Ponikiew (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ponikiew
Ponikiew, w głębi Gancarz
Ponikiew, w głębi Gancarz
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat wadowicki
Gmina Wadowice
Liczba ludności (2008) 1211
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 34-100[1]
Tablice rejestracyjne KWA
SIMC 0074547
Położenie na mapie gminy Wadowice
Mapa lokalizacyjna gminy Wadowice
Ponikiew
Ponikiew
Położenie na mapie powiatu wadowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wadowickiego
Ponikiew
Ponikiew
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Ponikiew
Ponikiew
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ponikiew
Ponikiew
Ziemia49°49′30″N 19°27′00″E/49,825000 19,450000

Ponikiewwieś w Polsce administracyjnie należąca do województwa małopolskiego, powiatu wadowickiego i gminy Wadowice.

Wieś królewska starostwa oświęcimskiego w powiecie śląskim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Ponikiew jest położona we wschodniej części Beskidu Małego, w dolinie potoku Ponikiewka, stanowiącego lewy dopływ rzeki Skawy. Dolina Ponikiewki ograniczona jest od północy grzbietem ciągnącym się od Bliźniaków przez Łysą Górę po Iłowiec, od południa i zachodu głównym grzbietem Beskidu Małego opadającego od Gronia Jana Pawła II (885 m) przez Magurkę Ponikiewską (818 m), Żar (761 m), Kamień (678 m) i Kapral (485 m). Górą zamykającą Dolinę Ponikiewską jest Gancarz (798 m). Ponikiew graniczy z Rzykami (gmina Andrychów), Kaczyną, Chocznią, Zawadką, Gorzeniem Górnym, Chobotem (gmina Wadowice), Świnną Porębą, Kozińcem, Jaszczurową (gmina Mucharz), Tarnawą Górną (gmina Zembrzyce) i Targoszowem (gmina Stryszawa)[3].

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia wsi obejmuje 1650 ha, co stanowi 14% gminy Wadowice. 69% powierzchni Ponikwi zajmują lasy i grunty leśne, użytki rolne stanowią 26% powierzchni miejscowości, a tereny zabudowane 2% (2008).

Części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Ponikiew: [4][5][6]

osady
Leniówka
przysiółki
Chobot
części wsi
Baklarzowa, Bernasiowa, Gracowo, Huta, Koczurowo, Książkowo, Madejowo, Mentelowa, Pagórek, Paluchowa, Ryczkowa, Rzyckowo, Sasowo, Schronisko pod Leskowcem, Sikorowa, Sobalowa, Sołtystwo, Wójcikowa

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W 2008 roku Ponikiew zamieszkiwało 1211 osób, w tym 612 kobiet i 599 mężczyzn. Liczba mieszkańców Ponikwi spada – o 30 osób w ciągu ośmiu lat, pomiędzy 2000 a 2008 rokiem.

Według etnografów Ponikiew leży w obrębie wpływów dużej grupy etnograficznej – polskich górali. Jej mieszkańcy oprócz języka ogólnopolskiego posługują się nierzadko dialektem małopolskim języka polskiego. Męski i żeński strój ludowy zaniknął na początku XX wieku.

Gospodarka i infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

W 2007 roku na terenie Ponikwi miało siedzibę 78 firm, przede wszystkim usługowych prowadzonych przez osoby fizyczne, natomiast działalność rolniczą prowadziło 160 gospodarstw rolnych. Były to głównie gospodarstwa indywidualne, małoobszarowe, o średniej powierzchni 2,26 ha. Długość sieci wodociągowej na terenie Ponikwi wynosi 16 km, a sieci kanalizacyjnej 16,8 km (2009). Siecią elektryczną jest objęty cały obszar miejscowości. Długość sieci gazowej w Ponikwi wraz z przyłączami wynosi 16 km (2008). Infrastrukturę drogową w Ponikwi stanowi 9,7 km dróg (powiatowych i gminnych) o różnej nawierzchni.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Ponikwi znajduje się zespół szkół Stowarzyszenia Przyjaciół Szkół Katolickich, w skład którego wchodzi szkoła podstawowa oraz gimnazjum (w roku szkolnym 2008/2009 uczęszczało do niego 100 miejscowych uczniów, pracowało w nim 21 nauczycieli).

Ochrona zdrowia[edytuj | edytuj kod]

W zakresie podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej, ochronę nad mieszkańcami Ponikwi sprawują niepubliczne ośrodki opieki medycznej oraz szpital powiatowy w Wadowicach.

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości Ponikiew istnieje ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy o powierzchni 1,7 ha, z domkami wypoczynkowymi oraz świetlicą, kortem tenisowym i boiskami do siatkówki i koszykówki. Liczne są domki letniskowe i działki rekreacyjne. Oznakowane szlaki stwarzają dogodne warunki do uprawiania turystyki pieszej i rowerowej, a otaczające dolinę Ponikiewki lasy sprzyjają grzybobraniom.

Kultura i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Oprócz placówek oświatowych działalność społeczno-kulturalną na terenie Ponikwi prowadzą także: parafia rzymskokatolicka pw. św. Aleksego, Ochotnicza Straż Pożarna i „Stowarzyszenie Miłośników Ponikwi”.

Na terenie Ponikwi zlokalizowanych jest 30 obiektów o charakterze zabytkowym, w większości nie objęte nadzorem konserwatorskim, w tym murowany kościół katolicki pw. św. Aleksego, zbudowany w latach 1853–1858. Na górze Kapral pozostałości strzelnicy i cmentarza.

Ponadto w Ponikwi znajdują się pomnik przyrody ożywionej – lipy drobnolistne o obwodzie pnia 364 cm oraz pomnik przyrody nieożywionej – skałka fliszowa na górze Żar.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1395 – pierwsza wzmianka o wsi należącej wówczas do księstwa oświęcimskiego, lenna Czech
  • 1445 – miejscowość wchodzi w skład księstwa zatorskiego
  • 1494 – ostatni książę zatorski Janusz V sprzedaje księstwo zatorskie razem z Ponikwią królowi polskiemu Janowi Olbrachtowi
  • 1564 – ostateczna inkorporacja księstwa zatorskiego do Polski (odtąd starostwa) oraz królewska lustracja Ponikwi, wykazująca istnienie we wsi dwóch młynów, tartaku i huty żelaza z rud darniowych. Z tego okresu datuje się również napływ nowych osadników osadzanych na prawie wołoskim w systemie zarębkowym
  • 1581 – druga lustracja królewska – Ponikiew należy do parafii w Barwałdzie Średnim
  • 1614 – nadanie na rzecz sołtysa ponikiewskiego Błażeja Byrskiego
  • 1633 – przywileje i nadania dokonane przez króla Władysława IV na rzecz sołtysa Adama Byrskiego z Ponikwi
  • 1744 – lustracja królewska potwierdzająca istnienie w Ponikwi hut żelaza
  • 1772 – po I rozbiorze Ponikiew wchodzi w skład Austrii (cyrkuł w Wieliczce, potem w Myślenicach)
  • 1778 – sprzedaż Ponikwi Fryderykowi Duninowi
  • 1784 – kasacja sołtystwa ponikiewskiego Byrskich, reaktywacja huty szkła
  • 1797 – sprzedaż Ponikwi rodzinie Poniatowskich
  • 1814 – budowa kaplicy
  • 1819 – zmiana siedziby cyrkułu z Myślenic na Wadowice
  • 1827 – powstanie szkoły parafialnej
  • 1830 – Ponikiew staje się własnością Potockich
  • 1844 – powstanie cmentarza
  • 1847 – wielka epidemia cholery
  • 1848 – uwłaszczenie chłopów ponikiewskich i uzyskanie przez nich prawa głosu w wyborach
  • 1855/56 – epidemia cholery, na którą umiera 130 mieszkańców
  • 1859 – poświęcenie nowo wybudowanego kościoła
  • 1868 – miejscowość wchodzi w skład starostwa z siedzibą w Wadowicach
  • 1885 – wybudowanie drewnianej szkoły ludowej
  • 1894 – powstanie w Ponikwi Kółka Rolniczego
  • 1908 – sprzedaż większej części lasów Habsburgom z Żywca
  • 1911 – ukończenie budowy szkoły
  • 1922 – Józef Roman z Ponikwi zostaje wybrany posłem do sejmu II Rzeczypospolitej
  • 1933 – miejscowość wchodzi w skład zbiorczej gminy wiejskiej Wadowice
  • 1939 (06.09)- Ponkiew przechodzi pod okupację niemiecką i zostaje wcielona do III Rzeszy
  • 1945 (25.01) – wyzwolenie spod okupacji niemieckiej przez Armię Czerwoną
  • 1950 – w Ponikwi powstaje Ochotnicza Straż Pożarna
  • 1951 – następuje elektryfikacja wsi, powstaje Koszykarska Spółdzielnia Pracy
  • 1957 – ukończenie budowy Domu Ludowego
  • 1961 – otwarcie linii autobusowej Wadowice–Ponikiew
  • 1963 – założenie Koła Gospodyń Wiejskich
  • 1969 – rozpoczęcie regulacji potoku Ponikiewka
  • 1975 – miejscowość wchodzi w skład województwa bielskiego, otwarcie remizy i Domu Strażaka
  • 1990 – powstanie Towarzystwa Miłośników Ziemi Ponikiewskiej
  • 1995 – ukończenie gazyfikacji wsi
  • 1997 – rozbudowa szkoły
  • 21 lutego 2008 – Chobot, dotychczasowy przysiółek wsi Ponikiew, został uznany przez wojewodę małopolskiego Jerzego Millera „wsią z własnym sołectwem”. Powodem rozdziału były konflikty z sołectwem Ponikwi w sprawie lokalizacji inwestycji.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, s. 94.
  3. Beskid Mały. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass. ISBN 978-83-7605-329-5.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (pol.). opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]