Rongorongo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Próbka pisma Rongorongo, używanego do zapisu języka rapanui

Rongo-rongopismo używane dawniej do zapisu prawdopodobnie języka rapanui używanego na Wyspie Wielkanocnej. Do czasów współczesnych zachowało się 25 artefaktów z napisami wyrytymi pismem rongorongo. Pismo zawiera nieco ponad 600 unikalnych znaków[1].

Opis[edytuj]

Data powstania pisma jest nieznana, jedna z teorii mówi, że powstało ono dopiero w wyniku kontaktu z europejskimi najeźdźcami, ale jest to mało prawdopodobne. Pierwsi europejscy odkrywcy wyspy w początku XVIII w. nie odnotowali znajomości pisma wśród miejscowej ludności. Pierwsze tablice zawierające teksty w języku rongorongo zostały odkryte przypadkowo w 1869 r. przez biskupa Tahiti[1]Florentina-Étienne’a „Tepano” Jaussena (1815–1891). Biskup otrzymał prezent w postaci ozdobnego sznura nawiniętego na kołowrotek, który został wykonany przez misjonarzy poddanych biskupowi z jednej z ozdobnych tablic pokrytych pismem rongorongo. Zaciekawiony tablicą, której użyto do wykonania kołowrotka biskup wysłał list do miejscowych misjonarzy z prośbą o zgromadzenie jak największej ilości tablic oraz rozpoczął pierwsze próby tłumaczenia. Niestety na wyspie znaleziono tylko kilkanaście tablic[2]. Wówczas nikt nie potrafił odczytać pisma[1]. Większość zabytków tego pisma zaginęła.

Pismo rongorongo było jedynym pismem na terenie całej Polinezji[1].

Według ustnej tradycji wyspiarzy istniały dwa pisma: powszechne – rongo-rongo i pismo tau ceremonialne, związane z kultem bogów czy przodków. Sztuka pisania i czytania była zarezerwowana dla specjalnie kształconych pieśniarzy tangata manu o te-rongo-rongo czyli „ludzi-ptaków znających rongo-rongo” i była wielkim przywilejem. Tradycyjna nazwa pisma kohau rongo-rongo oznaczała „łamać włócznie” lub „łamać słowa”. Wyraz rongo lub rong w języku polinezyjskim oznacza „słyszeć”, „wysłuchać”. Natomiast w kilku odmianach quechua z terenów Andów istnieje słowo rongo-go, które oznacza „wiadomość”.

Rongorongo jest systemem pisma opartym na logogramach, fonogramach i determinatywach. Znaki zapisywane były systemem bustrofedonu odwracanego. Czytanie rozpoczynano od lewego dolnego rogu w kierunku prawego i przy każdym końcu wersu odwracano tabliczkę o 180 stopni i kontynuowano czytanie od lewej do prawej[1].

Odszyfrowanie języka[edytuj]

Spis znaków pisma rongorongo zaproponowany przez Pozdniakov & Pozdniakov (2007). Opisuje on 99,7% znaków użytych we wszystkich tekstach, z wyjątkiem rzadkich znaków wyrytych na tzw. Lasce z Santiago.

glyph 1 glyph 2 glyph 3 glyph 4 glyph 5 glyph 6 glyph 7 glyph 8 glyph 9 glyph 10 glyph 14 glyph 15 glyph 16
01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 14 15 16
glyph 22 glyph 25 glyph 27 glyph 28 glyph 34 glyph 38 glyph 41 glyph 44 glyph 46 glyph 47 glyph 50 glyph 52 glyph 53
22 25 27 28 34 38 41 44 46 47 50 52 53
glyph 59 glyph 60 glyph 61 glyph 62 glyph 63 glyph 66 glyph 67 glyph 69 glyph 70 glyph 71 glyph 74 glyph 76 glyph 901
59 60 61 62 63 66 67 69 70 71 74 76 901
glyph 91 glyph 95 glyph 99 glyph 200 glyph 240 glyph 280 glyph 380 glyph 400 glyph 530 glyph 660 glyph 700 glyph 720 glyph 730
91 95 99 200 240 280 380 400 530 660 700 720 730

Przypisy

  1. a b c d e Polak próbuje odczytać unikatowe pismo z Wyspy Wielkanocnej, naukawpolsce.pap.pl, 8 września 2017 [dostęp 2017-09-09].
  2. Catherine and Michel Orliac, Des dieux regardent les étoiles. Za S. Fischer.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]