Przejdź do zawartości

Marian Buczek (komunista)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Marian Buczek
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

26 września 1896
Nurzyna, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

9 września 1939
Ożarów Mazowiecki, Polska

Przynależność polityczna

Polska Partia Socjalistyczna,
PPS-Opozycja,
Komunistyczna Partia Polski

Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu I klasy
Multimedia w Wikimedia Commons
Tablica pamiątkowa umieszczona w 1954 r. na zamku w Lublinie z zafałszowaną informacją o okolicznościach śmierci Buczka

Marian Buczek (ur. 26 września 1896 w Nurzynie, zm. 9 września 1939 pod Ożarowem Mazowieckim) – polski działacz socjalistyczny i komunistyczny. Członek kolejno Polskiej Partii Socjalistycznej, PPS-Opozycji i Komunistycznej Partii Polski. Najdłuższy stażem więzień polityczny II RP.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

W latach 1915–1917 służył w Legionach Polskich, gdzie dosłużył się stopnia podporucznika. Po odmowie złożenia przysięgi na wierność cesarzowi Niemiec Wilhelmowi II nazwanej „kryzysem przysięgowym” zdezerterował i powrócił na Lubelszczyznę. Od 1916 działał w Polskiej Organizacji Wojskowej pod nazwiskiem „Wacław Sturmer”, a później także w Pogotowiu Bojowym PPS. Był organizatorem i uczestnikiem szeregu akcji zbrojnych na terenie Lubelszczyzny, między innymi likwidacji komisarza austro-węgierskiej policji politycznej w Lublinie – Terleckiego. Po powołaniu w listopadzie 1918 Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej przez Ignacego Daszyńskiego został szefem wydziału śledczego Milicji Ludowej PPS w Lublinie, która ochraniała ten rząd.

W kwietniu 1919 został aresztowany pod zarzutem zorganizowania akcji wysadzenia prochowni w Lublinie. Nie udowodniono mu winy i po 2 latach zwolniono z więzienia[1]. Był jeszcze kilkakrotnie skazywany na wieloletni pobyt w więzieniu za antypaństwową działalność komunistyczną i przynależność do sekcji wojskowej[a] Komunistycznej Partii Polski. W 1935 odmówił zrzeczenia się obywatelstwa polskiego w zamian za propozycję wcześniejszego zwolnienia z więzienia i wyjazdu do ZSRR.

Ogółem przesiedział w aresztach i więzieniach II Rzeczypospolitej 16 lat; był więźniem politycznym o najdłuższym stażu więziennym w II RP[2].

Po wybuchu II wojny światowej i ucieczce władz więziennych 1 września, w związku z amnestią ogłoszoną po wybuchu wojny[3], został uwolniony z więzienia w Rawiczu, zgłosił się do najbliższej jednostki wojskowej, gdzie został aresztowany i przewieziony do Poznania, a po dwóch dniach zwolniony.

Zginął w nocy z 9 na 10 września 1939 pod Ożarowem Mazowieckim, gdzie oddziały Wojska Polskiego i uciekinierzy cywilni znaleźli się w śmiertelnej pułapce. Buczek ocenił, że ich jedyną szansą było przedarcie się przez pierścień okrążenia. Uciekinierzy, którzy próbowali przeczołgać się koło gniazda karabinu maszynowego za pozycje niemieckie, zostali oświetleni i ostrzelani. Marian Buczek w trakcie tego ostrzału zginął[4]. Rannego śmiertelnie Buczka z pola walki wynieśli jego ukraińscy towarzysze Hryć Martyniuk i Nestor Riabenko[5]. Pochowano go na cmentarzu wojennym w Ołtarzewie[6].

Uchwałą KRN z 3 stycznia 1945 został pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu I Klasy[7].

Zdaniem prof. Pawła Wieczorkiewicza, Marian Buczek – przeciwnie do swojej legendy – w istocie był współpracownikiem polskiej policji politycznej, rozpracowującej komunistów[8][9].

Upamiętnienie

[edytuj | edytuj kod]

W okresie Polski Ludowej Buczek był symbolem eksponowanym przez władze. Jego imię nadano wielu ulicom (na przykład w Warszawie[10] obecnej ulicy Słomińskiego, w Bielsku-Białej obecnej ulicy Dmowskiego, w Cieszynie obecnej ulicy Barteczka[11], w Lublinie obecnej ulicy Zamojskiej, w Szczecinie obecnej ulicy Piłsudskiego, w Szczecinku obecnej ulicy Klasztornej, w Świnoujściu obecnej ulicy Norweskiej, w Goleniowie obecnej ulicy Grenadierów, w Suwałkach obecnej ulicy Raczkowskiej, w Kielcach obecnej ulicy Paderewskiego, w Łomży obecnej ulicy Długiej, w Opolu obecnej ulicy kard. Kominka, w Redzie obecnej ulicy Konopnickiej, w Wejherowie obecnej ulicy Rzeźnickiej, w Grajewie obecnej ulicy Łazienna[12], w Hajnówce obecnej ulicy ks. Ignacego Wierobieja, w Tarnowskich Górach obecnej ulicy Wojciecha Korfantego, w Gdańsku obecnej ulicy Jana Styp-Rekowskiego, w Sierpcu obecnej ulicy Konstytucji 3 Maja, w Słupsku obecnej ulicy Witolda Lutosławskiego[13], we Wrocławiu obecnej ulicy Henryka Probusa, w Myszkowie obecnej ulicy 11 Listopada, w Karczewie obecnej ulicy Mikołaja Kopernika[14]), szkołom i zakładom pracy (na przykład Huta im. Mariana Buczka w Sosnowcu[15]).

Był też patronem Ośrodka Szkolenia Służb Kwatermistrzowskich w Poznaniu[16], oraz w latach 1966–1996 patronem I Liceum Ogólnokształcącego w Łęczycy[17].

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Sekcja wojskowa KPP współpracowała z wywiadem ZSRR i prowadziła działalność szpiegowską w jednostkach Wojska Polskiego.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892–1920” Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, s. 386.
  2. ↑ Władysław Gomułka, Pamiętniki, Andrzej Werblan (red.), t. I, Warszawa: BGW, 1994, s. 446, ISBN 83-7066-552-7, OCLC 749646794.
  3. ↑ Dekret o amnestii z 2 września 1939.
  4. ↑ Anna Grażyna Kister, Marian Buczek, czyli co się kryje za mitem o bohaterskiej śmierci polskiego komunisty [online], Historia Interia [dostęp 2025-07-17].
  5. ↑ Ryszard Torzecki, Polacy i Ukraińcy: sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej, Wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 25, ISBN 978-83-01-11126-7 [dostęp 2024-11-06].
  6. ↑ Bohaterowie 1939. Marian Buczek [online], bohaterowie1939.pl [dostęp 2025-07-17].
  7. ↑ Aleksander Mazur, Order Krzyża Grunwaldu: monografia historyczna, 2005, s. 158.
  8. ↑ Wieczorkiewicz: Mimo wszystko Stalin nas szanował [online], dziennik.pl, 5 listopada 2007 [dostęp 2025-07-17] (pol.).
  9. ↑ Paweł Wieczorkiewicz, Justyna Błażejowska: Przez Polskę Ludową na przełaj i na przekór. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 465. ISBN 978-83-7506-651-7. OCLC 756901714.
  10. ↑ Praca zbiorowa pod redakcją Grażyny Kieniewiczowej i Aliny Sokołowskiej, Od Agrykoli do Żywnego. Mały słownik patronów ulic warszawskich, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1968, s. 30–31.
  11. ↑ Maciej Dembiniok: Indeks zmian nazw ulic i placów miasta Cieszyna od końca XIX wieku do dziś.
  12. ↑ Buczka będzie Łazienną - e-Grajewo.pl - Portal Internetowy Grajewo i okolice [online], e-grajewo.pl [dostęp 2025-09-22].
  13. ↑ Prezentujemy słupską ul. Lutosławskiego [online], Głos Pomorza, 21 kwietnia 2008 [dostęp 2025-07-17] (pol.).
  14. ↑ Dekomunizacja ulic w Karczewie [online], iOtwock.info, 13 maja 2017 [dostęp 2025-05-19].
  15. ↑ Małgorzata Śmiałek, Sosnowieckie ABC, tom II, Muzeum w Sosnowcu, 2003, ISBN 978-83-89199-03-4 [dostęp 2025-09-10] (pol.).
  16. ↑ Leszkowicz 2022 ↓, s. 752.
  17. ↑ Mirosław Pisarkiewicz, Historia szkoły Mirosława Pisarkiewicza [online], www.1loleczyca.edu.pl, 2003 [dostęp 2024-03-04].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Praca zbiorowa pod redakcją Grażyny Kieniewiczowej i Aliny Sokołowskiej: Od Agrykoli do Żywnego. Mały słownik patronów ulic warszawskich, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza Warszawa 1968, s. 30–31.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Marian_Buczek_(komunista)&oldid=78158450”