Mścisław (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mścisław
biał. Мсціслаў, ros. Мстислав
Ilustracja
Kościół Karmelitów Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Białoruś
Obwód mohylewski
Rejon mścisławski
Populacja (2010)
• liczba ludności

10700[1]
Nr kierunkowy +375 2240
Kod pocztowy 213470, 213472, 213452, 213453
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Mścisław
Mścisław
Ziemia 54°01′N 31°43′E/54,016667 31,716667
Portal Portal Białoruś

Mścisław (biał. Мсціслаў, Амсьціслаў, Mścisłaŭ, Amścisłaŭ[2], ros. Мстислав[3], Мстиславль, Mstisław, Mstisławl) – miasto na Białorusi, stolica rejonu mścisławskiego obwodu mohylewskiego. 10,7 tys. mieszkańców (2010).

Historia[edytuj]

Pierwszy raz wspominany w źródłach historycznych w 1136 jako gród obronny założony przez księcia smoleńskiego Rościsława I Michała nazwany tak na cześć jego ojca Mścisława I Haralda. Od 1377 stolica udzielnego Księstwa Mścisławskiego w składzie Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pierwszym litewskim księciem Mścisławia był brat Władysława Jagiełły Korygiełło. Jego następcą był w latach 1390–1430 Lingwen, który jako wódz trzech pułków smoleńskich, dowodził też chorągwią mścisławską w czasie bitwy pod Grunwaldem.

W czasie wojny litewsko-moskiewskiej 1512-1522, ostatni książę mścisławski Michał oddał swoje ziemie Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu, a po przegranej przez Rosjan bitwie pod Orszą w 1514 zbiegł do Moskwy. Jego księstwo włączone zostało ostatecznie w 1527 do Wielkiego Księstwa Litewskiego jako starostwo. W 1566 król Polski Zygmunt II August utworzył województwo mścisławskie.

W 1601 miejscowe duchowieństwo prawosławne przyjęło unię brzeską z kościołem rzymskokatolickim. W 1634 dla dyzunitów powołano prawosławne biskupstwo mścisławskie, mohylewskie i orszańskie z siedzibą w Mohylewie. Miejscowe struktury Kościoła rzymskokatolickiego podlegały od 1634 diecezji smoleńskiej. Także w 1634 roku miasto otrzymało od króla Władysława IV prawa miejskie magdeburskie oraz herb. Przed najazdem moskiewskim w połowie XVII w. miasto miało około 30 tys. mieszkańców.

Kościół Jezuitów po przebudowie na sobór św. Mikołaja

W czasie wojny polsko-rosyjskiej 1654-1667 wojska rosyjskie w 1654 splądrowały miasto, dokonując tzw. rzezi Trubeckiego. W 1661 roku miasto zostało odzyskane przez Rzeczpospolitą. W 1676 roku Sejm na wniosek wojewody Jana Ogińskiego zatwierdził potrzebę odbudowania twierdzy. W XVIII wieku miasto zostało przebudowane wg planów J.K.Glaubitza.

W 1772 całe województwo mścisławskie zagarnęła Rosja w I rozbiorze Polski. Włączono je do guberni mohylewskiej. W 1773 roku były tu 3 kościoły katolickie i około 3 tys. mieszkańców (w tym ok. 1/3 Żydów). W 1880 roku mieszkało tu 7712 mieszkańców i było 1036 drewnianych domów i 12 murowanych. W 1897 miasto liczyło 8514 mieszkańców. W 1919 na Mścisławszczyźnie walczył korpus gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. W 1924 miasto włączono do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Od 1991 na niepodległej Białorusi.

Zabytki[edytuj]

  • Kościół Karmelitów Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i klasztor w stylu barokowym z 1617 roku (lub 1637-38) fundacji wojskiego mścisławskiego Karola Jakuba Madalińskiego. Przebudowany w latach 1746-50 przez Jana Krzysztofa Glaubitza. Ponownie przebudowany w 1887 roku. We wnętrzu znajdują się freski z drugiej połowy XVII wieku (lub XVIII w.) przedstawiające fundatora oraz rzeź Mścisławia dokonaną przez moskiewskie oddziały Trubeckiego w 1654 roku. Obok kościoła znajduje się budynek klasztoru, na planie prostokąta. We wnętrzach polichromia z XIX wieku. W pobliżu brama złożona z kilku łukowatych przęseł z attyką i pinaklami.
  • Kościół św. Michała Archanioła i klasztor jezuitów wzniesione w latach 1738-1757 w stylu barokowym na miejscu starszego kościoła ufundowanego na początku XVII w. przez Zygmunta III Wazę. Po powstaniu listopadowym w 1832 roku został przebudowany na prawosławną cerkiew św. Mikołaja; wówczas obniżono obie wieże, przekształcono fasadę i wzniesiono drewnianą kopułę (niezachowana)[4]. W 1937 obiekt sakralny został zaadaptowany przez władze radzieckie na dom kultury[5]. W zdewastowanym wnętrzu przetrwały pewne elementy pierwotnego wystroju (kolumny, pilastry, rzeźby). W pobliżu stoi parterowy budynek jezuickiej apteki z XVIII w. oraz budynek kolegium jezuickiego. Uczęszczał do niego filozof Anioł Dowgird (1776-1835)[6].

Budowle nieistniejące[edytuj]

  • Zamczysko na Górze Zamkowej w miejscu dawnego zamku obronnego zniszczonego przez wojska moskiewskie w XVII w.
  • Kościół i klasztor Dominikanów z XVII w. fundacji podkomorzego Włodzimierza Dadziboga Kamińskiego (zburzony)
  • Kościół Bernardynów pw. Najświętszej Maryi Panny Anielskiej z 1727 r. fundacji chorążego Jana Hurko (zburzony); na jego miejscu znajduje się prawosławny sobór św. Aleksandra Newskiego z 1870
  • Kościół i klasztor Karmelitanek (zburzony)
  • Klasztor Mariawitek (zburzony)

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года (ros.)
  2. У сучаснай беларускай мове (клясычны правапіс) старадаўні тапонім і вытворны ад яго прыметнік аформіўся з устаўным галосным «а»: Амсьціслаў — амсьціслаўскі.
  3. Нарматыўны даведнік "Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь. Магілёўская вобласць", 2009
  4. I. Sluńkowa, Monastyri wostocznoj i zapadnoj tradicij. Nasledije architiektury Biełarusi, "Progress-Tradicija", Moskwa 2002, s. 338-340.
  5. R. Maciejewski, Korespondencja z Białorusi. Pod rosyjską granicą
  6. G. Rąkowski, Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi, Burchard Edition, Warszawa 1997, ISBN 83-904446-9-0, s. 267.

Linki zewnętrzne[edytuj]