Plac Wyzwolenia w Katowicach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
plac Wyzwolenia
Janów-Nikiszowiec
Ilustracja
Widok ogólny na plac Wyzwolenia od strony południowo-zachodniej
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miejscowość

Katowice

Położenie na mapie Katowic
Mapa konturowa Katowic, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „plac Wyzwolenia”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „plac Wyzwolenia”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „plac Wyzwolenia”
Ziemia50°14′37,6″N 19°04′55,8″E/50,243764 19,082174

Plac Wyzwolenia w Katowicachplac położony w katowickiej jednostce pomocniczej Janów-Nikiszowiec, powstały około 1907–1908 roku. Jest to centralny plac[1][2] historycznego założenia urbanistycznego osiedla patronackiego Nikiszowiec, popularnie nazywany rynkiem nikiszowieckim. Z placem sąsiaduje skwer Emila i Georga Zillmannów[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plac powstał wraz z budową osiedla Nikiszowiec, rozpoczętą w 1907 roku, zgodnie z założeniem projektantów − Georga i Emila Zillmannów[4]. Jego południowo-wschodnią część miał zamykać budynek kościoła parafialnego[5]. Do 1921 roku nosił nazwę Kirchplatz[6], od 1921 roku − plac Kościelny (w dwudziestoleciu międzywojennym także plac Marszałka Józefa Piłsudskiego)[7]. W budynku mieszkalnym przy placu znajdował się konsum − restauracja z szynkiem i salą widowiskową[8]. W 1914 roku na centralnym placu rozpoczęto budowę kościoła, jednak prace przerwała I wojna światowa. Ukończono go dopiero w 1927 roku[9].

W latach niemieckiej okupacji Polski (1939−1945) plac nosił nazwę Kirchplatz[10], natomiast od 1945 roku funkcjonuje obecna nazwa[7]. W latach 1952−1962 w budynku przy placu Wyzwolenia funkcjonowała świetlica zakładowa, prowadząca działalność kulturalno-oświatową[11].

W 2010 roku plac zmodernizowano[12][13][14]. Został wyłączony z ruchu kołowego dla samochodów, przejeżdżają natomiast przez niego autobusy ZTM (zlokalizowany jest tu przystanek Nikiszowiec Kościół[15]). Na placu ułożono granitową kostkę[16] w miejsce stuletniej kostki brukowej, znajdującej się wcześniej pod asfaltem[17][18]. W 2011 roku Nikiszowiec został uznany za pomnik historii[19]. Upamiętnia to tablica na fasadzie jednego z budynków przy placu Wyzwolenia.

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Anny przy pl. Wyzwolenia; na pierwszym planie przystanek autobusowy ZTM
Szkoła Podstawowa nr 53 przy pl. Wyzwolenia 18
Fragment bloku II, w którym mieści się agencja pocztowa
Tablica upamiętniająca uznanie Nikiszowca za pomnik historii

Plac sąsiaduje z neobarokowym kościołem pw. św. Anny. Przy placu zlokalizowane są także budynki mieszkalne i usługowe, posiadające charakterystyczne podcienia. Plac to niewielki trójkątny ryneczek osiedla, przy którym ulokowano szereg obiektów użyteczności publicznej[21].

19 sierpnia 1978 roku osiedle robotnicze Nikiszowiec wpisano do rejestru zabytków (nr rej.: A/1230/78)[22][23]. Granice ochrony obejmują cały układ przestrzenny osiedla między ulicami: Szopienicką, Zofii Nałkowskiej, torami kolejowymi i ulicą Giszowiecką oraz zespół zabudowań dawnego szpitala wraz z najbliższym otoczeniem (ulice: księdza Ficka, Giszowiecka, Odrowążów, Czechowa, Janowska, św. Anny, Garbarska, Rymarska, Zofii Nałkowskiej, Szopienicka, plac Wyzwolenia)[21].

Obiekty zabytkowe, znajdujące się przy placu Wyzwolenia, pochodzące z lat 1908−1918[24]:

  • budynki mieszkalne (pl. Wyzwolenia 1−16),
  • zespół budynków szkolnych (pl. Wyzwolenia 17−19),
  • kościół św. Anny z plebanią (pl. Wyzwolenia 21)[25].

W 2017 odnowiono charakterystyczne róże na fasadzie budynku przy pl. Wyzwolenia 4.

Instytucje[edytuj | edytuj kod]

Przy placu swoją siedzibę mają m.in.: parafia św. Anny w Katowicach-Janowie (pl. Wyzwolenia 21)[26], Szkoła Podstawowa nr 53 (pl. Wyzwolenia 18)[27], Urząd Pocztowy Katowice 16 (pl. Wyzwolenia 4)[28], firmy handlowo-usługowe[3] oraz ośrodek szkolenia kierowców[29].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Urząd Miasta Katowice: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, Cz. 1, Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  2. Route 4. Nikiszowiec – or the "Nikisz" (ang.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-09-03].
  3. a b OpenStreetMap: Mapa Podstawowa (pol.). www.openstreetmap.org. [dostęp 2020-11-01].
  4. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 7. ISBN 978-83-87727-68-0.
  5. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 9. ISBN 978-83-87727-68-0.
  6. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 49. ISBN 978-83-87727-68-0.
  7. a b Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 136, 137. ISBN 978-83-87727-68-0.
  8. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 8. ISBN 978-83-87727-68-0.
  9. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Wydawnictwo Naukowe "Śląsk", 2010, s. 269. ISBN 978-83-7164-636-2.
  10. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 72. ISBN 978-83-87727-68-0.
  11. Joanna Tofilska: Katowice Nikiszowiec. Miejsce, ludzie, historia. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2007, s. 104. ISBN 978-83-87727-68-0.
  12. Spotkania z mieszkańcami (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-09-03].
  13. Rewitalizacja miasta − budowa oddziału Muzeum Historii Katowic przy ul. Rymarskiej 4 (pol.). www.katowice.eu. [dostęp 2011-09-03].
  14. Anna Malinowska: Po wybrukowanym rynku na Nikiszowcu hula tylko wiatr (pol.). www.katowice.wyborcza.pl, 2010-11-25. [dostęp 2020-11-01].
  15. Zarząd Transportu Metropolitalnego: Rozkład jazdy ZTM (pol.). rj.metropoliaztm.pl. [dostęp 2020-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-08-29)].
  16. Rynek w katowickim Nikiszowcu już na ukończeniu (pol.). www.dziennikzachodni.pl. [dostęp 2011-09-03].
  17. Anna Malinowska: Stara kostka wróci na Nikiszowiec. Ale nie na rynek (pol.). www.katowice.wyborcza.pl, 2010-06-16. [dostęp 2020-11-01].
  18. Remont rynku w Nikiszowcu. Będzie nowa nawierzchnia (pol.). www.mmsilesia.pl. [dostęp 2011-09-03].
  19. Dz.U. z 2011 r. nr 20, poz. 101.
  20. Anna Malinowska: Znany zakład fotograficzny znika z Nikiszowca. Jego miejsce zajmuje Ewa Minge (pol.). katowice.wyborcza.pl, 2018-03-21. [dostęp 2020-11-01].
  21. a b Urząd Miasta Katowice: Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013 (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  22. Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  23. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021 [dostęp 2011-09-03].
  24. Urząd Miasta Katowice: Wykaz obiektów chronionych poprzez wpis do rejestru zabytków (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  25. Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 235. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.)
  26. Rzymskokatolicka Parafia Świętej Anny: Kontakt (pol.). www.sw-anna.wiara.org.pl. [dostęp 2020-10-31].
  27. Urząd Miasta Katowice: Szkoła Podstawowa nr 53 przy Placu Wyzwolenia 18 w Katowicach (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-09-03].
  28. Poczta Polska - Urząd Pocztowy Katowice 16 (pol.). mojekatowice.pl. [dostęp 2020-11-01].
  29. Ośrodek Szkolenia Kierowców MATRIX (pol.). oskmatrix.prv.pl. [dostęp 2020-11-01].