Mobutu Sese Seko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu
wa za Banga
Mobutu.jpg
Data i miejsce urodzenia 14 października 1930
Lisala
Data i miejsce śmierci 7 września 1997
Rabat
Zair Prezydent Zairu
Okres od 24 listopada 1965
do 16 maja 1997
Przynależność polityczna Ludowy Ruch Rewolucji
Poprzednik Joseph Kasavubu
Następca Laurent-Désiré Kabila
Odznaczenia
Wielki Mistrz Narodowego Orderu Lamparta (Zair) Prezydencki Order Honoru (Botswana) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001)

Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga, właśc. Joseph-Désiré Mobutu (ur. 14 października 1930 w Lisali, zm. 7 września 1997 w Rabacie) – polityk i wojskowy Demokratycznej Republiki Konga (wówczas Zairu), prezydent i dyktator w latach 1965–1997.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ojciec Mobutu zmarł, kiedy przyszły prezydent miał 8 lat[1]. Początkowo uczył się w szkołach misyjnych, po czym w 1949 wstąpił do kolonialnej armii Konga Belgijskiego. Pracował także krótko jako dziennikarz.

Od 1958 działał w niepodległościowym Narodowym Ruchu Kongijskim, a po uzyskaniu przez Kongo niepodległości w czerwcu 1960 wszedł do rządu Patrice'a Lumumby jako sekretarz stanu ds. obrony. Wsparł prezydenta Josepha Kasavubu w jego konflikcie o władzę z premierem Lumumbą i stanął na czele armii; brał udział w zabójstwie Lumumby oraz stłumieniu secesji Katangi. 25 listopada 1965, korzystając z poparcia Belgii i USA, dokonał przewrotu wojskowego i objął urząd prezydenta, potwierdzony w późniejszych wyborach (1970)[2].

Od 1967 jedyną legalną partią był Ludowy Ruch Rewolucji (fr. Mouvement populaire de la révolution, MPR), głoszący ideologię "mobutyzmu" (czyli afrykanizacji, która wyrażała się m.in. poprzez zmiany europejskich nazw miejscowości i nazwisk na afrykańskie; np. stolicę – Léopoldville – przemianowano w 1966 na Kinszasę). 27 października 1971 Mobutu zmienił nazwę państwa na Zair oraz własne nazwisko na: „Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga” (tłumaczone mniej więcej jako Wszechpotężny wojownik, który nie zaznał porażki z powodu swej niezwykłej wytrzymałości i niezłomnej woli i który, krocząc od zwycięstwa do zwycięstwa, pozostawia za sobą zgliszcza[1]). Bezskutecznie próbował też ogłosić się dożywotnim prezydentem. Przeprowadził nacjonalizację kopalni miedzi oraz wielkich plantacji; początkowo usunął europejskich inwestorów z kraju, potem starał się ich przyciągnąć z powrotem. Na początku lat 70. w Angoli grupa katangańskich secesjonistów utworzyła Front Wyzwolenia Narodowego Katangi, w 1977 i 1978 secesjoniści podjęli się prób inwazji na Katangę, inwazje zostały jednak stłumione przez siły francuskie i marokańskie[3]. W 1977 nadał nową konstytucję. Wprowadził kult jednostki, prowadził politykę eliminacji przeciwników politycznych, w kolejnych wyborach prezydenckich (w 1977 i 1984) startował jako jedyny kandydat. W maju 1990, w obliczu zapaści gospodarczej i niepokojów społecznych, Mobutu zdecydował się powołać w skład rządu działaczy opozycji. Wkrótce potem, z powodu pogorszenia stanu zdrowia musiał udać się na leczenie do Europy.

 Osobny artykuł: I wojna domowa w Kongu.

W tym samym czasie ludność z plemienia Tutsi, pozostająca od dłuższego czasu w opozycji wobec Mobutu z powodu jego zdecydowanego poparcia dla plemienia Hutu odpowiedzialnego za ludobójstwo w sąsiedniej Rwandzie, opanowała znaczną część wschodniego Zairu. Mobutu wydał polecenie usunięcia Tutsi poza granice Zairu, co wywołało otwartą wojnę, w którą wkrótce zaangażowali się inni opozycjoniści. 16 maja 1997 oddziały przeciwników Mobutu – występujące jako Zjednoczony Sojusz Sił Demokratycznych na Rzecz Wyzwolenia Kongo-Zairu – zdobyły Kinszasę. Nowym prezydentem został ogłoszony Laurent Kabila. Obalony Mobutu wyjechał z kraju (któremu przywrócono dawną nazwę Kongo); zmarł na raka prostaty kilka miesięcy później, 7 września 1997 o godz. 22.30 czasu polskiego w szpitalu wojskowym w stolicy Maroka, Rabacie, gdzie był hospitalizowany od początku lipca. Został pochowany na cmentarzu dla chrześcijan (Mobutu był katolikiem) w Rabacie.

W czasie swoich ponad trzydziestoletnich rządów zgromadził ogromny majątek. W latach 80. był on szacowany na cztery miliardy dolarów. Umierając pozostawił 20 luksusowych posiadłości, w tym dziewięć w Belgii. Pieniądze pochodziły z doskonale funkcjonującego systemu haraczy. Na jego konta trafiały środki płynące w ramach pomocy zagranicznej, jak również dochody firm wydobywczych. To samo dotyczyło handlu diamentami oraz eksportu i importu. Efektem takiej polityki była całkowita zapaść gospodarcza w kraju[4].

W grudniu 2007 Zgromadzenie Narodowe Demokratycznej Republiki Konga poleciło przeniesienie jego zwłok do kraju i złożenie ich w mauzoleum.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, wyd. Świat Książki, str. 285 (rozdz. Mobutu Sese Seko), tłum. Jerzy Korpanty
  2. Schraeder, Peter J. (1994). United States Foreign Policy Toward Africa: Incrementalism, Crisis, and Change. Cambridge: Cambridge University Press. s. 57. ISBN 978-0-521-46677-6.
  3. Chris Cook and John Stevenson. The Routledge Companion to World History Since 1914, 2005. s.321-322.
  4. Diane Ducret, Emmanuel Hecht, Ostatnie dni dyktatorów, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 227.