Mohammad Nadżibullah

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mohammad Nadżibullah
Data i miejsce urodzenia 6 sierpnia 1947
Gardez
Data i miejsce śmierci 27 września 1996
Kabul
Prezydent Afganistanu
Przynależność polityczna Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu
Okres urzędowania od 30 września 1987
do 27 września 1992
Poprzednik Hadżi Mohammad Czamkani
Następca Abdul Rahim Hatef

Mohammad Nadżibullah (ur. 6 sierpnia 1947 w Gardez, zm. 27 września 1996 w Kabulu) – afgański polityk komunistyczny, prezydent Afganistanu, z pochodzenia Pasztun.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Mohammad Nadżibullah urodził się w 1947 roku w zamożnej rodzinie, jego dziadek był wodzem plemiennym, a ojciec kupcem. W 1965 roku ukończył szkołę średnią i zapisał się do komunistycznej Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu (LDPA). Studiował na wydziale medycznym Uniwersytetu w Kabulu, w tym czasie dwukrotnie miał być więziony za działalność komunistyczną[1]. Zmienił wtedy nazwisko z Nadżibullah (Szlachetny-Boski) na Nadżib (Szlachetny), co stanowiło nawiązanie do nazwiska Muhammada Nadżiba, pierwszego prezydenta Egiptu w latach 1953-1954.

Studia ukończył w 1975 roku i w tym samym roku został członkiem komitetu centralnego partii. Trzy lata później markisiści na drodze zamachu stanu przejęli władzę nad Afganistanem, a Nadżibullah zasiadł w Radzie Rewolucyjnej, wówczas najwyższej władzy w kraju. Już w 1979 roku wicepremier Hafizullah Amin dokonał przewrotu pałacowego, a Nadżibullah znalazł się w przegranej frakcji partyjnej i został zesłany na posadę ambasadora w Iranie. Wkrótce potem został wyrzucony z partii, ale po rozpoczęciu radzieckiej interwencji i przejęciu rządów przez Babraka Karmala, został szefem tajnej policji KHAD (w latach 1980-1986)[1].

Należał w tym czasie do radykalnej frakcji partyjnej Khalq („Lud”), w której przeważali pasztuńscy wieśniacy. W 1981 roku został członkiem biura politycznego, w grudniu 1985 roku sekretarzem generalnym partii komunistycznej, a 4 maja 1986 roku przejął kierownictwo partii i władzę nad krajem po ustąpieniu chorego Karmala. W lutym 1989 roku Sowieci wycofali ostatnich żołnierzy z Afganistanu, ale wbrew oczekiwaniom obserwatorów Nadżibullah wciąż utrzymywał się u władzy. W listopadzie Nadżibullah podał do wiadomości publicznej informację o odpowiedzialności komunistów za śmierć 11.000 Afgańczyków w okresie 1978−1979, jednak opozycja zarzucała mu, że jednocześnie przemilczał śmierć ok. 80 tysięcy ludzi, którzy zginęli za jego rządów w tajnej policji, dzięki czemu zyskał przydomek Rzeźnika[1].

W marcu 1990 roku przeżył zamach stanu zorganizowany przez wrogą frakcję partii komunistycznej, a trzy miesiące podjął próbę zjednania sobie różnych grup społecznych i politycznych wewnątrz kraju poprzez liberalizację reżimu, czego wyrazem była zmiana konstytucji, legalizująca inne ugrupowania. Nadżibullah skierował także do mudżahedinów propozycję ich udziału we władzy w zamian za gwarancje nietykalności dyktatora oraz zapowiedź utworzenia demokratycznego państwa islamskiego. Dyktator ogłosił, że członkowie jego partii już nie są komunistami, ale muzułmanami[1], i zmienił nazwę partii rządzącej na Partia Ojczyzny i powrócił do nazwiska Nadżibullah.

18 marca 1992 roku Nadżibullah ogłosił, że zgodnie z propozycją ONZ przekaże władzę rządowi przejściowemu, ale mimo tych wysiłków 16 kwietnia 1992 roku utracił zaufanie popierających go dotąd generałów, którzy przeszli na stronę oblegających Kabul mudżahedinów. Przy pomocy urzędników ONZ próbował opuścić kraj, jednak zajęcie lotniska w Kabulu przez zbuntowanych żołnierzy uniemożliwiło mu realizację tych planów. Odtąd przebywał na terenie przedstawicielstwa ONZ w Kabulu i mimo próśb ONZ nie otrzymał od nowych władz Afganistanu pozwolenia na bezpieczne opuszczenie kraju. W dniu wkroczenia talibów do Kabulu uciekające z miasta władze proponowały mu wyjazd wraz z rządem do Doliny Pandższiru, jednak Nadżibullah obawiając się, że to podstęp odmówił. Tego samego dnia (27 września 1996 roku) został przez nich schwytany, poddany torturom i stracony. Dokładny sposób egzekucji nie jest znany, istnieje kilka jej wersji[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Adam Leszczyński. Kabulski "Rzeźnik". „Ale Historia”. 42/2014 (144), s. 3-4, 2014-10-20. Agora SA (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. T. Hammond, Red Star over Afghanistan, 1984
  • A. Saikal, W. Maley, The Soviet Withdrawal From Afghanistan, Cambridge, 1989