Rewolucja kwietniowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rewolucja kwietniowa
zimna wojna
Ilustracja
Pałac prezydencki w Kabulu dzień po zdobyciu przez rewolucjonistów
Czas 27–28 kwietnia 1978
Miejsce Kabul
Terytorium I Republika Afganistanu
Wynik zwycięstwo komunistów,
obalenie i zabójstwo Mohammeda Daoud Khana i jego rodziny,
czystki i zabójstwa zwolenników Khana,
upadek I Republiki Afganistanu,
powstanie Demokratycznej Republiki Afganistanu
Strony konfliktu
 Afganistan 20px Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu
Wsparcie:
 ZSRR
Dowódcy
Mohammad Daud Chan
Abdul Qadir Nuristani
Ghulam Haidar Rasuli
Mohammad Aslam Watanjar
Abdul Qadir
Nur Mohammad Taraki
Hafizullah Amin
Babrak Karmal
brak współrzędnych
Ulice Kabulu dzień po bratobójczych walkach

Rewolucja kwietniowa (inaczej Rewolucja Saurska, Rewolucja Sauryjska) – przewrót wojskowy dokonany przez radykalnych oficerów w afgańskiej stolicy (Kabul) 27 kwietnia 1978 roku.

Rewolucja Kwietniowa zwana jest również Rewolucją Saurską lub Rewolucją Sauryjską (właściwe nazwy własne tego wydarzenia) od miesiąca w którym wybuchła (Saur).

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W 1973 roku doszło do udanego zamachu stanu przeprowadzonego przez byłego premiera Mohammada Daud Chana, Ludowo-Demokratyczną Partię Afganistanu (a konkretnie jej umiarkowanej frakcji „Parczam”) i grupę radykalnych oficerów armii. Daud Chan po przewrocie ogłosił koniec istnienia skompromitowanej monarchii i proklamował Republikę Afganistanu. Daud Chan utworzył rząd koalicyjny z przedstawicielami „Parczam”, którzy otrzymali 7 stanowisk ministerialnych w republikańskim rządzie[1]. W początkowym okresie rządów Daud Chan prowadził politykę współpracy z ZSRR, co nie spodobało się Stanom Zjednoczonym, które oskarżyły go o chęć wprowadzenia w kraju rządu według wzorca radzieckiego[2]. Do 1975 roku umocnił swoją władzę na tyle, że mógł odstąpić od tej polityki i przejść na stronę zachodnią. Jednocześnie doprowadził do coraz większej autokracji. W 1977 roku zatwierdził nową konstytucję, wprowadzającą prezydencką formę rządów i system jednopartyjny, z Partią Rewolucji Narodowej (założoną w 1974 roku) jako jedyną legalną partią. Jednocześnie zdelegalizowano wszystkie partie polityczne oraz wykluczono z rządu przedstawicieli „Parczamu”[1]. Do więzień masowo trafiali również byli sojusznicy Dauda z LDPA, w tym Hafizullah Amin, Babrak Karmal i Nur Mohammad Taraki[3]. Doszło też do zabójstw politycznych, a celem jednego z nich padł Mir Akbar Chajbar, którego śmierć była bezpośrednią przyczyną obalenia Dauda[4].

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Główną rolę w puczu odegrały wojska pancerne i lotnictwo atakujące pałac prezydencki w centrum miasta (Arg). Bilans ofiar tego zdarzenia szacowany jest nieoficjalnie na około 1000 osób, chociaż oficjalne źródła mówią jedynie o 72 ofiarach śmiertelnych. W wyniku rewolucji kwietniowej obalono dotychczasowego prezydenta oraz uwolniono aresztowanych wcześniej przywódców Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu (LDPA). Pucz zyskał poparcie szeregu wojskowych, w tym ministra obrony Ghulama Haidar Rasuliego i dowódcy wojsk lądowych, Aslama Watanjara oraz szefa sztabu Sił Powietrznych Afganistanu Abduala Qadira Dagarwala[5].

Skutkiem Rewolucji kwietniowej było przejęcie władzy w Afganistanie przez LDPA i proklamowanie 30 kwietnia 1978 Demokratycznej Republiki Afganistanu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Tomsen 2011, s. 107.
  2. Tomsen 2011, s. 105.
  3. Jakub Tyszkiewicz, Edward Czapiewski Historia powszechna. Wiek XX, wyd. 2010 r., s. 722-724
  4. Gladstone, Cary (2001). Afghanistan Revisited. Nova Publishers. s. 116. ​ISBN 978-1590334218​.
  5. Male 1982, s. 63.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Beverley Male (1982). Revolutionary Afghanistan: A Reappraisal. Taylor & Francis. ​ISBN 978-0-7099-1716-8​.
  • Peter Tomsen, The Wars of Afghanistan: Messianic Terrorism, Tribal Conflicts, and the Failures of Great Powers, wyd. 1st ed, New York: PublicAffairs, 2011, ISBN 978-1-58648-763-8, OCLC 663445525.