Ossoria (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ossoria
Ilustracja
Herb Ossoria
Typ herbu szlachecki
Alternatywne nazwy Scharza, Ossorya, Osorya, Ozorya, Poświst, Szarza, Sarza, Starza, Ossorja, Sztarza
Pierwsza wzmianka 1396 (zapis sądowy),
1413 (pieczęć)

Ossoria (Scharza[1], Ossorya[2], Osorya[3], Ozorya, Poświst, Szarza, Sarza, Starza[4], Ossorja, Sztarza[5]) – polski herb szlachecki, jeden z 47 herbów adoptowanych przez bojarów litewskich w unii horodelskiej w 1413 roku[6]. Herb został też wymieniony w najstarszym zachowanym do dziś polskim herbarzu, napisanym przez historyka Jana Długosza, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae z lat 1464–1480[1].

Według Juliusza Ostrowskiego, herb miał zostać przyniesiony z Czech do Polski[4].

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Opis historyczny[edytuj | edytuj kod]

Kasper Niesiecki blazonuje herb następująco[3]:

Ma być koło żółte, którego dzwona jednego u góry prosto nie masz, ale miasto niego, krzyż czy miecz otłuczony prosto stoi, w polu czerwonem, na hełmie trzy pióra strusie (...).

Opis współczesny[edytuj | edytuj kod]

Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco[a]:

Na tarczy w polu czerwonym, złote koło wyszczerbione ze srebrnym krzyżem.

W klejnocie trzy pióra strusie.

Labry herbowe czerwone, podbite złotem.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

W wyniku unii horodelskiej w 1413 roku, herb został przeniesiony na Litwę. Do rodu Ossoriów przyjęty został wówczas bojar (według Władysława Semkowicza, najprawdopodobniej pochodzący ze żmudzi), o imieniu Twerbud (Twerbuth, Twiributh). Adoptującym do rodu polskiego był Mikołaj z Korabiewic, który do aktu przywiesił swą pieczęć[6]. Herb był również wspomniany w zapiskach sądowych z 1396 roku[4].

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich)[7]. Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla (132 nazwiska[8]). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Ossoria. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Ossoria[8]:

Aniukiewicz.
Bakłanowski, Billicki, Bochłowski, Bochołowski, Bogdal, Bogdan, Boklewski, Boklowski, Bokłowski, Brochocki, Brochowicz, Bukowski, Burzyński, Busz, Buszkowski, Bychawski,
Cepliński, Cerpicki, Chrystowski, Cieplicki, Ciepliński, Ciereszkiewicz, Ciereszko, Cierpecki, Cierpicki, Czeszyk,
Dąbrowski, Dobiecki,
Filipowski,
Gordyk, Gordyka, Gordzikowski, Gorecki, Górecki, Grabnicki, Grabownicki, Grodzicki,
Hruszewicz, Hurski,
Janowski,
Kempski, Kępski, Koło, Kołomyjski, Kołpytowski, Konarski, Kondracki, Kondradzki, Konracki, Konradzki, Korabiewski, Korabski, Korkosz, Korkoz, Korkoza, Kostecki, Kostrzecki, Kostrzewski, Kowalowski, Krasowski, Krassowski, Krzesławski, Krzywoszewski, Kudelski, Kunradzki, Kurski, Kwasowski, Kwassowski,
Lasowski, Lassowski, Lazański, Lednicki,
Łaganowski, Łaszewski,
Martos, Metalski, Mietelski, Mietniowski, Mietulski, Mikosz, Mioduski,
Nagorczewski, Niepoczołowski, Niepoczołtowski,
Odorski, Olszowski,
Pelwelski, Pełka, Pierzczewski, Pieskowski, Pilchowski, Pitkowski, Pitowski, Płochocki, Podgrodzki, Poleski, Pytkowski, Pytowski,
Rus, Rusecki, Rusiecki, Ruszecki, Ryterowski,
Schleewitz, Sędzimir, Skrobaczewski, Stadnicki, Striżewski,
Ściborzycki, Świeczka,
Terawski, Trojanowski, Twardzicki, Twerbus, Twierbutt, Twirbut, Tworkowski, Tyrawski,
Werbotych, Werbotycz, Werburt , Werbut , Wodecki, Wołodyjowski,
Zawisza, Złocki, Złotnicki, Złotski, Zręcki, Zrzęcki,
Żernicki[8].

Znani herbowni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ossoriowie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Opis współczesny jest skonstruowany zgodnie z obecnymi zasadami heraldyki. Zobacz: Blazonowanie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Jan Długosz, Insignia seu Clenodia Regis et Regni Poloniae. Z kodeksu kórnickiego wydał dr. Z. Celichowski, Zygmunt Celichowski, Poznań: Biblioteka Kórnicka, 1885, s. 20 [dostęp 2021-06-14] (pol.).
  2. Tadeusz Gajl, Ossorya: Nazwiska, gajl.wielcy.pl [dostęp 2021-06-14].
  3. a b Kasper Niesiecki, Powiększony dodatkami z poźniejszych autorów rękopismów, dowodów, urzędowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza, Jan Nepomucen Bobrowicz, t. 7, Lipsk: Breitkopf i Haertel, 1841, s. 585 [dostęp 2021-05-22].
  4. a b c Juliusz Karol Ostrowski, Księga herbowa rodów polskich, Księgarnia Antykwarska B. Bolcewicza, 1906, s. 388 [dostęp 2021-04-03].
  5. Genealogia dynastyczna, web.archive.org, 25 grudnia 2014 [dostęp 2021-06-14] [zarchiwizowane z adresu 2014-12-25].
  6. a b O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. – Ród Twerbuda (Szarzów). „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”. VIII, s. 140–141, 1926/7. Lwów. 
  7. AGAD historia: Zarys dziejów kształtowania się zasobu (pol.). [dostęp 13.08.2013].
  8. a b c Ossoria: Nazwiska, gajl.wielcy.pl [dostęp 2021-06-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]