Orzechowo (gmina Olsztynek)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Orzechowo
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Olsztynek
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0484624
Położenie na mapie gminy Olsztynek
Mapa lokalizacyjna gminy Olsztynek
Orzechowo
Orzechowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Orzechowo
Orzechowo
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Orzechowo
Orzechowo
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Orzechowo
Orzechowo
Ziemia53°33′46″N 20°26′53″E/53,562778 20,448056

Orzechowo (niem. Nusstal) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Olsztynek. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego. Wieś znajduje się w historycznym regionie Warmia.

Wieś leży na uboczu, w odległości 2 km od Swaderek, na wielkiej polanie otoczonej bagnami i lasami. Obecnie mieszkają tu 4 osoby (leśniczy z rodziną). W okolicy znajdują się tereny łowieckie. Wiodącą funkcją wsi jest turystyka. Ochronie podlega układ wsi z pozostałościami zabudowy wiejskiej z kościołem i cmentarzem. Przez Orzechowo wiodą szlaki turystyczne rowerowe: szlak czerwony (długości 27 km) oraz żółty (20 km). W Orzechowie nadleśnictwo Nowe Ramuki wyremontowało dawną szkołę przeznaczając ją na leśniczówkę. Budynek sąsiadujący z leśniczówką należy również do nadleśnictwa i zamieszkiwany jest przez podleśniczego. Kościół pw. św. Jana Chrzciciele w Orzechowie, uważany jest za jeden z najpiękniejszych na terenie gminy Olsztynek.

W okolicy 1,5 km na północ od Orzechowa znajdują się jeziora – Głęboczek Mały (2 ha pow.), Głęboczek Duży (4,57 ha). Tereny bardzo ciekawe pod względem krajobrazowym, duże obszary leśne i bagienne przyciągają turystów. Wśród drzew dominuje sosna (bory sosnowe), świerk, modrzew, dąb, brzoza, olcha, buk. Przeciętny wiek drzewostanu wynosi 50 lat.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała prawdopodobnie w roku 1575 w dobrach kapituły warmińskiej. Założono ją jako osadę młyńską, zasiedloną przez Polaków. Dane z lat 1785 i 1820 określają Orzechowo jako „królewską wieś chłopską”, z 15 dymami i 85 mieszkańcami[1].

Na początku XX w. założono cmentarz katolicki. W 1910 r. z inicjatywy ks. Proboszcza Kierszpowskiego zbudowano kościół katolicki pod wezwaniem Jana Chrzciciela (do tego czasu Orzechowo należało do parafii Butryny), konsekrowany 12 lipca 1913 r. przez bp. Edwarda Herrmanna. W latach 1930-1935 proboszczem w Orzechowie był ks. Albin Wenskowski (później objął probostwo we Wrzesinie). W 1939 r. mieszkało tu 14 rodzin, była szkoła, dom parafialny dla starszych ludzi, kuźnia.

Po 1945 r. Orzechowo podlegało pod parafię w Gryźlinach. Wieś uległa wyludnieniu w okresie PRL (lata siedemdziesiąte XX w.) na skutek działań pobliskiego ośrodka wypoczynkowego Urzędu Rady Ministrów w Łańsku. Ówczesne władze państwowe i PZPR dążyły do likwidacji wioski i przejęcia gruntów z przeznaczeniem m.in. na tereny łowieckie. W 1953 r. w Orzechowie wypoczywał prymas Stefan Wyszyński (przebywał 10 dni). W tym czasie we wsi mieszkało 20 kobiet i jeden mężczyzna (wieś była już w połowie wyludniona). W 1977 roku ze wsi wyjechali do Niemiec ostatni mieszkańcy (rodzina Biehs). W 1991 r. bp Edmund Piszcz reaktywował parafię w Orzechowie (z rezydencją proboszcza w Pluskach).

W 2005 r. mieszkało w Orzechowie 12 osób.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół neogotycki, wybudowany w 1910, smukła wieża dobudowana w 1913. W wyposażeniu barokowy ołtarz oraz dwa żyrandole w kształcie dzwonów[2]. Starszy jest drewniany – upamiętnia mieszkańców poległych podczas I wojny światowej mieszkańców wsi. Umieszczono na nim 43 nazwiska, m.in.: Kowalewski, Hoh, Choina, Mathiak, Biernath, Baczewski, Zacheja, Sopella, Baszkrowith, Kasprowski, Kottkowski, Michalczik, Czeczko, Oppenkowski, Urban, NIemierza, Balewski, Jurewith, Quitek, Wieczorek, Piotrasch, Popowski, Bendorza, Broch. Drugi wykonany z poroży jeleni jest darem od koła łowieckiego, w 2010, z okazji stulecia świątyni. Na wyposażeniu neogotycki konfesjonał szafowy oraz organ. Na witrażach przedstawiono sceny z życia Jana Chrzciciela, patrona kościoła. 26 stycznia 2000 roku kościół w Orzechowie został wpisany do rejestru zabytków na listę dóbr kultury.
  • Cmentarz przykościelny, podzielony na dwie części – starą i nową. Znajduje się przy drodze do Plusek, czynny jest jeszcze cmentarz katolicki, założony na początku XX w.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Opis wsi na stronie Domu Warmińskiego
  • Bogumił Kuźniewski, Olsztynek. Miasto i gmina. Towarzystwo Przyjaciół Olsztyn,a, Olsztynek, 2007, 223 str. ​ISBN 978-89151-31-5
  • Orzechowo: wieś bez mieszkańców, ale z zabytkowym kościołem, „Nasza Warmia” [1] (dostęp 2014)
  • Kościół w Orzechowie... [2]
  • Andrzej Mielnicki, To byli chłopaki stąd. Gazeta Olsztyńska, Reportek (14-15.08.2014), str. 6-7.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ta informacja może odnosić się do Orzechowa koło Dobrego Miasta, wymaga sprawdzenia
  2. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​​​ISBN 83-7200-631-8​ s. 235