Unieszewo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

53°42′58″N 20°18′38″E

- błąd

38 m

WD

53°44'N, 20°20'E, 53°43'6.56"N, 20°18'41.26"E

- błąd

20731 m

Odległość

3 m

Unieszewo
wieś
Ilustracja
Dwór w Unieszewie
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

olsztyński

Gmina

Gietrzwałd

Liczba ludności 

906

Strefa numeracyjna

89

Kod pocztowy

11-036[1]

Tablice rejestracyjne

NOL

SIMC

0473879

Położenie na mapie gminy Gietrzwałd
Mapa konturowa gminy Gietrzwałd, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Unieszewo”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Unieszewo”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Unieszewo”
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa konturowa powiatu olsztyńskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Unieszewo”
Ziemia53°42′58″N 20°18′38″E/53,716111 20,310556

Unieszewo[2] (dawniej Szafałd w gwarze warmińskiej Szófald, niem. Schönfelde[3], Hermsdorf, Zamensdorf[4]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Gietrzwałd. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Unieszewo położone jest na Warmii, około 16 km od Olsztyna, nad Jeziorem Wulpińskim. We wsi znajduje się Ochotnicza Straż Pożarna.

Komunikacja i transport[edytuj | edytuj kod]

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Transport lokalny[edytuj | edytuj kod]

  • PKS Olsztyn, linia: Olsztyn Dworzec Autobusowy – Unieszewo Dworzec Kolejowy
  • Przewoźnik prywatny, linia nr 320: Woryty – Unieszewo – Olsztyn

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nadanie aktu lokacyjnego wsi nastąpiło w 1347 roku[5][6] przez biskupa i kapitułę warmińską[7], w ramach kolonizacji terenów w komornictwie olsztyńskim. Zasadźcami wsi byli Sangeden i Jannestingen, którzy otrzymali 6 włók wolnych oraz urząd sołtysa. W czasie wojny polsko-krzyżackiej, zwanej głodową, wieś została zniszczona. W 1416 r. sołtys Lenman otrzymał odnowiony dokument lokacyjny. W 1688 r. wystawiono kolejny dokument lokacyjny na 60 włók czynszowych, w tym 5,5 wolnych włók sołeckich.

W latach 70. XIX wieku w miejscowości powstała biblioteka polska, zorganizowana przez działające w Poznaniu Towarzystwo Oświaty Ludowej. Była to jedna z dwóch placówek, jakie powstały na Warmii (druga zlokalizowana była w Bartągu)[8]. Podczas plebiscytu z roku 1920 mieszkańcy Unieszewa opowiedzieli się za przynależnością do Niemiec (282 głosy), odrzucając chęć włączenia regionu w granice Polski (161 głosów)[9].

W 1927 roku w znajdującej się w granicach Prus Wschodnich miejscowości założono polskie przedszkole. 4 kwietnia 1929 roku otwarto we wsi polską szkołę[6], która funkcjonowała do 1939 roku[potrzebny przypis].

Po zamordowaniu przez żołnierzy radzieckich proboszcza ks. Otto Langkau 22 stycznia 1945 roku w parafii w Bartągu nie było proboszcza (aż do 8 czerwca 1945 roku). Za wstawiennictwem ks. prałata Jana Hanowskiego parafia otrzymała nowego proboszcza (emerytowany ks. Edward Barkowski), w zamian za przyrzeczenie złożone pułkownikowi radzieckiej armii – Jurijowi Unieszewowi, że ten przejdzie do historii. Dlatego podolsztyńska wieś Szafałd zmieniła nazwę na Unieszewo[10].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane historyczne
Rok Ludność Zm., %
1905 716
1933 727 1,5%
1939 667 −8,3%
2006 906 35,8%
2012 823 −9,2%
Tab. Zmiany ludnościowe Unieszewa[11][12]


Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Budynek szkoły polskiej z 1931 roku (stan na 26 sierpnia 2008 roku)

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Cegielnie Olsztyńskie Unieszewo – piłka nożna (w sezonie 2009/10 A-klasa, gr. warm.-maz. III)

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

  • Cegielnia Wienerberger w Unieszewie

Osoby związane z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Obelisk upamiętniający przedwojennych polskich nauczycieli z Unieszewa

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Unieszewa aktywnie uczestniczą w lokalnych inicjatywach, mających na celu rozwój wsi oraz podniesienie jej atrakcyjności turystycznej. Zrzeszeni są w stowarzyszeniach: U-Babki (stowarzyszenie Unieszewianek) oraz Towarzystwie Unieszewian Bardzo Aktywnych (TUBA). Obecnie trwają prace nad stworzeniem witryny internetowej wsi[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1326 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  3. M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Olsztyn 1991 Agencja Wyd. „Remix”
  4. Mapa Unieszewo, Targeo [dostęp 2017-11-27] (pol.).
  5. Kalendarz imprez 2007, Powiat Olsztyn [dostęp 2008-08-02] [zarchiwizowane z adresu 2007-09-12] (pol.).
  6. a b Gmina Gietrzwałd, Gimnazjum Gminne Gietrzwałd [dostęp 2020-10-24] [zarchiwizowane z adresu 2020-10-27] (pol.).
  7. Założenie miasta Olsztyn, Zobacz Olsztyn [dostęp 2008-08-02] [zarchiwizowane z adresu 2011-09-13] (pol.).
  8. Jan Wróblewski, Biblioteki polskie na Warmii Mazurach i Powiślu, w latach 1881-1939, Olsztyn 1968, s. 22
  9. Tadeusz Filipkowski, W obronie polskiego trwania. Nauczyciele polscy na Warmii, Mazurach i Powiślu w latach międzywojennych, Olsztyn 1989, s. 173
  10. Edward Cyfus: …a życie toczy się dalej. cz. 2, Olsztyn 2006.
  11. Unieszewo, Schönfelde, The Genealogical Gazetteer [dostęp 2020-10-24].
  12. Stadt und Landkreis Allenstein (poln. Olsztyn), Deutsche Verwaltungsgeschichte Ostpreußen, Stadt und Landkreis Allenstein [dostęp 2008-08-03] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-24] (niem.).
  13. a b c Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 24 listopada 2022, s. 150 [dostęp 2015-10-05].
  14. Pałace i dworki – Gmina Gietrzwałd, Dom Warmiński [dostęp 2017-11-27].
  15. Kapliczki przydrożne – Gmina Gietrzwałd, Dom Warmiński [dostęp 2017-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-01-05].
  16. Generacja, Korvatsky.com [zarchiwizowane z adresu 2009-04-01] (pol.).
  17. Objawienie, Dom Warmiński [dostęp 2017-11-27].
  18. Indeksy nazwisk do „Słownika biograficznego Warmii, Mazur i Powiśla” – część I, Genealogia Polska [dostęp 2017-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2009-07-11].
  19. Wojciech Zenderowski, Steffen Augustyn, Ludzie Ziemi Barczewskiej Słownik Biograficzny [dostęp 2017-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2007-01-01].
  20. Bauer Roch Jan, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-02-29].
  21. Jan Bauer, Encyklopedia I LO w Bytowie [dostęp 2017-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2012-07-08].
  22. Almanach twórczości, Dom Warmiński [dostęp 2017-11-24] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-06] (pol.).
  23. Janusz Połom, uwm.edu.pl [zarchiwizowane 2012-08-05] (pol.).
  24. Janusz Połom w bazie filmpolski.pl
  25. J. Omilian, K. Omilian, K. Kotulak, E. Kozuń Unieszewiak; nr 1/2008

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007, ISBN 978-83-918968-1-5