Mobutu Sese Seko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu
wa za Banga
Mobutu.jpg
Data i miejsce urodzenia 14 października 1930
Lisala
Data i miejsce śmierci 7 września 1997
Rabat
Zair Prezydent Zairu
Okres od 24 listopada 1965
do 16 maja 1997
Przynależność polityczna Ludowy Ruch Rewolucji
Poprzednik Joseph Kasavubu
Następca Laurent-Désiré Kabila
Odznaczenia
Wielki Mistrz Narodowego Orderu Lamparta (Zair) Prezydencki Order Honoru (Botswana) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001)

Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga, właśc. Joseph-Désiré Mobutu (ur. 14 października 1930 w Lisali, zm. 7 września 1997 w Rabacie) – polityk i wojskowy Demokratycznej Republiki Konga (wówczas Zairu), prezydent i dyktator w latach 1965–1997[1][2][3].

Urodzony jako Joseph-Désiré Mobutu. Syn kucharza. Ojciec Mobutu zmarł kiedy przyszły prezydent miał 8 lat[4][2]. Wykształcenie zdobył w katolickich szkołach misyjnych. W 1949 roku zaciągnął się w szeregi belgijskiej armii kolonialnej. Jeszcze jako żołnierz pisał dla lokalnych pism w Leopoldville (obecnie Kinszasa). Dobra znajomość francuskiego umożliwiła mu pracę w wojskowej biurokracji. Wysłany do szkoły wojskowej poznał wysokich stopniem oficerów. W 1953 roku rozpoczął pracę w sztabie armii. Po odejściu z armii w 1956 roku (w stopniu starszego sierżanta) został reportem dziennika „L'Avenir“ a następnie redaktorem tygodnika „Actualités Africaines“. Pisał pod pseudonimem „de Banzy“[1][2]. W 1958 roku dołączył do Kongijskiego Ruchu Narodowego[1].

Pod koniec lat 50. zamieszkał w Brukseli gdzie pracował dla rządowej propagandy. W 1960 roku powrócił do kraju[2]. W niepodległym kraju wszedł w skład rządu Patrice'a Lumumby jako sekretarz ds. obrony narodowej. Przyznano mu ponadto szefostwo w sztabie armii Konga[1]. Jeszcze w tym samym roku przeprowadził zamach stanu i stanął na czele Rady Komisarzy. W lutym 1961 roku oddał władzę cywilom[3]. W 1965 roku przeprowadził kolejny pucz. Obalił w nim prezydenta Josepha Kasavubu i zaprowadził własne dyktatorskie, ogłaszając się przy tym prezydentem[3][1]. Reżim zawiesił konstytucję, rozwiązał parlament i partie polityczne. W 1966 roku Mobutu objął stanowisko szefa rządu[5].

W ciągu pierwszych pięciu lat rządów wzmocnił własną pozycję w państwie i doprowadził do względnej stabilizacji kraju[1]. Znacjonalizował kopalnie miedzy w Katandze oraz zachęcał do inwestycji zagranicznych inwestorów[1]. W kwietniu 1966 roku założył Ludowy Ruch Rewolucji który stał się rządzącą monopartią[2]. Mobutu Sese Seko wprowadził prawo, na mocy którego każdy nowo narodzony obywatel Zairu stawał się członkiem partii[6].

Prowadził politykę afrykanizacji (polityka tzw. autentyczności afrykańskiej)[5]. W jej ramach zmieniał nazwy pochodzące z języków kolonialnych na afrykańskie. 27 października 1971 Mobutu zmienił nazwę państwa na Zair oraz własne nazwisko na: „Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga” (tłumaczone mniej więcej jako Wszechpotężny wojownik, który nie zaznał porażki z powodu swej niezwykłej wytrzymałości i niezłomnej woli i który, krocząc od zwycięstwa do zwycięstwa, pozostawia za sobą zgliszcza[4]. Także wszystkie miejscowości musiały zmienić nazwy na pierwotne (np. Leopoldville na Kinszasa)[6]. Obywatele musieli w 48 godzin zmienić imię i nazwisko[6]. W 1974 roku ogłosił doktrynę mobutyzmu[6][7] co umocniło panujący w kraju kult jednostki[2].

W 1977 i 1978 jego rządom zagroził zbrojnie Front Wyzwolenia Narodowego Konga (wspierany przez Angolę). Wystąpienia na osobistą prośbę prezydenta zostały stłumione poprzez interwencję wojsk francuskich, belgijskich i w mniejszym stopniu marokańskich[8][5].

O ile Zair rozwijał się i otrzymywał pomoc ze strony kapitału zagranicznego to Mobutu pozostawał głównym beneficjentem przychodów[5]. Rządy ściśle związane były z korupcją i defraudacją publicznych funduszy. Na jego konta trafiały środki płynące w ramach pomocy zagranicznej, jak również dochody firm wydobywczych. To samo dotyczyło handlu diamentami oraz eksportu i importu. Majątek dyktatora osiągnął około czterech miliardów dolarów. Posiadał ponadto 20 luksusowych posiadłości, w tym dziewięć w Belgii[9][2]. Zair przypłacił to stając się w latach 80. jednym z najbiedniejszych państw świata a gospodarka całkowicie załamała się[5].

W 1990 roku pod naciskiem międzynarodowym i opozycji zgodził się na nieznaczną demokratyzację. W 1994 roku wprowadzono nową tymczasową konstytucję[5]. W połowie lat 90. ludność z plemienia Tutsi (pozostająca od dłuższego czasu w opozycji wobec Mobutu z powodu jego zdecydowanego poparcia dla plemienia Hutu odpowiedzialnego za ludobójstwo w sąsiedniej Rwandzie) opanowała znaczną część wschodniego Zairu. Mobutu wydał polecenie usunięcia Tutsi poza granice Zairu. Wywołało to otwartą wojnę domową w którą zaangażowali się inni opozycjoniści. 16 maja 1997 oddziały przeciwników Mobutu – występujące jako Sojusz Sił Demokratycznych na rzecz Wyzwolenia Konga – zdobyły Kinszasę. Nowym prezydentem został ogłoszony Laurent Kabila. Obalony Mobutu wyjechał z kraju (któremu przywrócono dawną nazwę Kongo); zmarł na raka prostaty kilka miesięcy później, 7 września 1997 w szpitalu wojskowym w stolicy Maroka, Rabacie, gdzie był hospitalizowany od początku lipca. Został pochowany na cmentarzu dla chrześcijan w Rabacie[5][2][3][1].

Przypisy

  1. a b c d e f g h Mobutu Sese Seko (ang.). https://www.britannica.com.
  2. a b c d e f g h Mobutu Sésé Seko (ang.). http://www.encyclopedia.com.
  3. a b c d Mobutu Sese Seko (pol.). http://encyklopedia.pwn.pl.
  4. a b Simon Sebag Montefiore, Potwory. Historia zbrodni i okrucieństwa, wyd. Świat Książki, s. 285 (rozdz. Mobutu Sese Seko), tłum. Jerzy Korpanty
  5. a b c d e f g Konga, Demokratyczna Republika. Historia. (pol.). http://encyklopedia.pwn.pl.
  6. a b c d Rozwój zależny Czarnej Afryki. W: Oxford Wielka Historia Świata. T. 29: XX wiek Świat i Polska po II wojnie światowej - Dekolonizacja - Lata siedemdziesiąte - Filozofia. Poznań: Oxford Educational, s. 242. ISBN 978-83-7425-832-6.
  7. Crawford Young, Thomas Edwin Turner: The Rise and Decline of the Zairian State. University of Wisconsin Pres, 2013-04-03, s. 215. [dostęp 2015-08-30].
  8. Chris Cook and John Stevenson. The Routledge Companion to World History Since 1914, 2005. s.321-322.
  9. Diane Ducret, Emmanuel Hecht, Ostatnie dni dyktatorów, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 227.