Sojombo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Imię Bogdo Zanabazara, twórcy Sojombo, zapisane w tym piśmie

Pismo Sojombo (po mongolsku Соёмбо бичг, Sojombo biczg) – to pismo sylabiczne wymyślone w 1686 przez Bogdo Zanabazara, służące do zapisywania języka mongolskiego.

Powstanie[edytuj]

Pismo sojombo jest czwartym z kolei mongolskim pismem. Zostało wynalezione zaledwie 40 lat po wynalezieniu trzeciego mongolskiego alfabetu, Todo.

Legenda mówi, że Dżebtsundaba (przywódca religijny Mongolii) Bogdo Zanabazar pewnej nocy ujrzał na niebie świetliste znaki. Szybko narysował je, a następnego ranka spojrzał na to, co napisał, i stwierdził, że znaki te są podobne do znaków pisma używanych w Indiach. Z zapisanych znaków Zanabazar stworzył swój własny alfabet, który nazwał Sojombo od nepalskiego słowa swayyambah, które oznacza stworzone samo z siebie. W rzeczywistości Zanabazar przy tworzeniu alfabetu sojombo wzorował się na piśmie Dewanagari, używanym w Indiach. Początkowo większość znaków zapożyczył z indyjskiego pisma Lantsa, i zmodyfikował je, zapożyczając elementy z tradycyjnego pisma mongolskiego oraz z archaicznego alfabetu Orchon.

Alfabet[edytuj]

Znak Sojombo w dwóch wariantach: czarnym i białym

Sojombo jest pierwszym mongolskim alfabetem, który jest zapisywany poziomo, od lewej do prawej; trzy wcześniejsze były zapisywane pionowo.

Alfabet ten obejmuje kilkadziesiąt znaków sylabicznych oraz specjalny znak, zwany sojombo. Występuje on na mongolskiej fladze i godle oraz na wielu innych przedmiotach w tym państwie; znaczkach pocztowych, pieniądzach itp., i jest uważany za mongolski symbol narodowy. Występuje w dwóch wariantach: czarnym i białym. Znaku tego używa się tylko do oznaczenia początku i końca tekstu; na końcu trzeba postawić znak odmienny od tego, który jest na początku, tj. kiedy na początku tekstu stawimy sojombo biały, dla oznaczenia końca tekstu musimy postawić sojombo czarny i na odwrót.

W sojombo istnieje jeden znak interpunkcyjny. Pionowa kreska ( | ) oznacza koniec zdania, czyli jest to coś w rodzaju naszej kropki. Łącznie alfabet sojombo możliwych jest około 4000 kombinacji znaków (samogłosek ze spółgłoskami, spółgłosek zamkniętych itd.), jednak w aktualnym użyciu jest 50 znaków.

Użycie[edytuj]

Dziś powszechnie w Mongolii stosuje się cyrylicę, a ponieważ sojombo byłoby pismem zbyt żmudnym w zapisywaniu na co dzień, jest tam tylko używane w miejscach kultu jako "święte" pismo, w którym spisuje się święte księgi, lub w celach dekoracyjnych. W piśmie sojombo spisywane są w Mongolii wszelkie modlitwy i dlatego można posłużyć je uznać za "pismo religijne".

W poniższej tabelce widnieje wszystkich (około 50) znaków sojombo, które są dziś w użyciu i ich transliteracja na alfabet łaciński w wymowie zainglicyzowanej ("j" jako "dż", "y" jako "j" oraz "v" jako "w"). Pomylono w niej ze sobą znaki na dyftongi "ai" i "au"[1].

Soyombo letters mn.png

Unikod[edytuj]

Alfabet sylabiczny sojombo ma zostać dodane w unikodzie[2]. Propozycja uwzględnienia go wysunął Anshuman Pandey[3].

Przypisy

  1. Opis wartości fonetycznej poszczególnych głosek w: Pandey Anshuman, 2013, s. 3 i dalsze. Revised Proposal to Encode the Soyombo Script in ISO/IEC 10646(ang.)
  2. Proposed New Characters: Pipeline Table (ang.). 2015-07-08. [dostęp 2016-05-02].
  3. Pandey Anshuman, 2010. N4655: Proposal to Encode the Soyombo Script in ISO/IEC 10646(ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]