Marcin Król

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy filozofa i historyka idei. Zobacz też: Marcin Król z Żurawicy – średniowieczny matematyk, lekarz i astronom.
Marcin Król
Ilustracja
Pełne imię i nazwisko Marcin Feliks Król
Data i miejsce urodzenia 19 maja 1944
Warszawa
Data śmierci 25 listopada 2020
Zawód, zajęcie filozof polityki, historyk idei, nauczyciel akademicki, publicysta
Tytuł naukowy profesor nauk humanistycznych
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Marcin Feliks Król (ur. 19 maja 1944 w Warszawie, zm. 25 listopada 2020[1]) – polski filozof polityki, historyk idei i publicysta, profesor nauk humanistycznych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Stanisława Króla (1902-1984), profesora Politechniki Warszawskiej i Zofii, z d. Trybulskiej[2]. Jego ojcem chrzestnym był Józef Rybicki[3].

Okres PRL[edytuj | edytuj kod]

Lata 60. i 70.[edytuj | edytuj kod]

Był absolwentem VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie[4]. Tam zaprzyjaźnił się z kolegą klasowym, późniejszym wieloletnim współpracownikiem Wojciechem Karpińskim[5]. W 1966 ukończył studia filozoficzne, w 1967 studia socjologiczne (studiował dwa kierunki równolegle) na Uniwersytecie Warszawskim[6]. Jego praca magisterska z filozofii nosiła tytuł Absolut epistemologiczny i komunikacja intersubiektywna u Kartezjusza i Husserla[7]. W 1967 rozpoczął na Uniwersytecie Warszawskim studia doktoranckie[6].

W styczniu 1968 uczestniczył w proteście przeciwko zdjęciu ze sceny spektaklu Dziady Adama Mickiewicza, w reżyserii Kazimierza Dejmka. 8 marca 1968 wziął udział w demonstracji studenckiej w obronie relegowanych z Uniwersytetu Warszawskiego studentów, był członkiem delegacji studenckiej, która podjęła rozmowy z władzami uczelni. 9 marca 1968 uczestniczył w nieformalnym spotkaniu u Włodzimierza Kofmana, na którym omawiano przebieg wydarzeń i rozważano dalsze możliwości protestu. W kolejnych dniach wspierał komitet studencki, który koordynował dalsze protesty[8]. 10 kwietnia 1968 został zatrzymany, a 12 kwietnia 1968 aresztowany po zarzutem "organizacji nielegalnych zgromadzeń"[6] i zwolniony bez procesu po trzech miesiącach[4].

Następnie kontynuował studia doktoranckie, w 1971 obronił pracę doktorską Historia i utopia. Świadomość historyczna w ideologii jakobinów (1789 – 1794), napisaną pod kierunkiem Niny Assorodobraj-Kuli[9]. Od 1972 był zatrudniony w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk[6][4]. Na przełomie lat 60. i 70. nawiązał współpracę z Tygodnikiem Powszechnym, w któym debiutował w 1972[10]. Razem z Wojciechem Karpińskim publikował na jego łamach teksty w cyklu Od Mochnackiego do Piłsudskiego. Sylwetki polityczne XIX wieku, które ukazały się drukiem w 1974 (okrojone przez cenzurę, która nie zgodziła się m.in. na pierwszą częśc tytułu)[4]. Książka ta była jedną z ważnych lektur środowisk opozycyjnych II połowy lat 70[4]. Była dyskutowana m.in. w środowisku Aleksandra Halla, który uważał ją za wyjątkową dla przełamania lęku przed ideą narodową[11].

W 1975 podpisał List 59, przeciwko zmianom w Konstytucji PRL, w tym wpisaniu do niej wpisaniu do niej kierowniczej roli PZPR i wieczystego sojuszu z ZSRR[4]. W 1977 uzyskał w IFiS PAN stopień doktora habilitowanego[2], na podstawie pracy poświęconej polskiemu konserwatyzmowi XIX wieku[12]. W latach 1977-1978 przebywał w USA, wykładał na Uniwersytetach Yale i Austin[4].

Następnie powrócił do Polski, włączył się w działania niezależne od władz. Jesienią 1978 został członkiem Towarzystwa Kursów Naukowych, w ramach którego w roku akademickim 1979/1980 miał prowadzić seminarium Polska myśl polityczna XX wieku, był opiekunem przygotowywanej przez Aleksandra Halla pracy doktorskiej Polska myśl polityczna na przełomie XIX i XX wieku, a w 1981 wydal broszurę Józef Piłsudski - ewolucja myśli politycznej[13]. W 1978 założył razem z Wojciechem Karpińskim pismo Res Publica (pierwszy numer ukazał się na początku 1979), w którym został redaktorem naczelnym[4]. Ambicją pisma było poszukiwanie liberalno-konserwatywnego, pragmatycznego stylu pisania o polityce, wolnego od nadużywania symboli, patriotycznych haseł i symboli[14].

W 1979 opublikował w emigracyjnym wydawnictwie Libella książkę Style politycznego działania. Wokół "Buntu Młodych" i "Polityki", która odbiła się szerokim echem w środowiskach opozycji[15]. W książce tej wskazywał na aktualność myśli konserwatywnej dla kształtowania filozofii polityki opartej na roztropnym rozpoznawaniu problemów społecznych, a także formowania wewnętrznej suwerenności narodu. Jednocześnie wykluczał stosowanie ideologii konserwatywnej w w bieżącej akcji politycznej, uznając takie próby za groteskowe[16].

W 1979 został członkiem Polskiego PEN Clubu[17].

Lata 80.[edytuj | edytuj kod]

W okresie wydarzeń sierpniowych w 1980 był sygnatariuszem skierowanego do władz komunistycznych apelu 64 naukowców, literatów i publicystów o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[18]. W 1980 został doradcą Regionu NSZZ „Solidarność” Mazowsze, nie był jednak członkiem związku, gdyż formalnie nigdzie nie pracował[4]. Podjął pozostawioną bez odzewu próbę legalizacji Res Publiki, której wydawanie zakończyło ogłoszenie stanu wojennego w grudniu 1981[4]. Współpracował z Polskim Porozumieniem NIepodległościowym, dla którego przygotował wydane w sierpniu 1980 fragmenty pamiętników Jeanna Monneta[19].

Na początku lat 80. został członkiem zespołu redakcyjnego Tygodnika Poowszechnego[20]. W latach 80. przybliżał w dalszym ciągu myśl konserwatywną, w 1982 opublikował Stańczycy. Antologia myśli społecznej i politycznej konserwatystów krakowskich, w 1985 Konserwatyści a niepodległość. Studia nad polską myślą konserwatywną XIX wieku[21], pozostawał natomiast krytyczny wobec dziedzictwa Narodowej Demokracji[22]. Wartości konserwatywne uważał za istotne w refleksji teoretycznej, prowadzenie polityki prawicowej uważał jednak za anachroniczne[23]. W latach 1983-1985 współtworzył Grupę Publicystów Politycznych, która formułowała propozycję ugody politycznej z władzami komunistycznymi. Dzięki temu miały zostać zapoczątkowane procesy modernizacyjne, ku czemu miały prowadzić ułatwienia dla prywatnej inicjatywy w gospodarce oraz niezależne od władz działania w sferze kultury i nauki[24] Grupa nie widziała sensu prowadzenia polityki prowadzonej wyłącznie dla celów dalekosiężnych, takich, jak niepodległość i demokracja[25]. Jesienią 1984 zaangażował się w założony przez Stanisława Stommę Klub Myśli Politycznej Dziekania, należał obok twórcy klubu do głównych ideologów tego środowiska, kontynuując poszukiwanie realistycznych prób tworzenia większej autonomii obywatelskiej[26]. Jego oponenci w środowiskach opozycyjnych (Adam Michnik, publicyści pisma Krytyka) nazwali jego styl myślenia "nowym realizmem", krytykując koncepcję ugody, jak uważali, za wszelką cenę[27]. Środowiska prawicowe z kręgu Wiesława Chrzanowskiego i Marka Jurka obawiały się fasadowych układów z władzą i rozmycia ideowego ruchu proweniencji konserwatywno-narodowej o odcieniu katolickim[28]. Czesław Bielecki uważał natomiast, że stanowisko "realistyczne" jest zbyt minimalistyczne, a nadto cechuje się nadmiernie gabinetowym, salonowym stylem[29]. Poczynając od 1986 był członkiem nieformalnego konwentu seniorów Dziekanii, wyznaczającej program działania klubu, w 1987 zaczął rozluźniać swoją współpracę, albowiem preferował wcześniejszą formułę klubu dyskusyjnego, zamiast sformalizowanego stowarzyszenia, w tym okresie zaczęło być mu bliżej do środowiska sformowanego wokół Lecha Wałęsy, Tadeusza Mazowieckiego i Bronisława Geremka[30]. Po legalizacji KMP Dziekania jako stowarzyszenia w sierpniu 1988 wszedł jeszcze w skład pozastatutowego Konwentu Opiniodawczego[31].

Po wielomiesięcznych staraniach rozpoczął wydawanie w czerwcu 1987 tym razem w obiegu oficjalnym reaktywowanego pisma Res Publica (w nakładzie 25 tys. egzemplarzy) i został jego redaktorem naczelnym. Jakkolwiek oznaczało to faktyczne poszerzenie możliwości działania niezależnego od władz, spotkało się z negatywnym odbiorem części opinii publicznej[4][32]. W listopadzie 1987 uczestniczył w spotkaniu 60 intelektualistów zaproszonych przez Lecha Wałęsę w celu poszukiwania możliwości formowania bardziej demokratycznego ustroju PRL. W czasie tego spotkania opowiedział się przeciwko jednolitemu kierownictwu całej opozycji (pogląd ten okazał się jednak mniejszościowy)[33]. Na łamach podziemnego pisma Wola postulował we wrześniu 1988 stworzenie Komitetu Ocalenia Ekonomicznego składającego się z fachowców wybranych wspólnie przez władzę i opozycję[34]. W Tygodniku Powszechnym zamieścił jesienią 1988 i w styczniu 1989 cykl artykułów poświęconych minimalnym warunkom ugody z władzami PRL, które dotyczyły legalizacji NSZZ „Solidarność”, odpolitycznienia gospodarki, zapewnienia legalnego działania opozycji oraz postulatu prowadzenia jawnej polityki międzynarodowej[35]. W grudniu 1988 został członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie, uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu w zespole ds. reform politycznych i podzespole ds. środków masowego przekazu[4].

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W 1990 został członkiem prezydenckiego sztabu wyborczego Tadeusza Mazowieckiego[4], do 1992 pozostawał redaktorem naczelnym pisma Res Publica, następnie był redaktorem pisma Res Publica Nowa[4]. W 1992 został pracownikiem Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1996-2002 oraz 2005-2012 był dziekanem, w latach 2002-2005 prodziekanem Wydziału Stosowanych Nauk Społecznych UW[36], kierował założoną przez siebie w 2003 Katedrą Studiów nad Tradycją i Zmianą Społeczną w XIX i XX wieku (od 2007 Katedrą Historii Idei i Antropologii Kulturowej[37]. W 1999 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych[38].

Był członkiem Collegium Invisibile[39] oraz przewodniczącym rady Fundacji im. Stefana Batorego[40].

Od 2000 publikował w Tygodniku Powszechnym stały felieton[41]. W 2008 zrezygnował z dalszej współpracy z tym tygodnikiem, krytyczny wobec sposobu redagowania pisma[42][43]. Stale współpracował z pismem Dziennik Polska-Europa-Świat i jego dodatkiem Europa.

W udzielonym w 2014 Gazecie Wyborczej wywiadzie pt. Byliśmy głupi[44], a następnie książce pod tym samym tytułem (wyd. 2015), krytycznie spojrzał na sposób transformacji Polski po komunizmie oraz udział swojej formacji w tych przemianach[45].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Sylwetki polityczne XIX wieku, Znak, Kraków 1974 (z Wojciechem Karpińskim)
  • Style politycznego myślenia: wokół «Buntu młodych» i «Polityki», Libella, Paryż 1979.
  • Józef Piłsudski. Ewolucja myśli politycznej, Niezależny Instytut Wydawniczy, Warszawa 1981.
  • Ład utajony. Zbiór publicystyki, Znak, Kraków 1983.
  • Słownik demokracji, Wszechnica Społeczno-Polityczna, Kraków 1983.
  • Konserwatyści a niepodległość. Studia nad polską myślą konserwatywną XIX wieku, Pax, Warszawa 1985.
  • Podróż romantyczna, Libella, Paryż 1986.
  • Liberalizm strachu czy liberalizm odwagi? (seria Demokracja. Filozofia i praktyka), Fundacja im. Stefana Batorego, Warszawa 1996.
  • Od Mochnackiego do Piłsudskiego: sylwetki polityczne XIX wieku, Świat Książki, Warszawa 1997 - poszerzone o fragmenty usunięte przez cenzurę wydanie książki Sylwetki polityczne XIX wieku
  • Romantyzm – piekło i niebo Polaków, Fundacja „Res Publica”, Warszawa 1998.
  • Historia myśli politycznej. Od Machiavellego po czasy współczesne, Arche, Gdańsk 1998.
  • Patriotyzm przyszłości, Rosner & Wspólnicy, Warszawa 2004.
  • Bezradność liberałów. Myśl liberalna wobec konfliktu i wojny, Prószyński i S-ka, Warszawa 2005.
  • Nieco z boku. Autobiografia niepolityczna, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, ​ISBN 978-83-7469-898-6​.
  • Czego nas uczy Leszek Kołakowski, Czerwone i Czarne, Warszawa 2010.
  • Europa w obliczu końca, Czerwone i Czarne, Warszawa 2012, ​ISBN 978-83-7700-054-0​.
  • Klęska rozumu: kulisy najważniejszych wydarzeń w historii najnowszej, Czerwone i Czarne, Warszawa 2013.
  • Słownik demokracji samorządowej, Kurhaus Publishing, Warszawa 2014, ​ISBN 978-83-63993-97-9​.
  • Wielcy władcy, Czerwone i Czarne, Warszawa 2014, ​ISBN 978-83-7700-164-6​.
  • Byliśmy głupi, Czerwone i Czarne, Warszawa 2015, ​ISBN 978-83-7700-192-9​.
  • Pora na demokrację, Znak, Kraków 2015, ​ISBN 978-83-240-3883-1​.
  • Lepiej już było. O luksusie wolności, niepamięci i trzech wartościach europejskich, Czerwone i Czarne, Warszawa 2016, ​ISBN 978-83-7700-240-7​.
  • Jaka demokracja?, Agora, Warszawa 2017, ​ISBN 978-83-268-2560-6​.
  • Do nielicznego grona szczęśliwych, wyd. Iskry, Warszawa 2018, ​ISBN 978-83-244-1011-8​.
  • Krótka historia myśli politycznej, wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2019, ​ISBN 978-83-66232-08-2​.

Opublikował i opatrzył przedmową wybory pism: Stańczycy. Antologia myśli społecznej i politycznej konserwatystów krakowskich (Pax, Warszawa 1982) oraz Historia i polityka. Wybór publicystyki Adolfa Bocheńskiego (PIW, Warszawa 1989), Konserwatyści polscy 1918–1939. Wybór pism (wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2015). Przetłumaczył O demokracji w Ameryce Alexisa de Tocqueville’a (wyd. 1976). Wydał także powieść kryminalną Prowincja (W.A.B., Warszawa 2017).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nie żyje profesor Marcin Król. Tok FM, 2020-11-26. [dostęp 2020-11-26].
  2. a b Who is who w Polsce. Encyklopedia biograficzna z życiorysami znanych Polek i Polaków, Hübners blaues Who is Who, Zug 2007 (dodatek CD).
  3. Marcin Król Nieco z boku. Autobiografia niepolityczna, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 17
  4. a b c d e f g h i j k l m n Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956-1989. Tom 3, wyd. Ośrodek Karta, Warszawa 2006, s. 160-162 (biogram autorstwa Krzysztofa Burnetki)
  5. Marcin Król Nieco z boku. Autobiografia niepolityczna, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 15
  6. a b c d Marzec 1968 w dokumentach MSW. Tom 2. Kornika wydarzeń. Część I, wyd. IPN, Warszawa 2009, s. 39
  7. Marcin Król Nieco z boku. Autobiografia niepolityczna, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 52
  8. Andrzej Friszke Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi, wyd. Znak, Kraków 2010, s. 518, 569, 577, 584
  9. Instytut Socjologii UW. Prace doktorskie
  10. Witold Bereś, Krzysztof Burnetko, Joanna PodsadeckaKrąg Tygodnika. Tugodnik, czasy, ludzie. 1945-1999, wyd. Fundacja Świat Ma Sens, Limanowa-Kraków 2012, s. 369
  11. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 67
  12. Marcin Król Nieco z boku. Autobiografia niepolityczna, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2008, s. 39
  13. Ryszard Terlecki Uniwersytet Latający i Towarzystwo Kursów Naukowych 1977-1981, wyd. Instytut Europejskich Studiów Społecznych, Kraków-Rzeszów 2000, s. 82, 145, 165, 235
  14. Andrzej Friszke Opozyzja polityczna w PRL 1945-1980, wyd. Aneks, Londyn 1994, s. 515
  15. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 99
  16. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 100-101
  17. Prof. Marcin Król nie żyje
  18. Apel (64 intelektualistów wraz z załączonym suplementem zawierającym nazwiska sygnatariuszy apelu). karta.org.pl. [dostęp 2020-09-25].
  19. PPN. 1976-1981. Język niepodległości, wybór i opracowanie Łukasz Bertram, wyd. Ośrodek Karta i Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2012, s. 128
  20. Kalendarium Tygodnika Powszechnego. Co było potem
  21. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 149, 150
  22. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 152
  23. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 486
  24. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 234-235
  25. Jan Skórzyński Rewolucja Okrągłego Stołu, wyd. Znak, Kraków 2009, s. 32
  26. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 392, 393
  27. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 396
  28. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 393
  29. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 418
  30. Radosław Ptaszyński Stommizm. Biografia polityczna Stanisława Stommy, wyd. Znak, Kraków 2018, s. 602, 609, 610
  31. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 461
  32. Jan Skórzyński Rewolucja Okrągłego Stołu, wyd. Znak, Kraków 2009, s. 74
  33. Jan Skórzyński Rewolucja Okrągłego Stołu, wyd. Znak, Kraków 2009, s. 87-89
  34. Jan Skórzyński Rewolucja Okrągłego Stołu, wyd. Znak, Kraków 2009, s. 212
  35. Tomasz Sikorski O kształt polityki polskiej. Oblicze ideowo-polityczne i działalność Ruchu Młodej Polski (1979-1989), wyd. Adam Marszałek, Toruń-Szczecin 2011, s. 487
  36. Prof. zw. dr. hab. Marcin Król
  37. Katedra Historii Idei i Antropologii Kulturowej
  38. Prof. dr hab. Marcin Feliks Król, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2020-11-28].
  39. Lista tutorów Collegium Invisibile. ci.edu.pl. [dostęp 2011-05-19].
  40. Rada i Zarząd Fundacji. batory.org.pl. [dostęp 2011-05-19].
  41. Marcin Król
  42. O co spierają się w Tygodniku Powszechnym
  43. Rozłam w redakcji "Tygodnika Powszechnego"
  44. Grzegorz Sroczyński w wywiadzie z Marcinem Królem Byliśmy głupi
  45. Sutowski o książce Króla: Czy można było inaczej?
  46. M.P. z 2011 r. nr 98, poz. 994

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]