Unter den Linden

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zobacz też: inne znaczenia.
 Niemcy, Berlin
ulica Unter den Linden
Mitte, Mitte
Długość: 1,5 km
Unter den Linden współcześnie
Unter den Linden współcześnie
Położenie na mapie Berlina
Mapa lokalizacyjna Berlina
ulica  Unter den Linden
ulica Unter den Linden
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
ulica  Unter den Linden
ulica Unter den Linden
Ziemia52°31′00,0″N 13°23′21,0″E/52,516667 13,389167

Unter den Linden (pol. Aleja pod Lipami[1]) – aleja, znajdująca się w Berlinie, w dzielnicy Mitte. Jest uważana za jedną z najpiękniejszych ulic miasta[1]. Mieści się przy niej stacja kolei S-Bahn Brandenburger Tor oraz stacja metra U55 Brandenburger Tor[2].

Opis[edytuj]

Aleja Unter den Linden ma 1,5 km długości i 60 m szerokości[3]. Rozciąga się od Pariser Platz z Bramą Brandenburską na zachodzie, do łączącego ją ze Schlossplatz mostu Schlossbrücke na wschodzie[4][5]. Przedłużeniem bulwaru od zachodniej strony jest Straße des 17. Juni, aleja, która w czasie zimnej wojny została odcięta od Unter den Linden przez Mur Berliński. Nazwa Unter den Linden, czyli w dosłownym polskim tłumaczeniu „Pod Lipami”, nawiązuje do porastających bulwar drzew lipowych[5]. Pierwsze drzewa posadzono tu w połowie XVII wieku. Z czasem drzewa usunięto ze wschodniej części alei z powodu włączenia tego obszaru w obręb fortyfikacji miejskich Berlina. Stan ten utrzymał się do dziś i lipy spotkać można tylko w zachodniej części alei. Niemal cały przedwojenny drzewostan został zniszczony podczas operacji berlińskiej[5]. Dzisiejsze drzewa zostały zasadzone w 1947 roku[2].

Historia[edytuj]

Unter den Linden w 1691 roku
Unter den Linden na obrazie Eduarda Gaertnera z 1853 roku
Unter den Linden około 1900 roku
Unter den Linden z lotu ptaka w 1935 roku
Unter den Linden w 1950 roku
Unter den Linden w 1979 roku
Unter den Linden w 2006 roku

Poprzednikiem alei był utworzony w 1573 roku trakt, służący elektorowi Janowi Jerzemu do podróży konnych z zamku do położonego w zachodniej części miasta parku Tiergarten, stanowiącego wtedy obszar łowiecki[3][2]. W 1647 roku, z inicjatywy Wielkiego Elektora Fryderyka Wilhelma I na długości 942 metrów został on obsadzony lipami zgodnie z holenderskim wzorem. Już w 1658 roku wycięto drzewa ze wschodniej części alei z powodu decyzji władcy o włączeniu tego obszaru w obręb fortyfikacji miejskich[3]. Wraz z prowadzoną w latach 1674-1680 rozbudową miasta w ramach założenia urbanistycznego Dorotheenstadt, granice parku przesuwano coraz bardziej na zachód, do wysokości dzisiejszej Schadowstraße, zaś sam trakt ulegał systematycznemu przedłużaniu[3][2]. Pierwszym budynkiem mieszkalnym powstałym przy alei był wybudowany w 1653 roku dom architekta Johanna Gregora Memhardta, w późniejszych latach przeznaczony na siedzibę dowódcy garnizonu berlińskiego[6]. W 1695 roku przy alei rozpoczęto budowę budynku Zeughaus, pełniącego funkcję miejskiego arsenału[7]. W 1734 roku aleję oficjalnie nazwano Unter den Linden (wcześniej nosiła nazwy Erste Straße, Neustädtische Allee oraz Dorotheenstädtische Allee)[4].

Po 1740 roku w ramach założenia urbanistycznego Forum Fridericianum, opracowanego przez króla Fryderyka II Wielkiego przy Unter den Linden wybudowano Opernhaus (obecnie Staatsoper, opera państwowa), Katedrę św. Jadwigi (pierwszy kościół katolicki w Berlinie), Königliche Bibliothek (bibliotekę królewską) i Prinz Heinrich Palais (Pałac Księcia Henryka; obecnie Uniwersytet Humboldtów)[4]. W tamtym czasie przy wschodniej części alei mieściły się głównie reprezentacyjne pruskie rezydencje, z kolei zachodnia część miała typowo burżuazyjny charakter[3][4]. Na początku XIX wieku we wschodniej części wybudowano Nowy Odwach i most Schlossbrücke, zaprojektowane przez Karla Friedricha Schinkla[4].

Po zakończeniu wojen napoleońskich przy Unter den Linden wybudowano nowe, monumentalne budynki, a także posągi zasłużonych pruskich generałów[8]. W dalszej części XIX wieku, po 1871 roku Unter den Linden stała się eleganckim, miejskim bulwarem z hotelami, restauracjami, kawiarniami, bankami i ekskluzywnymi sklepami[3]. Powstały wtedy przy niej luksusowe hotele takie jak Royal, Imperial, Grand Hôtel de Rome oraz ukończony w 1906 roku pierwszy Hotel Adlon[4].

W 1936 roku wszystkie lipy rosnące przy Unter den Linden zostały wycięte z powodu choroby wywołanej przez grzyby[2]. W ich miejsce posadzono 370 lip srebrzystych. Z okazji igrzysk olimpijskich odbywających się w tym samym roku, na całej długości alei postawiono wysokie pylony z wieńczącymi je swastykami[2].

W czasie II wojny światowej zabudowa alei została w znacznym stopniu zniszczona[3]. W późniejszych latach przeprowadzono odbudowę znajdujących się w jej wschodniej części monumentalnych, reprezentacyjnych gmachów, tj. Zeughaus, Staatsoper czy Uniwersytet Humboldtów[2][8]. Nie licząc budynku ambasady ZSRR (obecnie ambasady Rosji), wzniesionego w latach 1949-1952, zagospodarowywanie zachodniej części Unter den Linden rozpoczęto dopiero po wybudowaniu Muru Berlińskiego w latach 60. XX wieku[2][8]. Wybudowano w niej wtedy obok ocalałych kamienic z przełomu XIX i XX wieku siedziby ambasad zaprzyjaźnionych państw, a także budynki biurowe w ówcześnie modnym stylu modernistycznym[2][8]. Po zjednoczeniu Niemiec przeprowadzona została restauracja zabytkowych budynków, znajdujących się przy alei, a także wybudowanych zostało wiele nowych budynków[5].

Budynki przy Unter den Linden[edytuj]

Strona północna[edytuj]

Strona południowa[edytuj]

Pomniki przy Unter den Linden[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Unter den Linden - czyli Aleja Lip - najpiękniejsza ulica w Berlinie (pol.). W: Berlin [on-line]. podrozepoeuropie.pl. [dostęp 2017-01-13].
  2. a b c d e f g h i Aleja pod Lipami (Unter den Linden) (pol.). W: Ulice, aleje: [on-line]. przewodnik-po-berlinie.pl. [dostęp 2017-03-13].
  3. a b c d e f g Edition Luisenstadt, kaupert media gmbh: Unter den Linden (niem.). W: Straßenverzeichnis [on-line]. berlin.kauperts.de. [dostęp 2017-01-13].
  4. a b c d e f Strassen/Unter den Linden (niem.). W: Strassen [on-line]. unterdenlinden.de. [dostęp 2017-01-13].
  5. a b c d Unter den Linden, Najpiękniejszy bulwar Berlina (pol.). W: Start [on-line]. visitberlin.de. [dostęp 2017-01-13].
  6. Brigitte Ferlet: Berlin - Impressionen einer Metropole; Kommandantenhaus (niem.). W: Berlin [on-line]. www.berlin-die-hauptstadt.de, 2009. [dostęp 2017-01-13].
  7. Brigitte Ferlet: Berlin - Impressionen einer Metropole; Zeughaus (niem.). W: Berlin [on-line]. berlin-die-hauptstadt.de, 2009. [dostęp 2017-01-13].
  8. a b c d Unter den Linden (niem.). W: Denkmale in Berlin [on-line]. stadtentwicklung.berlin.de. [dostęp 2017-11-16].

Linki zewnętrzne[edytuj]