oo Beatrice Casiraghi (1986-)
Stefan Casiraghi (2017-)
Franciszek Casiraghi (2018-)
Aleksandra, księżniczka Hanoweru (1999-)
Albert II, książę Monako (1958-)
oo Charlene, księżna Monako (1978-)
Jaśmina Grimaldi (1992-)
Aleksander Grimaldi-Coste (2003-)
Gabriela, hrabina Carladès (2014-)
Jakub, markiz Baux (2014-)
Stefania, księżniczka Monako (1965-)
oo Daniel Ducruet (1964-)
oo Adans Lopez Peres
Ludwik Ducruet (1992-)
Paulina Ducruet (1994-)
Kamila Gottlieb (1998-)

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Tytuły[edytuj | edytuj kod]

Od Do Tytuł
14 marca 1958 6 kwietnia 2005 Jego Książęca Wysokość Dziedziczny Książę Monako, markiz Baux
6 kwietnia 2005 nadal Jego Książęca Wysokość Suwerenny Książę Monako

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. https://www.dawn.com/news/338873
  2. Star-News - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2017-11-21].
  3. Lodi News-Sentinel - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2017-11-21].
  4. Ocala Star-Banner - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2017-11-21].
  5. Lewiston Evening Journal - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2017-11-21].
  6. Prescott Evening Courier - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2017-11-21].
  7. The Age - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2017-11-21].
  8. The Spokesman-Review - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2017-11-21].
  9. Sarasota Herald-Tribune - Google News Archive Search, news.google.com [dostęp 2017-11-21].
  10. https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/christening-of-pierre-casiraghi-son-of-caroline-of-monaco-news-photo/618388288
  11. Charlotte Casiraghi and Gad Elmaleh's baby baptism, www.hellomagazine.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  12. http://actualite.portail.free.fr/people/26-06-2014/charlene-de-monaco-est-la-marraine-du-fils-de-gad-elmaleh-et-charlotte-casiraghi/
  13. https://www.nzherald.co.nz/monaco/news/article.cfm?l_id=505&objectid=10125661
  14. https://www.sbs.com.au/news/albert-ascends-monaco-throne
  15. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4451622.stm
  16. https://www.irishtimes.com/news/prince-albert-ascends-to-monaco-throne-1.1185074
  17. https://www.sbs.com.au/news/albert-ascends-monaco-throne
  18. http://www.nbcnews.com/id/10108054/ns/world_news-europe/t/monacos-albert-ii-ascends-throne/#.W_AM_zGNzIU
  19. https://www.cbsnews.com/news/prince-albert-ascends-to-throne/
  20. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2007/may/h-s-h-prince-albert-ii-visits-switzerland-325.html
  21. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2007/april/visite-de-s-a-s-le-prince-albert-ii-au-japon-323.html
  22. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2007/april/visite-officielle-de-s-a-s-le-prince-albert-ii-en-chine-324.html
  23. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2007/july/official-meeting-between-h-s-h-prince-albert-ii-and-nicolas-sarkozy-president-of-the-republic-of-france-326.html
  24. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2007/september/first-visit-by-h-s-h-prince-albert-ii-to-the-monegasque-embassy-in-washington-329.html
  25. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2008/august/h-s-h-prince-albert-s-official-visit-to-mongolia-1254.html
  26. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2008/june/official-visit-by-hsh-prince-albert-ii-to-austria-806.html
  27. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2008/february/h-s-h-prince-albert-ii-visits-estonia-332.html
  28. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2008/february/h-s-h-prince-albert-ii-visits-germany-300.html
  29. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2008/june/first-official-visit-to-belgium-by-hsh-prince-albert-ii-738.html
  30. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/april/h-s-h-prince-albert-ii-of-monaco-s-official-visit-to-croatia-1450.html
  31. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/april/h-s-h-prince-albert-ii-of-monaco-s-official-visit-to-romania-1451.html
  32. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/september/official-visit-to-the-united-states-by-hsh-prince-albert-ii-of-monaco-1506.html
  33. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/october/private-audience-at-the-vatican-for-hsh-the-prince-1515.html
  34. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/october/trip-to-rome-by-hsh-prince-albert-ii-of-monaco-1514.html
  35. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/november/first-day-of-the-official-visit-to-senegal-of-hsh-prince-albert-ii-1529.html
  36. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2010/march/visit-by-prince-albert-ii-to-san-marino-1729.html
  37. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2010/april/official-visit-by-h-s-h-prince-albert-ii-to-azore-1742.html
  38. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2010/april/official-visit-by-h-s-h-prince-albert-ii-to-lisbon-1740.html
  39. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2011/april/visite-d-etat-de-s-a-s-le-prince-albert-ii-en-irlande-2199.html
  40. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2011/june/official-visits-by-the-sovereign-to-latvia-and-estonia-2260.html
  41. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2012/february/trip-by-hsh-the-prince-to-west-africa-2977.html
  42. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2012/october/official-visit-to-lithuania-by-the-prince-and-princess-of-monaco-2865.html
  43. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2012/october/official-visit-to-poland-by-the-prince-and-princess-of-monaco-2873.html
  44. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2012/november/official-visit-by-hsh-prince-albert-ii-to-turkey-2884.html
  45. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2013/march/official-visit-by-tsh-the-sovereign-prince-and-princess-charlene-to-the-republic-of-palau-2990.html
  46. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2013/june/official-visit-by-hsh-prince-albert-ii-of-monaco-to-montenegro-3030.html
  47. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2013/october/official-visit-by-h-s-h-prince-albert-ii-of-monaco-to-the-russian-federation-3078.html
  48. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2014/march/trip-by-hsh-prince-albert-ii-to-morocco-3214.html
  49. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2014/may/official-visit-of-the-president-of-montenegro-h-e-filip-vujanovic-3233.html
  50. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2014/june/official-visit-by-h-s-h-prince-albert-ii-of-monaco-to-the-netherlands-3237.html
  51. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2014/september/reception-organisee-par-le-couple-presidentiel-americain-3272.html
  52. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2015/april/state-visit-by-hsh-prince-albert-ii-of-monaco-to-the-czech-republic-3311.html
  53. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2016/january/visit-by-t-s-h-prince-albert-ii-and-princess-charlene-to-the-vatican-3351.html
  54. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2016/april/official-visit-of-h-s-h-prince-albert-ii-to-the-philippines-3358.html
  55. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2017/may/h-s-h-prince-albert-ii-s-official-visit-to-slovakia-2-and-3-may-2017-3383.html
  56. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2017/may/h-s-h-prince-albert-ii-s-official-visit-to-moldova-4-and-5-may-2017-3384.html
  57. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2018/september/state-visit-by-h-s-h-prince-albert-ii-in-china-3430.html
  58. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2018/october/h-s-h-prince-albert-ii-of-monaco-s-official-visit-to-albania-3434.html
  59. https://www.fpa2.org/news-9.html
  60. https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/monaco/1515972/Prince-Albert-reaches-North-Pole.html
  61. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4914898.stm
  62. http://www.yod2007.org/
  63. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/january/h-s-h-the-prince-albert-ii-s-trip-in-antarctic-1314.html
  64. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/january/hsh-prince-albert-ii-of-monaco-reached-the-geographic-south-pole-on-wednesday-14-january-2009-1383.html
  65. http://www.palais.mc/en/news/h-s-h-prince-albert-ii/official-visit/2009/january/hsh-prince-albert-ii-completes-his-antarctic-trip-1394.html
  66. https://web.archive.org/web/20110604172907/http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/news/2009/january/hsh-prince-albert-ii-of-monaco-reached-the.1385.html
  67. https://www.olympic.org/hsh-the-sovereign-prince-albert-ii
  68. https://www.fpa2.org/about-us.html
  69. https://constitutioncenter.org/blog/monacos-twin-constitutional-succession-situation/
  70. http://www.philly.com/philly/business/real_estate/residential/20161023_Prince_Albert_of_Monaco_says_he_bought_the_East_Falls__home_of_his_mother__Grace_Kelly.html
  71. https://www.architecturaldigest.com/story/princess-grace-kellys-childhood-home-is-restored-thanks-to-her-son-prince-albert-ii
  72. https://www.hellomonaco.com/officially-2/from-the-palace-princely-news/prince-albert-presented-with-robert-f-kennedy-human-rights-award-and-other-princely-news/
  73. http://www.fondationprincessecharlene.mc/en/the-foundation/governance
  74. https://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=GET&db=dblocher&id=I386351
  75. https://www.harpersbazaar.com/culture/features/a11468/jazmin-grace-grimaldi-grace-kelly-granddaughter-0815/
  76. https://www.dailymail.co.uk/femail/article-5634417/Monacos-Prince-Albert-II-joined-daughter-tennis.html
  77. https://www.nytimes.com/2005/07/07/world/europe/prince-of-monaco-acknowledges-son-by-frenchtogolese-woman.html
  78. https://www.independent.co.uk/news/world/europe/prince-albert-of-monaco-admits-he-has-illegitimate-son-297436.html
  79. https://www.dailymail.co.uk/femail/article-2614075/Why-DOES-Prince-Monaco-refuse-son-Fashion-designer-child-Albert-claims-impossible-10-year-old-dad-hes-married-Princess-Charlene.html
  80. https://www.theage.com.au/world/monaco-son-to-inherit-cash-not-throne-20050708-ge0h85.html
  81. Alicia Warlick and Prince Albert of Monaco attend the 20th Annual... | WireImage France | 1515889, www.wireimage.com [dostęp 2018-06-09] (ang.).
  82. Arrival of HSH Prince Albert of Monaco with Alicia Warlick at the gala reception in the context of 'Classic Week', at the Sporting Club. Pictures | Getty Images, www.gettyimages.com [dostęp 2018-06-09] (ang.).
  83. Royal News Monaco's Prince Albert to marry long-term girlfriend, www.femalefirst.co.uk [dostęp 2018-06-09] (ang.).
  84. Monaco’s Prince Albert to marry girlfriend Charlene Wittstock | Mail Online.
  85. Prince Albert of Monaco marries Charlene Wittstock in Catholic ceremony – Telegraph.
  86. Prince Albert of Monaco – Trivia – IMDb.
  87. Princess Charlene of Monaco pregnant with first child, www.hellomagazine.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  88. Princess Charlene of Monaco and Prince Albert expecting twins | Daily Mail Online, www.dailymail.co.uk [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  89. Princess Charlene of Monaco pregnant twins, www.hellomagazine.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  90. Monaco royals confirm they are expecting twins | Business Standard News, www.business-standard.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  91. Confirmed: Twins For Charlène and Albert | The Royal Forums, www.theroyalforums.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  92. HugeDomains.com - Newshence.com is for sale (Newshence), newshence.com [dostęp 2017-11-28].
  93. Princess Charlene of Monaco expecting twins
  94. Princess Charlene arrives in hospital to give birth, www.hellomagazine.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  95. Princess Charlene of Monaco gives birth to twins, www.hellomagazine.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  96. It's a boy AND a girl for Princess Charlene! Monaco royal gives birth to twins | Daily Mail Online, www.dailymail.co.uk [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  97. Princess Charlene of Monaco gives birth to twins – Royal Central, royalcentral.co.uk [dostęp 2017-11-21] (ang.).
  98. M.P. z 2013 r. poz. 242