Aung San Suu Kyi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aung San Suu Kyi
Aung San Suu Kyi (2013)
Podpis Aung San Suu Kyi
Aung San Suu Kyi (2013)
Data i miejsce urodzenia 19 czerwca 1945
Rangun
Imię i nazwisko przy narodzeniu Aung San Suu Kyi
Rodzice Khin Kyi
Aung San
Partner Michael Aris
Dzieci Alexander
Kim
Odznaczenia
Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Aung San Suu Kyi w Wikicytatach
Podczas wiecu w Rangunie 17 listopada 2011
Spotkanie z prezydentem Stanów Zjednoczonych Barackiem Obamą 19 września 2012
Wręczenie Nagrody Sacharowa w Parlamencie Europejskim 22 października 2013
Spotkanie z Marszałkiem Senatu Bogdanem Borusewiczem 25 października 2012

Aung San Suu Kyi (အောင်ဆန်းစုကြည် /aʊ̀̃ sʰá̃ s ʧì/; ur. 19 czerwca 1945 w Rangunie w Birmie[1]) – birmańska opozycjonistka i działaczka polityczna, córka Aung Sana, który walczył o niepodległość Birmy i wynegocjował ją w 1947 w rozmowach z Wielką Brytanią.

Imię[edytuj | edytuj kod]

Jej imię można przetłumaczyć jako „wyjątkowy zbiór błyskotliwych zwycięstw” (strange collection of brilliant victories)[2]. Dwa pierwsze człony (အောင် /aʊ̀̃/ - zwycięski, ဆန်း /sʰá̃/ - niezwykły) imienia otrzymala po ojcu, trzeci (စု /s/ - zbierać) pochodzi od babci ze strony ojca i jednocześnie jest nazwą tygodnia, w którym się urodziła, a czwarty (ကြည် /ʧì/ - radosny, czysty) odziedziczyła po matce[3]. Zgodnie z birmańską tradycją jako mężatka ma prawo przed nazwiskiem stawiać tytuł Daw (ဒေါ် /dɔ̀/ - Pani). W swojej ojczyźnie nazywana jest Lady.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W Rangunie uczęszczała najpierw do prywatnej dwujęzycznej szkoły franciszkanów, a następnie do prestiżowej szkoły metodystów, uważanej za najlepszą w kraju, gdzie większość nauki odbywała się po angielsku, choć birmański był też przedmiotem obowiązkowym. Gdy jej matka w 1960 została mianowana ambasadorem w Indiach, Suu Kyi przeniosła się do tamtejszej szkoły prowadzonej przez katolickie zakonnice. W Delhi również ukończyła szkołę średnią Lady Shri Ram College[2].

W latach 1964-67 studiowała na Uniwersytecie Oksfordzkim, uzyskując tytuł B.A. w zakresie filozofii, nauk politycznych i ekonomii. Następnie, odkładając dalsze studia, wyjechała do Nowego Jorku i podjęła pracę w ONZ.

W 1972 poślubiła brytyjskiego nauczyciela akademickiego Michaela Arisa, którego poznała w czasie pobytu w Oksfordzie i wyjechała z nim do Bhutanu, gdzie pracował jako nauczyciel rodziny królewskiej i szef wydziału tłumaczeń. Aris zmarł w 1999. Ich dwaj synowie urodzili się: Alexander w 1973, Kim w 1977[3].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

W 1988 wróciła do Birmy, aby zaopiekować się umierającą matką. W tym czasie w Birmie doszło do gwałtownych protestów, podczas których także Aung San Suu Kyi przemawiała na wiecach. Generał Ne Win ustąpił, powstały partie opozycyjne, m.in. Narodowa Liga na rzecz Demokracji (NLD), w której Suu Kyi została mianowana sekretarzem generalnym. W wyborach w 1990 NLD uzyskała 80,82% miejsc w parlamencie[4], lecz wynik wyborów nie został uznany przez reżim wojskowy.

Aung San Suu Kyi została aresztowana jeszcze w czasie kampanii wyborczej i w latach 1989–1995 przebywała w areszcie domowym, w swym domu rodzinnym przy University Road 52 w Rangunie. Po zwolnieniu władze zachęcały ją do dołączenia do rodziny w Wielkiej Brytanii, ale nie zdecydowała się na to, wiedząc, że nie pozwolą jej na powrót. W tym czasie mąż, chory na raka, ubiegał się o możliwość przyjazdu do Birmy, ale nie uzyskał zgody[1].

W latach 2000–2010[5], z przerwą od maja 2002 do maja 2003, ponownie przebywała w areszcie domowym. W sierpniu 2009 została postawiona przed sądem za złamanie zasad odbywania aresztu domowego i skazana na 3 lata więzienia, pod naciskiem opinii publicznej zamienione na kolejne 18 miesięcy zamknięcia w domu[6].

Opowiadała się za bezkrwawym przewrotem i narodowym pojednaniem z racji czego nazywana buła „birmańskim Gandhim[7]. Była zwolenniczką dialogu pomiędzy juntą a opozycją, czego dowiodła w roku 2000 prowadząc z generałami negocjacje w sprawie stopniowego wycofania się wojskowych z życia politycznego i oddania władzy w ręce demokratycznie wybranego rządu, ale rozmowy te nie przyniosły spodziewanego przełomu.

Przetrzymywanie Suu Kyi w areszcie domowym stało się jednym z powodów niedopuszczenia Birmy do przewodniczenia grupie państw ASEAN. Zgodnie z przyjętym porządkiem miała ona objąć tę funkcję w 2006[8].

W 2011 rozpoczął się proces demokratyzacji Birmy. Wówczas po prawie 50 latach rządów junty wojskowej, władza trafiła w ręce cywilów. Spowodowało to ocieplenie stosunków Birmy na arenie międzynarodowej i zawieszenie sankcji gospodarczych na ten kraj. Nowy prezydent Thein Sein rozpoczął rozmowy z demokratyczną opozycją, przede wszystkim z główną opozycjonistką Aung San Suu Kyi i zapowiedział dalsze reformy. W styczniu 2012 osiągnięto zawieszenie broni z mniejszościami etnicznymi, zwolniono setki więźniów politycznych i przywrócono legalność opozycyjnej NLD[9].

W związku z transformacją polityczną, zezwolono Aung San Suu Kyi na start w wyborach do parlamentu. W uzupełniających wyborach parlamentarnych 1 kwietnia 2012 jej partia zdobyła łącznie 43 z 45 mandatów będących do obsadzenia: 37 w izbie niższej, 4 w izbie wyższej parlamentu i 2 w zgromadzeniach regionalnych. 2 maja 2012 została zaprzysiężona jako deputowana do parlamentu[9].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

W 1991 została laureatką Pokojowej Nagrody Nobla oraz Nagrody im. Sacharowa przyznawanej przez Parlament Europejski bojownikom o prawa człowieka. Obie nagrody mogła odebrać po ponad 20 latach: 15 czerwca 2012 przyjechała do Oslo, aby wygłosić uroczyste przemówienie przed Komitetem Noblowskim[3], a 22 października 2013 podczas sesji Parlamentu Europejskiego odebrała Nagrodę Sacharowa[10].

W 1992 UNESCO przyznała jej Nagrodę im. Simóna Bolívara[11], a w 1993 władze Indii przyznały jej Nagrodę im. Jawaharlala Nehru[12].

W 1997 nadano jej tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Karola w Pradze[13].

W grudniu 2000 prezydent USA Bill Clinton przyznał jej Medal Wolności[14].

W 2001 grupa U2 zadedykowała jej piosenkę Walk On.

Aby zwrócić uwagę młodzieży europejskiej na los Aung San Suu Kyi telewizja MTV przyznała jej nagrodę Free Your Mind (2003) połączoną z kampanią medialną promującą wysyłanie listów i maili do ambasady Birmy.

W 2005 została laureatką Nagrody im. Olofa Palmego[15].

W 2007 otrzymała honorowe obywatelstwo Kanady, a w roku 2009 tytuł Ambasadora Sumienia Amnesty International.

19 września 2012 roku z rąk prezydenta USA Baracka Obamy odebrała Złoty Medal Kongresu, przyznany jej w 2008 roku[16].

W 2012 Foreign Policy przyznał jej pierwsze miejsce w gronie 100 najbardziej wpływowych osób świata[17].

Wizyta w Polsce[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2013 Aung San Suu Kyi przyjechała do Polski na zaproszenie Lecha Wałęsy oraz Marszałek Sejmu, Ewy Kopacz[18]. Podczas dwudniowego pobytu w Warszawie m.in. została przyjęta w Belwederze przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego, który wręczył jej kopię tablic z 21 postulatami strajkujących w sierpniu 1980 w Stoczni Gdańskiej[19], spotkała się z Marszałkami Sejmu i Senatu oraz Lechem Wałęsą, a w kolacji wydanej na jej cześć udział wziął premier Donald Tusk[20]. Wygłosiła także otwarty wykład na Uniwersytecie Warszawskim w ramach cyklu Kapuściński Development Lectures, organizowanego przez Instytut Lecha Wałęsy, Uniwersytet Warszawski, Komisję Europejską i UNDP[21]. Kolejnymi etapami jej wizyty w Europie były Czechy i Węgry.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Życiorys Aung San Suu Kyi (ang.). [dostęp 2013-11-21].
  2. 2,0 2,1 Jesper Bengtsson: Aung San Suu Kyi. A Biography. Washington DC: Potomac Books, 2012, s. 66. ISBN 978-1-61234-159-0.
  3. 3,0 3,1 3,2 Biogram na stronie Fundacji Nagrody Nobla (ang.). [dostęp 2013-11-21].
  4. Derek Tonkin. The 1990 Elections in Myanmar: Broken Promisses or Failure of Communication?. „Contemporary South East Asia”. 29, (1) 2007. ISSN 0219-797X. 
  5. Legendarna noblistka będzie wolna po 15 latach aresztu. W: PAP [on-line]. Wirtualna Polska, 13 listopada 2010. [dostęp 2010-11-13].
  6. pp: Noblistka skazana na 1,5 roku aresztu domowego. W: PAP [on-line]. Wirtualna Polska, 11 sierpnia 2009. [dostęp 2009-08-11].
  7. Alan Clements: Aung San Suu Kyi: Burma's Gandhi. [dostęp 2014-02-25].
  8. Zin Linn: At the helm of ASEAN, Burma needs authentic change. W: Asian Tribune [on-line]. 21-10-2013. [dostęp 2014-02-25].
  9. 9,0 9,1 pp: Birma: Aung San Suu Kyi zaprzysiężona - „to początek nowej ery”. W: PAP [on-line]. Wirtualna Polska, 2 maja 2012. [dostęp 2012-05-02].
  10. Po 23 latach Aung San Suu Kyi odbiera Nagrodę Sacharowa. [dostęp 2013-10-30].
  11. Laureates (ang.). [dostęp 2012-09-21].
  12. List of the recipients of the Jawaharlal Nehru Award (ang.). [dostęp 2012-09-21].
  13. Univerzita Karlova - Čestné doktoráty (cz.). [dostęp 2010-09-10].
  14. Clinton honours Burma's Suu Kyi (ang.). [dostęp 2012-09-21].
  15. Samtliga pristagare (ang.). [dostęp 2012-09-21].
  16. Złoty Medal Kongresu dla legendy opozycji w Birmie. [dostęp 2010-09-20].
  17. The FP Top 100 Global Thinkers. „Foreign Policy”, December 2012. 
  18. Aung San Suu Kyi spotkała się z Prezydentem Lechem Wałęsą. [dostęp 2014-02-27].
  19. Noblistka Aung San Suu Kyi u Prezydenta RP. [dostęp 2014-02-27].
  20. Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla Aung San Suu Kyi w Polsce. [dostęp 2014-02-27].
  21. Politics and Education. 12.09.2013, Warsaw, Poland. [dostęp 2014-02-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]