Mobutu Sese Seko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mobutu Sese Seko
Ilustracja
Pełne imię i nazwisko Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga
Imię i nazwisko urodzenia Joseph-Désiré Mobutu
Data i miejsce urodzenia 14 października 1930
Lisala
Data i miejsce śmierci 7 września 1997
Rabat
Zair Prezydent Zairu
Okres od 24 listopada 1965
do 16 maja 1997
Przynależność polityczna Ludowy Ruch Rewolucji
Poprzednik Joseph Kasavubu
Następca Laurent-Désiré Kabila
Odznaczenia
Wielki Mistrz Narodowego Orderu Lamparta (Zair) Prezydencki Order Honoru (Botswana) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001)

Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga, właśc. Joseph-Désiré Mobutu (ur. 14 października 1930 w Lisali, zm. 7 września 1997 w Rabacie) – polityk i wojskowy (marszałek polny i wielki admirał)[1] Zairu (obecnie Demokratyczna Republika Konga), prezydent i dyktator w latach 1965–1997[2][3][4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodzony jako Joseph-Désiré Mobutu. Syn kucharza. Ojciec Mobutu zmarł, kiedy przyszły prezydent miał 8 lat[5][3]. Wykształcenie zdobył w katolickich szkołach misyjnych. W 1949 roku zaciągnął się w szeregi belgijskiej armii kolonialnej. Jeszcze jako żołnierz pisał dla lokalnych pism w Leopoldville (obecnie Kinszasa). Dobra znajomość francuskiego umożliwiła mu pracę w wojskowej biurokracji. Wysłany do szkoły wojskowej poznał wysokich stopniem oficerów. W 1953 roku rozpoczął pracę w sztabie armii. Po odejściu z armii w 1956 roku (w stopniu starszego sierżanta) został reporterem dziennika „L’Avenir”, a następnie redaktorem tygodnika „Actualités Africaines”. Pisał pod pseudonimem „de Banzy”[2][3]. W 1958 roku dołączył do Kongijskiego Ruchu Narodowego[2].

Pod koniec lat 50. zamieszkał w Brukseli, gdzie pracował dla rządowej propagandy. W 1960 roku powrócił do kraju[3]. W niepodległym kraju wszedł w skład rządu Patrice’a Lumumby jako sekretarz ds. obrony narodowej. Przyznano mu ponadto szefostwo w sztabie armii Konga[2]. Jeszcze w tym samym roku przeprowadził zamach stanu i stanął na czele Rady Komisarzy. W lutym 1961 roku oddał władzę cywilom[4]. W 1965 roku przeprowadził kolejny pucz. Obalił prezydenta Josepha Kasavubu i zaprowadził rządy dyktatorskie, ogłaszając się przy tym prezydentem[4][2]. Reżim zawiesił konstytucję, rozwiązał parlament i partie polityczne. W 1966 roku Mobutu objął stanowisko szefa rządu[6].

W ciągu pierwszych pięciu lat rządów wzmocnił własną pozycję w państwie i doprowadził do względnej stabilizacji kraju[2]. Znacjonalizował kopalnie miedzi w Katandze oraz zachęcał do inwestycji zagranicznych inwestorów[2]. W kwietniu 1966 roku założył Ludowy Ruch Rewolucji, który stał się rządzącą monopartią[3]. Mobutu Sese Seko wprowadził prawo, na mocy którego każdy nowonarodzony obywatel Zairu stawał się członkiem partii[7].

Prowadził politykę afrykanizacji (polityka tzw. autentyczności afrykańskiej)[6]. W jej ramach zmieniał nazwy pochodzące z języków kolonialnych na afrykańskie. 27 października 1971 Mobutu zmienił nazwę państwa na Zair oraz własne nazwisko na: „Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga” (tłumaczone dwojako: 1. Niepokonany kogut, który pokrywa wszystkie kurki w kurniku[8] lub 2. Wszechpotężny wojownik, który nie zaznał porażki z powodu swej niezwykłej wytrzymałości i niezłomnej woli i który, krocząc od zwycięstwa do zwycięstwa, pozostawia za sobą zgliszcza[5]). Także wszystkie miejscowości musiały zmienić nazwy na pierwotne (np. Leopoldville na Kinszasa)[7]. Obywatele musieli w 48 godzin zmienić imię i nazwisko[7]. W 1974 roku ogłosił doktrynę mobutyzmu[7][9], co umocniło panujący w kraju kult jednostki[3].

W 1977 i 1978 jego rządom zagroził zbrojnie Front Wyzwolenia Narodowego Konga (wspierany przez Angolę). Wystąpienia na osobistą prośbę prezydenta zostały stłumione poprzez interwencję wojsk francuskich, belgijskich i w mniejszym stopniu marokańskich[10][6].

O ile Zair rozwijał się i otrzymywał pomoc ze strony kapitału zagranicznego, to Mobutu pozostawał głównym beneficjentem przychodów[6]. Rządy Mobutu były ściśle związane z korupcją i defraudacją funduszy publicznych. Na jego konta trafiały środki płynące w ramach pomocy zagranicznej, jak również dochody firm wydobywczych. To samo dotyczyło handlu diamentami oraz eksportu i importu. Majątek dyktatora osiągnął około czterech miliardów dolarów. Posiadał ponadto 20 luksusowych posiadłości, w tym dziewięć w Belgii[11][3]. Zair przypłacił to kryzysem ekonomicznym, stając się w latach 80. jednym z najbiedniejszych państw świata, a gospodarka całkowicie się załamała[6].

W 1990 roku pod naciskiem międzynarodowym i opozycji zgodził się na nieznaczną demokratyzację. W 1994 roku wprowadzono nową tymczasową konstytucję[6]. W połowie lat 90. ludność z plemienia Tutsi (pozostająca od dłuższego czasu w opozycji wobec Mobutu z powodu jego zdecydowanego poparcia dla plemienia Hutu) opanowała znaczną część wschodniego Zairu. Mobutu wydał polecenie usunięcia Tutsi poza granice Zairu. Wywołało to otwartą wojnę domową, w którą zaangażowali się inni opozycjoniści. 16 maja 1997 oddziały przeciwników Mobutu, wspierane przez armie Rwandy, Burundi i Ugandy – występujące jako Sojusz Sił Demokratycznych na rzecz Wyzwolenia Konga – zdobyły Kinszasę. Nowym prezydentem został ogłoszony Laurent Kabila. Obalony Mobutu wyjechał z kraju, któremu przywrócono dawną nazwę Kongo. Od początku lipca był hospitalizowany na raka prostaty. Zmarł 7 września 1997 w szpitalu wojskowym w stolicy Maroka, Rabacie. Został pochowany na cmentarzu dla chrześcijan w Rabacie[6][3][4][2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Georges Nzongola-Ntalaja, The Congo from Leopold to Kabila: A People's History, Zed Books Ltd., 18 lipca 2013, ISBN 978-1-78032-940-6 [dostęp 2020-11-28] (ang.).
  2. a b c d e f g h Mobutu Sese Seko (ang.). britannica.com.
  3. a b c d e f g h Mobutu Sésé Seko (ang.). encyclopedia.com.
  4. a b c d Mobutu Sese Seko, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-18].
  5. a b Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, wyd. Świat Książki, s. 285 (rozdz. Mobutu Sese Seko), tłum. Jerzy Korpanty.
  6. a b c d e f g Konga, Demokratyczna Republika. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-18].
  7. a b c d Rozwój zależny Czarnej Afryki. W: Oxford Wielka Historia Świata. T. 29: XX wiek Świat i Polska po II wojnie światowej – Dekolonizacja – Lata siedemdziesiąte – Filozofia. Poznań: Oxford Educational, s. 242. ISBN 978-83-7425-832-6.
  8. Mobutu Sese Seko – Wikicytaty, pl.wikiquote.org [dostęp 2019-05-21] (pol.).
  9. Crawford Young, Thomas Edwin Turner: The Rise and Decline of the Zairian State. University of Wisconsin Pres, 2013-04-03, s. 215. [dostęp 2015-08-30].
  10. Chris Cook and John Stevenson. The Routledge Companion to World History Since 1914, 2005. s. 321-322.
  11. Diane Ducret, Emmanuel Hecht, Ostatnie dni dyktatorów, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 227.