Nozdrzec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 49°46′20″N 22°12′25″E
- błąd 39 m
WD 49°46'59.9"N, 22°12'0.0"E
- błąd 14 m
Odległość 1407 m
Nozdrzec
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat brzozowski
Gmina Nozdrzec
Sołectwo Nozdrzec
Liczba ludności (2011) 1314[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 36-245[3]
Tablice rejestracyjne RBR
SIMC 0357771
Położenie na mapie gminy Nozdrzec
Mapa konturowa gminy Nozdrzec, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Nozdrzec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Nozdrzec”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Nozdrzec”
Położenie na mapie powiatu brzozowskiego
Mapa konturowa powiatu brzozowskiego, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Nozdrzec”
Ziemia49°46′20″N 22°12′25″E/49,772222 22,206944
Strona internetowa
Nozdrzec centrum
Nozdrzec Góra – widok z Chełmu
Pałac Skrzyńskich w Nozdrzcu
Kościół pw. św. Stanisława Biskupa w Nozdrzcu
Dawna zabudowa wsi budynek przysłupowy z 1855, obecnie własność skansenu w Sanoku

Nozdrzec – duża wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Nozdrzec[4][5],. Wieś leży na Pogórzu Dynowskim, na lewym brzegu Sanu przy ujściu Baryczki.

Miejscowość jest siedzibą gminy Nozdrzec oraz rzymskokatolickiej parafii św. Stanisława Biskupa, należącej do dekanatu Dynów w archidiecezji przemyskiej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Nozdrzec'[4][5]
przysiółki Jaszcz, Rzeki, Żurawiec
części wsi Banachówka, Baranówki, Dół, Grabnik, Kruhel, Łąka, Pierogówka, Podchełm, Poddąb, Półanki, Psiarnia, Rymarczyna, Smorogówka, Stawki, Turoniówka, Uryciówka

Historia Nozdrzca[edytuj | edytuj kod]

Nozdrzec zwany dawniej Nieczujów istniał w XV wieku. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1436 r. Przy sporze Małgorzaty z Dynowa, a Mikołajem Kmitą – kasztelanem przemyskim – wymieniony jest jako jedna z wielu wsi należących do dóbr dynowskich. Nozdrzec odnotowano w 1436 r. jako własność rodziny Rzeszowskich. W dokumencie źródłowym z 1448 r. występuje jako osada na prawie niemieckim. Po raz pierwszy mamy informację o sołtysie Nabrzuchu z Nozdrzca. Potem jako właściciele figurują Tarnowscy, założyciele parafii rzymskokatolickiej (przed 1548 r.), którzy sprzedali wieś Nieczujom Wapowskim. W drugiej połowie XVI w. właścicielką była Katarzyna Wapowska, a po nie jej syn Jan Stanisław Wapowski. A po jego śmierci w 1632 r. Nozdrzec przejął syn Karol Wapowski, który w 1644 r. sprzedał okoliczne dobra Olbrachtowi Grochowskiemu. W połowie XVI w. właścicielem był też Stanisław Stadnicki, który zniszczył dokumenty parafialne, a kościół przekształcił w zbór protestancki.

Prawdopodobnie w tym miejscu, gdzie zlokalizowany jest obecny pałac, istniał dwór obronny, który został zniszczony przez Rakoczego około 16 marca 1657 r.

Gdy w ziemi sanockiej wybuchła wojna polsko-austriacka, na jej czele stanął gen. Ksawery Franciszek Krasicki, były oficer kościuszkowski, a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa, oddziałom dowodził dziedzic Nozdrzca, Tadeusz Prek. Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys.

W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tabularnej Nozdrzec z Karolówką był Ludwik Skrzyński[6]. Pałac w Nozdrzcu wybudowany został z inicjatywy Ludwika Skrzyńskiego według projektu Aleksandra Fredry, w 1843 roku.

W czasie I wojny światowej 15 listopada 1915 roku Nozdrzec wraz z dworem Skrzyńskich został spalony przez wojska rosyjskie. Następnie około 1920 roku został przebudowany z niewielkimi zmianami. W ostatnich latach został poddany gruntownej restauracji i przebudowie po zniszczeniach II wojny światowej. Po remoncie do 2011 r. służył jako ośrodek wypoczynkowy huty szkła w Krośnie. Wokół pałacu zachowały się niewielkie fragmenty parku. Rosną tu jeszcze stare lipy, miłorząb dwuklapowy, dęby szypułkowe, graby i jesiony. W bezpośrednim sąsiedztwie pałacu znajduje się zabytkowa dworska kaplica z 1889 r., z obrazem Matki Boskiej z dzieciątkiem, oraz przypałacowa oficyna, w której w latach 1945–1994 mieściła się szkoła podstawowa. Od strony południowej i wschodniej wokół kaplicy i przed oficyną zachowało się część umocnień ziemnych.

30 marca 1921 roku przez Nozdrzec przejeżdżał premier Wincenty Witos.

W czasie II wojny światowej w 1940 r. powstała tu Placówka ZWZAK Nozdrzec-Wesoła obejmująca Hłudno licząca 50 osób, dowodzona przez por. Kazimierza Chrzana ps. Józef,i Franciszka Dudka ps. Dąb wraz z Kapelanem ks. Stanisławem Buczkiem i mjr. ks. Jana Haligowskiego ps. Jaś, Cichy, i wchodząca w skład II Batalionu Brzozowskiego dow. przez ppor.Józefa Florczaka.

25 maja 1943 r. zorganizowano atak 50 osobowego oddziału pod dow. Józefa Maciołka – Komendanta AK Rzeszów na niemieckie siły policyjne w Pałacu w Nozdrzcu, które opuściły wkrótce ten teren.

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół w Nozdrzcu był drewniany, a obok niego istniał cmentarz. Nowy kościół Świętego Stanisława Biskupa [7][8] został zbudowany z kamienia i cegły w formie krzyża łacińskiegow stylu renesansowo-barokowym w 1746 r. przez proboszcza ks. Jana Banieckiego. Kościół był konsekrowany w roku 1806 przez biskupa przemyskiego Antoniego Dąb-Gołaszewskiego.

Nozdrzecka Kalwaria[edytuj | edytuj kod]

Kalwaria na wzgórzu Chełm

 Osobny artykuł: Nozdrzecka Kalwaria.

Związani z Nozdrzcem[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości istnieje klub piłki nożnej, San Nozdrzec, grający w B klasie, grupa Krosno III.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Nozdrzec w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-03-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-08].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 837 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b GUS. Rejestr TERYT
  6. Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 147.
  7. B. Śnieżek: Kościół św. Stanisława Biskupa (pol.). [dostęp 2012-09-10].
  8. Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika (pol.). [dostęp 2012-09-10].


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]