Leyla Zana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Leyla Zana
Leyla zana.jpg
W 2010
Data i miejsce urodzenia 3 maja 1961
Silvan
deputowana do Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji
Przynależność polityczna Socjal-demokratyczna Partia Populistyczna, Partia Demokratyczna
Okres urzędowania od 16 listopada 1991
do grudnia 1994

Leyla Zana (ur. 3 maja 1961 w Silvan, Turcja) – kurdyjska polityk, która została uwięziona za mówienie w języku kurdyjskim w tureckim parlamencie po wygłoszeniu przysięgi, za co została oskarżona o występowanie przeciwko jedności Turcji.

W 1995 otrzymała Nagrodę Sacharowa nadawaną przez Parlament Europejski, jednak nie mogła jej odebrać do czasu jej wyjścia z więzienia w 2004. W 1995 została uhonorowana również nagrodę Brunona Kreisky'ego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Leyla Zana urodziła się 3 maja 1961 w Silvan w Turcji, niedaleko Diyarbakır, położonego w tureckiej części Kurdystanu. W wieku 14 lat poślubiła Mehdiego Zanę, który sprawował w Diyarbakır urząd burmistrza do czasu przewrotu wojskowego w 1980, po którym stał się więźniem politycznym.

W 1991 Leyla Zana została pierwszą Kurdyjką, która uzyskała mandat do Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji (tureckiego parlamentu). Wywołała skandal posługując się w parlamencie językiem kurdyjskim, którego publiczne używanie było w Turcji przestępstwem (na posługiwanie się nim zezwolono dopiero w grudniu 1990 / kwietniu 1991 roku [1]). Kończąc swoją przemowę zaznaczyła:

Przysięgam na mój honor i godność przed wielkim narodem tureckim strzec integralności i niepodległości kraju, niepodzielnej jedności narodu i ojczyzny oraz niekwestionowanej i bezwarunkowej suwerenności narodu. Przyrzekam dochować wierności konstytucji. Składam tę przysięgę za braterstwo pomiędzy Turkami a Kurdami[2].

Tylko ostatnie zdanie – Składam tę przysięgę za braterstwo pomiędzy Turkami a Kurdami – wypowiedziała w języku kurdyjskim.

Początkowo przed konsekwencjami prawnymi chronił ją immunitet. Wstąpiła do Partii Demokratycznej, która została zdelegalizowana, zaś Leyla Zana została pozbawiona immunitetu. W grudniu 1994 z trzema innymi członkami parlamentu z ramienia Partii Demokratycznej (Hatipem Dicle, Selimem Sadakiem i Orhanem Doganem) została aresztowana i oskarżona o zdradę oraz przynależność do Partii Pracujących Kurdystanu (PKK). Oskarżenie o zdradę nie było przedstawione przed sądem, zaś Zana zaprzeczyła informacjom o przynależność do PKK. Jednak dalsze postępowanie miało opierać się na zeznaniach świadków, których zeznania miały być wymuszane pod wpływem tortur[3]. Zana i inni oskarżeni zostali skazani na 15 lat pozbawienia wolności. Zgodnie z wyrokiem, została aresztowana.

To jest spisek. (...) Nie zgadzam się z żadnym ze stawianych mi oskarżeń. Jeśli byłyby one prawdziwe, wzięła bym całkowitą odpowiedzialność za nie, nawet gdyby kosztowałoby mnie to utratę życia. Bronię demokracji, praw człowieka i braterstwa pomiędzy ludźmi. I będę to robić tak długo, jak długo będę żyć.[3]

Leyla Zana została uznana przez Amnesty International za więźnia sumienia. W 1994 została uhonorowana nagrodą pamięci Thorolfa Rafto (przyznawaną przez Fundację Rafto), zaś w 1995 Nagrodą Sacharowa (przyznawaną przez Parlament Europejski). W tym samym roku otrzymała również nagrodę Brunona Kreisky'ego. W 1998 ciążący na niej wyrok został przedłużony z powodu listu, który napisała i który to został opublikowany w kurdyjskiej prasie. Miała w nim wyrażać zabronione w Turcji, pro separatystyczne poglądy. Podczas jej pobytu w więzieniu opublikowano jej książkę Zapiski z więzienia (maj 1999).

Sprawa Leyli Zany oraz przestrzegania praw człowieka przez władze tureckie stały się elementem ograniczającym tureckie aspiracje do bycia członkiem Unii Europejskiej. Członkowie UE potwierdzili swoje stanowisko w tej sprawie przyznając Leyli Zanie Nagrodę Sacharowa w 1995.

W 2001 Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekał w sprawie przeciwko Turcji, dotyczącej procesu Leyli Zany. W 2003 w ramach dostosowywania prawa do wymogów europejskich, w Turcji wprowadzono przepisy, zgodnie z którymi w przypadku uznania przez Europejski Trybunał wyroku wydanego przez sąd turecki za niezgodny z postanowieniami zawartymi w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, będzie stanowiło to podstawę do rozpoczęcia nowego procesu[4].

9 czerwca 2004 decyzją tureckiego sądu apelacyjnego unieważniono 15 letnie wyroki ciążące na Leyli Zanie, Hatipie Dicle, Selimie Sadaku oraz Orhanie Doganie, wydane przez turecki Sąd Bezpieczeństwa Stanu[4].

W styczniu 2005 Europejski Trybunał Praw Człowieka przyznał Leyli Zanie oraz jej uwięzionym towarzyszom odszkodowania w wysokości 9000 od rządu tureckiego, jako rekompensatę za naruszenie jej prawa do wolności słowa.

Zana oraz pozostali więźniowie utworzyli w Turcji nową formację polityczną Ruch Społeczny na Rzecz Demokracji (DTH). 17 sierpnia 2005 Partia Demokratyczno-Społeczna (DTP) połączyła się z Partia Ludowo-Demokratyczna (DEHAP) i DTH.

Aktualna aktywność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Od 2007 Zana jest aktywną działaczką na rzecz praw człowieka w Turcji, działa także w nowej partii, którą była współzałożycielką w 2005. Wiele kontrowersji wzbudziła jej propozycja reorganizacji Turcji z państwa unitarnego w federację; jednym z członów tej federacji miałby być Kurdystan[5].

W kwietniu 2008 Zana została skazana przez tureckie władze na dwa lata więzienia za rzekome "szerzenie propagandy terrorystycznej". Oskarżenie to dotyczyło jej wypowiedzi, w której stwierdziła, że "Kurdowie mają trzech liderów, mianowicie Masuda Barzaniego, Dżalala Talabaniego oraz Abdullaha Öcalana"[6].

Masud Barzani jest prezydentem Kurdyjskiego Okręgu Autonomicznego W Iraku, Dżalal Talabani - etnicznym Kurdem, prezydentem Iraku, zaś Abdullah Öcalan liderem Partii Pracujących Kurdystanu, organizacji uznawanej za terrorystyczną.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]