Kortyzol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kortyzol
Kortyzol
Kortyzol
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C21H30O5
Masa molowa 362,47 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 50-23-7
PubChem 5754[1]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC A01 AC03
A07 EA02
C05 AA01
D07 AA02
D07 BA04
D07 CA01
D07 XA01
H02 AB09
R01 AD60
S01 BA02
S01 BB01
S01 CA03
S01 CB03
S02 BA01
S02 CA03
S03 CA04

Kortyzol (łac. cortex = „kora”, „łupina”, „skórka”)[2], hydrokortyzonorganiczny związek chemiczny, naturalny hormon steroidowy wytwarzany przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy, główny przedstawiciel glikokortykosteroidów. Wywiera szeroki wpływ na metabolizm, bywa nazywany hormonem stresu[3] na równi z adrenaliną. Powstaje z 11-β-deoksykortyzolu przy udziale 11β-hydroksylazy[4] w warstwie pasmowatej kory.

Ma działanie przeciwzapalne, zatrzymuje też sól w organizmie. Kortyzol różni się od pozostałych hormonów steroidowych (takich jak hormony płciowe) tym, że zalicza się go do glikokortykoidów, czyli związków mających wpływ na poziom glukozy we krwi. Kortyzol powoduje zwiększanie jej stężenia, co jest wskazane w reakcji na stres (stąd jego potoczna nazwa). Kortyzol uwalnia też aminokwasy z tkanek peryferycznych, przyspiesza glukoneogenezę i hamuje tempo zużywania przez mięśnie szkieletowe, a wreszcie przyspiesza rozkład kwasów tłuszczowych do ciał ketonowych.

Przewlekły nadmiar kortyzolu we krwi prowadzi do charakterystycznego przemieszczenia się depozytów tkanki tłuszczowej (bawoli kark, twarz księżyc w pełni, otyłość brzuszna, chude kończyny), ścieńczenia skóry, powstania rozstępów o charakterystycznej różowej barwie, trądziku oraz insulinooporności co stanowi obraz zespołu Cushinga.

Wydzielanie[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak ACTH, kortyzol charakteryzuje się dobowym rytmem wydzielania, na skutek czego jego stężenie w surowicy krwi jest najwyższe w godzinach rannych (150–700 nmol/l o godzinie 08:00), zaś najniższe w późnych godzinach wieczornych (30–120 nmol/l o godzinie 00:00)[5].

W organizmie znajduje się w równowadze z nieaktywnym kortyzonem. Jego poziom kontrolowany jest przez dehydrogenazę 11β-hydroksysteroidową typu 1 i typu 2[6]:

Równowaga kortyzol-kortyzon

Przypisy

  1. Kortyzol – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  2. Władysław Kopaliński: kortyzon. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych.
  3. HSD11B1 hydroxysteroid (11-beta) dehydrogenase 1 (ang.). W: Entrez Gene [on-line]. National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine.
  4. Anna A. Kasperlik-Załuska: Glikokortykosteroidy. W: Piotr Gajewski: Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych 2013. Medycyna Praktyczna, 2013, s. 1250. ISBN 978-83-7430-379-8.
  5. Diagnostyka Laboratoryjna. Andrzej Szutowicz, Anna Raszeja-Specht (redaktorzy). T. I. Gdańsk: Gdański Uniwersytet Medyczny, 2009, s. 224. ISBN 978-83-602535-7-1.
  6. Jan Hintzpeter, Claudia Stapelfeld, Christine Loerz, Hans-Joerg Martin i inni. Green Tea and One of Its Constituents, Epigallocatechine-3-gallate, Are Potent Inhibitors of Human 11β-hydroxysteroid Dehydrogenase Type 1. „PLoS ONE”. 9 (1), s. e84468, 2014. DOI: 10.1371/journal.pone.0084468. PMID: 24404164. PMCID: PMC3880318 (ang.). 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.