Park Narodowy Wirunga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Park Narodowy Alberta”. Zobacz też: Park Narodowy Prince Albert w Kanadzie.
Park Narodowy Wirunga
Parc national des Virunga
dawn. Park Narodowy Alberta
Parc Albert
Ilustracja
park narodowy
Państwo  Demokratyczna Republika Konga
Data utworzenia 1925
Powierzchnia 7800 km²
Położenie na mapie Demokratycznej Republiki Konga
Mapa lokalizacyjna Demokratycznej Republiki Konga
Park Narodowy Wirunga
Park Narodowy Wirunga
Ziemia0°02′57,98″N 29°30′53,17″E/0,049440 29,514770
Strona internetowa
Park Narodowy Wirunga[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
ilustracja
Państwo  Demokratyczna Republika Konga
Typ przyrodniczy
Spełniane kryterium VII, VIII, X
Numer ref. 63
Region[b] Afryka
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1979
na 3. sesji
Obiekt zagrożony 1994

Park Narodowy Wirunga (fr. Parc Nacional des Virunga) dawniej Park Narodowy Alberta (fr. Parc Albert)[1]park narodowy w północno-wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga, założony w 1925 roku – pierwszy park narodowy na terenie Afryki.

W roku 1979 park został wpisany jako jeden z pierwszych obiektów na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a od 1994 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa w zagrożeniu.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Park znajduje się w północno-wschodniej części Demokratycznej Republiki Konga[2], w prowincji Kiwu Północne[3]. Zajmuje powierzchnię 7800 km²[4]. Obejmuje ochroną tereny wulkanicznego pasma gór Wirunga między jeziorami Kiwu i Edwarda z licznymi wulkanami drzemiącymi (np. Mikeno, Karisimbi, Bisoke i Sabyinyo) i aktywnymi Nyiragongo i Nyamuragira oraz pasmo Ruwenzori na północnym wschodzie[2]. Park przylega do Parku Narodowego Wulkanów w Rwandzie i Parku Narodowego Rwenzori w Ugandzie[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Park Narodowy Alberta[edytuj | edytuj kod]

Region jeziora Kiwu został odkryty przez Europejczyków na początku lat 60. XIX w.[6] W 1902 roku ekspedycja Friedricha Roberta von Beringe (1865–1940) przywiozła do Muzeum Zoologicznego w Berlinie nieznany wówczas okaz goryla Gorilla gorilla upolowanego w regionie[6]. W wyniku późniejszych badań okaz ten został opisany jako nowy podgatunek i nazwany na cześć von Beringe Gorilla gorilla beringei[7]. W wyniku tego odkrycia region stał się popularny wśród podróżników i badaczy, którzy zaczęli polować na goryle[6].

W 1920 roku szwedzki książę Wilhelm Bernadotte (1884–1965) zorganizował kolejną ekspedycję i zaczął lobbować władze belgijskie, by region Kiwu objąć ochroną[6]. W tym samym roku w regionie działała amerykańska wyprawa pod kierownictwem teksydermisty Carla Akeley'a (1864–1926), której celem bylo dostarczenie grupy goryli na wystawę edukacyjną[6]. Wyprawa Akeley'a stwierdziła rzadkie występowanie goryli i ryzyko ich wyginięcia[6]. Belgijskie Ministerstwo ds. Kolonii znalazło się pod presją środowiska naukowego i opinii publicznej[6]. Wobec presji a także stale rosnącego popytu na licencje na polowania, mnisterstwo wprowadziło pierwsze działania na rzecz ochrony regionu[6]. Utworzono dwa rezerwaty: Rezerwat Alberta, który objął tereny pomiędzy rzeką Rutshuru a południowym krańcem Jeziora Edwarda oraz drugi na terenach na północny wschód od jeziora Kiwu między wulkanem Sabyinyo a misją katalicką Tongres Sainte Marie[6].

W ochronę goryli i regionu Wirunga zaangażował się król Belgów Albert I Koburg (1875–1934), który 21 kwietnia 1925 roku wydał dekret o utworzeniu parku narodowego[6] – pierwszego tego typu obszaru chronionego na terenie Afryki[4]. Park został nazwany cześć króla Parkiem Narodowym Alberta (fr. Parc Albert)[6].

Park początkowo ochroną obejmował trzy góry masywu Wirunga[4]. Jego powierzchnia wynosiła 200 km²[6]. Polowanie na goryle i inne gatunki było całkowicie zabronione, z wyjątkiem przypadków samoobrony[6]. Granice parku zostały wytyczone bez wzięcia pod uwagę warunków geograficznych czy ekonomicznych[6]. Generalny gubernator kolonii uznał granice parku w dekrecie z 10 lipca 1925 roku[6].

Z czasem powierzchnia parku została powiększona o tereny równinne na północnym wschodzie, Jezioro Edwarda i Ruwenzori identyfikowane z Górami Księżycowymi z mapy Ptolemeusza z II w. n.e.[4]

W 1928 roku belgijskie ministerstwo ds. kolonii sfinansowało dwie wyprawy badawcze celem zebrania danych topograficznych, botanicznych i zoologicznych, by lepiej wytyczyć granice parku[6]. Wyprawami pokierowali badacze amerykańscy – ornitolog James Chapin (1889–1964) i Carl Akeley[6]. Na podstawie zebranych informacji 9 lipca 1929 roku władze belgijskie ustanowiły autonomiczna instytucję Park Narodowy Alberta, powiekszając zarazem obszar parku do 1900 km²[6].

Na początku lat 30. XX wieku powierzchnia parku rozrosła się do 8580 km², obejmując ochroną sawanny, mokradła, lasy, a także wulkany z unikalną roślinnością afro-alpejską[8].

W 1934 roku utworzono Instytut ds. Parków Narodowych Konga Belgijskiego (fr. Institut des Parcs Nationaux du Congo Belge, IPNCB), któremu powierzono zarządzenie parkiem[6]. W tym samym roku zmniejszono granice parku, by uniknąć konfliktów o ziemie z miejscową ludnością[6]. Park miał charakter ścisłego rezerwatu, do którego wstęp mieli jedynie naukowcy po uzyskaniu pozwolenia na prowadzenie badań w terenie[8]. Lokalna ludność z grup Banyarwanda, Nande i Hema była wysiedlana, a na terenie parku pozostawiono jedynie z pigmejów Batwa, którzy byli przedmiotem zaintersowania badaczy[8].

W 1935 roku powierzchnię parku powiększono do 4700 km²[6].

Park Narodowy Wirunga[edytuj | edytuj kod]

W 1969 roku nazwa parku została zmieniona na Park Narodowy Wirunga (fr. Parc Nacional des Virunga) w ramach „afrykanizacji” prowadzonej przez prezydenta Mobutu Sese Seko (1930–1997)[8] po uzyskaniu przez Kongo niepodległości od Belgii w 1960 roku[4].

W roku 1979 park został wpisany jako jeden z pierwszych obiektów na listę światowego dziedzictwa UNESCO[9].

W latach 90. XX w., z uwagi na wysoki poziom ubóstwa Kongijczyków, na terenie parku rozwinęło się kłusownictwo[4].

W 1994 roku przy granicach parku osiedliły się prawie 2 miliony uchodźców z Rwandy uciekających przed ludobójstwem[4]. Nagły wzrost ludności w bezpośrednim sąsiedztwie parku doprowadził do zniszczeń środowiska naturalnego przez deforestrację i kłusownictwo[2], a park został wpisany na listę światowego dziedzictwa w zagrożeniu[10]. W 1995 roku kłusownicy zabili 4 goryle górskie[4].

W 1996 roku w Kongu wybuchła wojna domowa, co utrudnia prowadzenie parku narodowego[4]. W wyniku konfliktu w 2001 roku zabity został srebrnogrzbiety samiec – głowa rodziny Rugendo[4]. W 2003 roku pomimo podpisanego porozumienia pokojowego, walki i kłusownictwo w parku nadal trwały[4]. W 2006 roku lokalne grupy militarne wybiły 400 hipopotamów, by zdobyć kły na sprzedaż i pożywienie dla oddziałów[4]. Wskutek tego w parku ostało się 629 hipopotamów – w latach 60. i 70. XX w. było ich 30 tys.[4]

W 2007 roku zabito kolejne 7 goryli[4]. Masakra zwierząt doprowadziła do zwiększenia wysiłków na rzecz ochrony parku[4]. W 2008 roku wprowadzono nową strukturę zarządzania wspólnie przez Kongijski Instytut ds. Ochrony Przyrody (fr. Institut Congolaise pour la Conservation de la Nature, ICCN) i Fundację Wirunga[4]. W 2009 roku otwarto ośrodek Senkwekwe zajmujący się zwierzętami osieroconymi w masakrze z 2007 roku[4].

W 2011 roku Kongijski Instytut ds. Ochrony Przyrody i Fundację Wirunga wprowadziły program na rzecz pokoju z zamiarem utworzenia 100 tys. miejsc pracy[4]. W 2012 roku na terenie parku i w jego sąsiedztwie wybuchła rebelia Ruchu 23 Marca i ruch turystyczny został wystrzymany[4]. Park ponownie otwarto dla turystów w 2014 roku[4].

Po 2010 roku, na terenie parku przy jeziorze Edwarda brytyjskie przedsiębiorstwo SOCO rozpoczęło poszukiwania ropy naftowej, co zostało oprotestowane przez World Wide Fund for Nature i Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO[5][11]. Powstały w 2014 roku film dokumentalny w reżyserii Orlando von Einsiedla Virunga[12] nagłośnił problemy parku w dobie nieustających walk i zagrożeń związanych z wydobyciem ropy[5]. W 2015 roku SOCO zakończyło prace[13].

W okresie od czerwca 2018 do lutego 2019 roku park pozostawał zamknięty dla zwiedzających z uwagi na ataki na strażników i ich zabójstwa oraz porwania turystów[2]. Park został ponownie zamknięty w okresie od marca do czerwca 2020 roku z uwagi na pandemię COVID-19[14].

Od 1988 roku funkcjonowanie parku jest współfinansowane przez Unię Europjeską[4][15].

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Ssaki w Parku Narodowym Wirunga

Park obejmuje tereny o zróżnicowanym charakterze – od bagien i morkadeł, przez stepy i sawanny, do obszarów górskich[2]. Charakteryzuje się dużą bioróżnorodnością[2]. Na terenie parku odnotowano występowanie 218 gatunków ssaków, w tym 22 gatunków małp z rzędu naczelnych, 706 gatunków ptaków, 109 gatunków gadów i 78 gatunków płazów[4].

Żyją tu m.in. słonie, lwy, hipopotamy, okapi, antylopy, guźce i rzadkie goryle górskie[2]. Zagrożeniem dla zwierząt jest wojna domowa i kłusownictwo[2].

W 1996 roku obszar parku wpisano na listę konwencji ramsarskiej[3].

Goryle górskie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie (stan na 2018 rok) światową populację goryli górskich szacuje się na ok. 1000 osobników[4]. W południowej części pasma gór Wirunga mieszka 8 rodzin i 4 samotnych samców[4]. Na terenie parku żyje ok. 1/3 światowej populacji oraz 4 osobniki osierocone w masakrze z 2007 roku, które przybywaja w ośrodku Senkwekwe[4].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Maciej Zych (opr.): Zmiany w polskim nazewnictwie geograficznym świata od 2001 roku. KSNG, 2013-09-25, s. 86. [dostęp 2020-04-19].
  2. a b c d e f g h Encyclopædia Britannica 2019 ↓.
  3. a b Parc national des Virunga (ang.). W: rsis.ramsar.org [on-line]. [dostęp 2020-04-18].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Virunga National Park ↓.
  5. a b c Andersen 2018 ↓.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Archives of the Former National Parks of Belgian Congo ↓.
  7. Herzfeld 2017 ↓, s. 37.
  8. a b c d De Bont 2018 ↓.
  9. UNESCO ↓.
  10. UNESCO: List of World Heritage in Danger (ang.). W: whc.unesco.org [on-line]. [dostęp 2020-04-17].
  11. UNESCO: World Heritage Centre expresses concern regarding aeromagnetic and aerogravimetric explorations at Virunga National Park (DRC) (ang.). 2012-03-13. [dostęp 2020-04-18].
  12. Virunga – strona oficjalna filmu (ang.). W: virungamovie.com [on-line]. [dostęp 2020-04-18].
  13. DR Congo explores oil drilling allowed in wildlife parks (ang.). W: bbc.com [on-line]. 2018-06-30. [dostęp 2020-04-18].
  14. Virunga National Park: Virunga National Park Temporarily Closes Mountain Gorilla Tourism Due to COVID-19 (ang.). W: virunga.org [on-line]. [dostęp 2020-04-18].
  15. Sophie Lewisohn: Virunga: Preserving Africa’s national parks through people-centred development (ang.). W: Komisja Europejska [on-line]. 2018-04-03. [dostęp 2020-04-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]