Zamachy w Norwegii (2011)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zamachy w Norwegii
Ilustracja
Panorama Oslo 30 minut po wybuchu bomby
Państwo  Norwegia
Miejsce Oslo i wyspa Utøya
Data 22 lipca 2011
Godzina Oslo: 15:25
Utøya: 17:22 – 18:34
Liczba zabitych Oslo: 8 osób
Utøya: 69 osób
Razem: 77 osób
Liczba rannych Oslo: 209 osób
Utøya: 110 osób
Razem: 319 osób[1][2]
Typ ataku Oslo: wybuch bomby

użyto:

Utøya: strzelanina
użyto:

Sprawca Anders Behring Breivik
Położenie na mapie Norwegii
Mapa konturowa Norwegii, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Ziemia59°54′54,8″N 10°44′46,0″E/59,915222 10,746111
Mapa rejonu eksplozji:

     budynek rządowy,

     pozycja zniszczonego samochodu,

     budynek Ministerstwa Ropy Naftowej i Energetyki.

Budynek rządowy premiera Norwegii krótko po eksplozji

Zamachy w Norwegii – dwa zamachy terrorystyczne przeprowadzone 22 lipca 2011 roku przez ekstremistę Andersa Behringa Breivika, które były wymierzone w rząd norweski, przypadkowe osoby i młodzieżówkę rządzącej Partii Pracy, w których zginęło łącznie 77 osób, a 319 zostało rannych.

Pierwszy atak miał miejsce o godz. 15:20[3] kiedy doszło do wybuchu bomby w centrum Oslo przy Regjeringskvartalet przed biurem premiera Jensa Stoltenberga oraz innymi budynkami rządowymi[4] – eksplozja zabiła 8 osób i raniła co najmniej 209 innych, w tym 12 ciężko.

Drugi atak miał miejsce niecałe dwie godziny później na obozie dla młodzieży zorganizowanym przez Arbeidernes Ungdomsfylking, organizację młodzieżową Norweskiej Partii Pracy, na wyspie Utøya gdzie sprawca otworzył ogień do przebywającej tam młodzieży, zabijając 69 osób i raniąc co najmniej 110 innych, w tym 55 ciężko; wśród zabitych byli także przyjaciele premiera Stoltenberga oraz przybrany brat norweskiej księżniczki Mette-Marit[5].

Zamachy były największą tragedią w Norwegii od czasów II wojny światowej, a strzelanina na wyspie Utøya jest najkrwawszą masową strzelaniną popełnioną przez jednego człowieka w historii świata. Unia Europejska, NATO i wiele państw przesłało wyrazy wsparcia dla dotkniętej atakami Norwegii i potępiło zamachy.

Norweska policja aresztowała 32-letniego norweskiego prawicowego ekstremistę Andersa Behringa Breivika – sprawcę strzelaniny na Utøya[6], który następnie został oskarżony o obydwa ataki[7] i dokonując ataków kierował się pobudkami ideologicznymi – był sympatykiem skrajnej prawicy i należał do Partii Postępu; 24 sierpnia 2012 roku został skazany na 21 lat pozbawienia wolności, co jest najwyższym wymiarem kary w Norwegii[8].

Przygotowania do zbrodni[edytuj | edytuj kod]

Breivik zaczął planować zamachy już w 2002 roku, w wieku 23 lat, a realne przygotowania do ataków rozpoczął w 2009 roku[9]. W 2010 próbował zakupić broń szturmową w czeskiej Pradze, ale próba jej nabycia nie powiodła się przyszłemu sprawcy. Kiedy Breivik wrócił do Norwegii zakupił użyty później w masakrze karabin Ruger Mini-14 i pistolet Glock. We wniosku na potrzeby zakupu karabinu sprawca napisał, że jest mu on potrzebny do polowania. Breivik często ćwiczył także strzelanie do celu.

W 2009 Breivik założył jednoosobowe gospodarstwo Breivik Geofarm w celu uprawy warzyw, melonów, korzeni i bulw. W praktyce sprawca założył je w celu pozyskania substancji potrzebnych do produkcji materiałów wybuchowych[10]. Część materiałów i substancji zakupił w Polsce[11]. Materiałem użytym w pierwszym z ataków z 2011 był azotan amonu (ANFO) – ten sam materiał został użyty w zamachu w Oklahoma City w 1995 roku[12]. Breivik zamierzał skonstruować więcej bomb, ale ostatecznie zrezygnował. Bomba, która została zdetonowana w Oslo, była ukryta w ciężarówce.

W swoim manifeście sprawca napisał także, że używał gier komputerowych takich jak Call of Duty: Modern Warfare 2 w celu lepszego wyobrażenia sobie własnego ataku. Podobno po graniu w strzelanki chodził też na strzelnicę[13].

Zamachy[edytuj | edytuj kod]

Wybuch bomby w Oslo[edytuj | edytuj kod]

W dniu 22 lipca 2011 o godz. 15:25:22 doszło do wybuchu bomby umieszczonej w ciężarówce typu Volkswagen Crafter[14] przed budynkiem rządowym w centrum Oslo. Wybuch spowodował wybicie większości okien w 17-piętrowym budynku biurowym, w dzielnicy rządowej, a także w okolicznych budynkach. Po wybuchu okolica była pokryta szkłem i odłamkami. W budynku tym swoją siedzibę miał premier Norwegii Jens Stoltenberg. Eksplozja spowodowała śmierć siedmiu osób (ósma osoba zmarła później), natomiast 209 odniosło obrażenia. Przed zamachem w okolicach widziano sprawcę ubranego w policyjny uniform, który trzymał w ręku pistolet, zanim odjechał samochodem osobowym z miejsca gdzie chwilę później nastąpił wybuch[15].

Wszystkie drogi prowadzące do centrum Oslo zostały zamknięte. Częściowo uszkodzone w wybuchu budynki zostały otoczone kordonami policji, a ludzie się w nich znajdujący zostali ewakuowani. Świadkowie twierdzili, że widzieli duży samochód tuż przed wybuchem. W promieniu 1 km od centrum eksplozji widoczne były zniszczenia. Zamknięta została także główna stacja kolejowa w Oslo. Ewakuowano parlament, stołeczny główny dworzec kolejowy, centra handlowe Oslo City i Byporten oraz siedziby norweskiej agencji prasowej NTB, dzienników VG i Aftenposten, a także telewizji TV2 i inne okoliczne budynki. Pojawiały się też doniesienia o podejrzanych obiektach w okolicy. Nie znaleziono jednak żadnego niebezpiecznego obiektu podczas przeszukania okolic wybuchu.

Masakra na wyspie Utøya[edytuj | edytuj kod]

Breivik po zamachu w Oslo dojechał w okolice jeziora Tyrifjorden, a następnie popłynął promem MS Thorbjørn na wyspę Utøya, przedstawiając się załodze jako Martin Nilsen, rzekomo policjant z Oslo[16]; w tej chwili na wyspie przebywało około 700 osób, w tym 600 nastolatków zgromadzonych na zjeździe młodzieżówki Partii Pracy[17]. Po dotarciu Breivika na wyspę, o godz. 17:22 podeszli do niego nadzorująca obóz kobieta oraz ochroniarz, którzy od razu zaczęli mieć odnośnie niego podejrzenia – wówczas Breivik wyjął broń i zastrzelił ich oboje, a następnie poszedł w głąb wyspy, gdzie przebywały tłumy nastolatków, krzyknął, żeby ci do niego podeszli, po czym wyjął karabin i zaczął strzelać w tłum młodzieży, zabijając i raniąc wiele osób. Breivik następnie zaczął chodzić po całej wyspie i strzelać do osób, które przeżyły pierwszą strzelaninę, strzelał też w wodę na jeziorze, gdyż niektóre osoby ratowały się próbując dopłynąć na brzeg lądu – strzelanina trwała ponad godzinę zanim na wyspę przybyła policja[18]. Breivika zatrzymano; nie stawiał żadnego oporu[19]. W czasie strzelaniny Breivik zabił 69 osób oraz zranił 110, z czego 55 ciężko[19][20][21]. Wydarzenia na wyspie Utøya zostały opisane w książce Adriana Praconia, Polaka, który był na wyspie i ocalał z masakry, ale został postrzelony przez sprawcę, pt. „Masakra na wyspie Utøya – jedyna relacja”, wydanej przez wydawnictwo Pascal w 2013 roku[22].

Sprawca[edytuj | edytuj kod]

Sprawcą zamachów był 32-letni skrajnie prawicowy ekstremista Anders Behring Breivik[23].

Początkowo, po jego aresztowaniu, u Breivika została zdiagnozowana schizofrenia paranoidalna, ale później zakwestionowano tą diagnozę i wykazano, że był poczytalny[24]. W dniu 24 sierpnia 2012 został skazany na 21 lat pozbawienia wolności. Sprawca prawdopodobnie cierpiał na zaburzenia, ale nie miały one charakteru silnej psychozy[25].

Breivik miał islamofobiczne poglądy, a przed atakiem rozesłał drogą e-mailową na 1003 adresy kompendium zatytułowane 2083: Europejska Deklaracja Niepodległości, którego jest autorem – stwierdził w nim m.in., że muzułmanie powinni być deportowani z Europy i że jego ataki były konieczne do odparcia mającej jego zdaniem miejsce islamskiej inwazji na Europę. Uważa on też islam i tzw. marksizm kulturowy za głównych wrogów Zachodu. Tekst jest w rzeczywistości zbitką tekstów i cytatów wielu autorów, takich jak Unabomber czy Robert Spencer[26]. Breivik przyznał, że tworząc manifest po prostu kopiował i wklejał cytaty. Przed atakiem przesłał na serwis YouTube film, w którym wyraził podziw wobec przywódców, którzy walczyli z islamem. Breivik powiedział później, że głównym motywem ataków było rozreklamowanie treści tego manifestu[27].

Reakcje[edytuj | edytuj kod]

Reakcje w Norwegii[edytuj | edytuj kod]

Następnego dnia po zamachach premier Jens Stoltenberg i minister sprawiedliwości Knut Storberget zorganizowali konferencję prasową. Stoltenberg nazwał zamachy tragedią narodową i najgorszą zbrodnią od czasu II wojny światowej[28]. Powiedział również, że ataki nie zaszkodzą norweskiej demokracji, a najlepszą odpowiedzią jest „więcej demokracji, więcej otwartości, ale nie naiwność”[29]. Król Harald V wysłał kondolencje ofiarom i ich rodzinom, a także wezwał do jedności[3].

Siedem partii politycznych obecnych w Stortingu zgodziło się na przesunięcie kampanii wyborczej przed nadchodzącymi wyborami samorządowymi[30].

Marsz milczenia w Oslo 25 lipca

25 lipca w południe w każdym z krajów skandynawskich uczczono pamięć ofiar minutą ciszy[31]. Około 150 tysięcy osób uczestniczyło w marszu milczenia w Oslo[32][33]. 21 sierpnia był dniem żałoby narodowej w Norwegii[34].

Reakcje na świecie[edytuj | edytuj kod]

Reakcje instytucji ponadnarodowych[edytuj | edytuj kod]

  •  ONZ: Sekretarz Generalny Ban Ki-moon był zszokowany, gdy dowiedział się o wybuchu w Oslo i o strzelaninie na wyspie Utøya. Potępił akty przemocy i złożył kondolencje Rządowi Norwegii i rodzinom ofiar[35].
  •  Unia Europejska:
    • Jestem w głębokim szoku po zamachach, w których zginęło i zostało rannych tylu niewinnych ludzi. Pragnę wyrazić najszczersze kondolencje rodzinom ofiar – oświadczył Herman Van Rompuy, przewodniczący Rady Europejskiej[36]
    • Unia Europejska zdecydowanie potępia te ataki i pozostaje w gotowości do wsparcia Norwegii w tym bolesnym okresie” – oświadczyła wysoki przedstawiciel UE ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Catherine Ashton. Napisała również, że Norwegia, będąc bezpośrednim sąsiadem UE, należy do jej najbliższych partnerów i wielokrotnie okazywała lojalne poparcie dla działań Unii na wielu płaszczyznach[36].
    • Jestem zszokowany słysząc coraz więcej smutnych wiadomości z Norwegii. Liczba ofiar wzrosła drastycznie. W imieniu Parlamentu Europejskiego chciałbym przekazać wyrazy solidarności i współczucia dla rodzin, władz i wszystkich Norwegów. Jesteśmy z wami w obliczu tej tragedii – oświadczył przewodniczący Parlamentu Europejskiego, Jerzy Buzek[37].
  •  NATO: Sekretarz Generalny Anders Fogh Rasmussen powiedział, że NATO w najostrzejszych słowach potępia haniebne akty przemocy w Norwegii[38]

Reakcje państw[edytuj | edytuj kod]

  •  Dania: Premier Lars Løkke Rasmussen powiedział, że „w tym dniu jesteśmy z Norwegią” i zaoferował współczucie, sympatię i solidarność ze strony Duńczyków[39].
  •  Islandia: Premier Jóhanna Sigurðardóttir wyraziła solidarność z Norwegią[40].
  •  Niemcy: Kanclerz Angela Merkel stanowczo potępiła ataki, twierdząc że „Jest jasne, że my którzy wierzymy w demokrację i pokojowe współistnienie musimy potępiać w sposób zdecydowany takie akty terroryzmu[41].”
  •  Polska:
    • Kondolencje przesłał premier Donald Tusk, który w depeszy napisał: w tych trudnych i bolesnych chwilach Polacy dzielą smutek i żałobę z narodem norweskim[42].
    • Wyrazy ubolewania na ręce króla Haralda V przesłał także Prezydent Bronisław Komorowski. Napisał on: przekazuję, w imieniu Narodu Polskiego oraz własnym, najszczersze kondolencje i wyrazy głębokiego współczucia rodzinom i bliskim ofiar. (...) Zdecydowanie potępiam ten akt przemocy, zapewniając o solidarności Narodu Polskiego z Narodem Norweskim w tych dramatycznych dla całej Norwegii chwilach[43].
  •  Węgry: Premier Viktor Orbán i rząd Węgier wyrazili solidarność z Norwegią i złożyli Norwegom kondolencje. Orbán powiedział także, że Węgry potępiają przemoc w każdej formie bez względu na przekonania polityczne[44].
  •  Wielka Brytania: Premier David Cameron stwierdził, że jest „oburzony atakami”, a minister spraw zagranicznych William Hague oświadczył, że Brytyjczycy stoją „ramię w ramię z Norwegami”[45].
 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Efekty[edytuj | edytuj kod]

Zaangażowanie polityczne[edytuj | edytuj kod]

Po atakach w Norwegii wzrosło zainteresowanie członkostwem w partiach politycznych i organizacjach młodzieżowych[46]. 26 lipca do Unge Høyre zapisało się 40 nowych członków, do Młodzieży Partii Postępu co najmniej 30, a rzecznik Arbeidernes Ungdomsfylking ogłosił, że zapisała się „znaczna liczba” nowych członków.

Wycofywanie brutalnych gier[edytuj | edytuj kod]

Sieć Coop Norden po zamachach zaczęła wycofywać ze swojej oferty niektóre brutalne gry komputerowe[47]. Wśród wycofanych tytułów znalazły się m.in. Homefront, Sniper: Ghost Warrior, Counter-Strike: Source i World of Warcraft[potrzebny przypis].

Ofiary zamachów[edytuj | edytuj kod]

  • Ofiary wybuchu bomby w Oslo:
  1. Hanna M. Orvik Endresen (lat 61)
  2. Tove Åshill Knutsen (lat 57)
  3. Hanne Løvlie (lat 30)
  4. Kai Hauge (lat 33)
  5. Ida Marie Hill (lat 34)
  6. Anne Lise Holter (lat 51)
  7. Jon Vegard Lervåg (lat 32)
  8. Kjersti Berg Sand (lat 26)
  • Ofiary strzelaniny na wyspie Utøya:
  1. Mona Abdinur (lat 18)
  2. Ismail Haji Ahmed (lat 20)
  3. Thomas Margido Antonsen (lat 16)
  4. Porntip Ardam (lat 21)
  5. Modupe Ellen Awoyemi (lat 15)
  6. Lene Maria Bergum (lat 19)
  7. Kevin Daae Berland (lat 15)
  8. Trond Berntsen (lat 51)
  9. Sverre Flåte Bjørkavåg (lat 28)
  10. Torjus Blattmann (lat 17)
  11. Carina Borgund (lat 18)
  12. Monica Bøsei (lat 45)
  13. Johannes Buø (lat 14)
  14. Åsta Sofie Helland Dahl (lat 16)
  15. Sondre Furseth Dale (lat 17)
  16. Monica Didriksen (lat 18)
  17. Gizem Dogan (lat 17)
  18. Andreas Edvardsen (lat 18)
  19. Tore Eikeland (lat 21)
  20. Bendik Rosnas Ellingsen (lat 18)
  21. Aleksander Aas Eriksen (lat 16)
  22. Andrine Bakkene Espeland (lat 17)
  23. Hanne Anette Balch Fjalestad (lat 43)
  24. Silje Merete Fjellbu (lat 17)
  25. Hanne Kristine Fridtun (lat 20)
  26. Andreas Dalby Grønnesby (lat 17)
  27. Snorre Haller (lat 30)
  28. Rune Havdal (lat 43)
  29. Guro Vartdal Håvoll (lat 18)
  30. Ingrid Berg Heggelund (lat 18)
  31. Karin Elena Holst (lat 15)
  32. Eivind Hovden (lat 15)
  33. Steinar Jessen (lat 16)
  34. Maria Maagerø Johannesen (lat 17)
  35. Ronja Søttar Johansen (lat 17)
  36. Espen Jørgensen (lat 17)
  37. Sondre Kjøren (lat 17)
  38. Margrethe Bøyum Kløven (lat 16)
  39. Syvert Knudsen (lat 17)
  40. Anders Kristiansen (lat 18)
  41. Elisabeth Trønnes Lie (lat 16)
  42. Gunnar Linaker (lat 23)
  43. Tamta Liperteliani (lat 23)
  44. Eva Kathinka Lütken (lat 17)
  45. Even Flugstad Malmedal (lat 18)
  46. Tarald Mjelde (lat 18)
  47. Ruth Benedicte Vatndal Nilsen (lat 15)
  48. Emil Okkenhaug (lat 15)
  49. Diderik Aamodt Olsen (lat 19)
  50. Håkon Ødegaard (lat 17)
  51. Karar Mustafa Qasim (lat 18)
  52. Henrik André Pedersen (lat 27)
  53. Rolf Christopher Johansen Perreau (lat 25)
  54. Bano Abobakar Rashid (lat 18)
  55. Henrik Rasmussen (lat 18)
  56. Ida Beathe Rogne (lat 18)
  57. Synne Røyneland (lat 18)
  58. Simon Sabo (lat 18)
  59. Marianne Sandvik (lat 16)
  60. Fredrik Lund Schjetne (lat 18)
  61. Lejla Selaci (lat 17)
  62. Birgitte Smetbak (lat 15)
  63. Isabel Victoria Green Sogn (lat 17)
  64. Silje Stamneshagen (lat 18)
  65. Victoria Stenberg (lat 17)
  66. Tina Sukuvara (lat 18)
  67. Sharidyn Svebakk-Bøhn (lat 14)
  68. Håvard Vederhus (lat 21)
  69. Jamil Rafal Yasin (lat 20)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 30 skadde brakt til Oslo universitetssykehus (norw.). Oslo University Hospital, 2011-07-23. [dostęp 2011-07-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-12-23)].
  2. Dette er Breivik tiltalt for (norw.). nrk.no, 2012-03-07. [dostęp 7 marca 2012].
  3. a b Kongen om terrorangrepet: – Våre tanker går til ofrene (norw.). vg.no. [dostęp 2011-07-23].
  4. Norway attacks suggest political motive (ang.). guardian.co.uk. [dostęp 2011-07-24].
  5. msz, kab, ap: Wstrząsające sms-y z Utoya. „Mamusiu, tu umierają ludzie. Kocham Cię, jeszcze żyję” (pol.). wiadomosci.wp.pl, 2011-07-27. [dostęp 2011-07-27].
  6. Storberget: – Den pågrepne er norsk (norw.). vg.no. [dostęp 2011-07-24].
  7. Norway police say 85 killed in island youth camp attack (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2011-07-11].
  8. Breivik należał do skrajnie prawicowej partii – Onet Wiadomości.
  9. https://archive.org/details/2083_A_European_Declaration_of_Independence
  10. http://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=994089269
  11. http://www.channel4.com/news/norway-gunman-to-appear-in-court
  12. http://articles.cnn.com/2011-07-28/world/norway.attacks_1_oslo-police-bomb-blast-police-headquarters
  13. https://kotaku.com/5824147/oslo-terrorist-anders-behring-breivik-used-modern-warfare-2-as-training-simulation-world-of-warcraft-as-cover
  14. NTB: Breivik forberedte terror i ni år (norw.). nrk.no, 2011-07-24. [dostęp 2011-07-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-26)].
  15. http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/ostlandssendingen/1.8279656
  16. http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/Breivik---Mislyktes-med-bomben-mot-hyblokken-6700588.html
  17. https://web.archive.org/web/20110811134247/http://news.sky.com/home/article/16035628
  18. https://www.npr.org/2011/07/23/138634243/norway-rescuers-search-waters-after-island-attack
  19. a b jagor, pAP: Policja: Zabójca na wyspie Utoya strzelał przez półtorej godziny. Gazeta.pl, 2011-07-23. [dostęp 2011-07-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-12)].
  20. SJTREM | Full text | Oslo government district bombing and Utoya island shooting July 22, 2011: The immediate prehospital emergency medical service response.
  21. Læring for bedre beredskap; Helseinnsatsen etter terrorhendelsene 22. juli 2011 (norw.). Helsedirektoratet, 2012-03-09. [dostęp 2018-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-11-02)].
  22. Informacja o książce „Masakra na wyspie Utøya – jedyna relacja” na stronie wydawncitwa Pascal.
  23. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14265094
  24. http://news.nationalpost.com/2011/11/30/norway-split-on-breiviks-likely-fate-in-mental-ward-as-mass-killer-himself-insulted-by-ruling/
  25. https://www.nytimes.com/2012/08/25/world/europe/anders-behring-breivik-murder-trial.html
  26. https://www.washingtonpost.com/r/2010-2019/WashingtonPost/2011/07/24/National-Politics/Graphics/2083+-+A+European+Declaration+of+Independence.pdf
  27. https://web.archive.org/web/20120107032431/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j0D-1Q4Rg2RzAcXi1tCYJgK3PNuw?docId=CNG.d605a2923da5a34248120fc4eb7dc2c7.691
  28. Som et mareritt (norw.). nrk.no. [dostęp 2011-07-23].
  29. Vi er alle rystet av ondskapen (norw.). aftenposten.no. [dostęp 2011-07-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-06-05)].
  30. - Har ikke samvittighet til å presse AUF-ere til å stille opp (norw.). nrk.no. [dostęp 2011-07-26].
  31. Hela Norden hedrade offren med tyst minut (szw.). [dostęp 2011-07-26].
  32. Marsz milczenia w Oslo. Blisko 150 tys. sprzeciwiło się przemocy (pol.). gazeta.pl. [dostęp 2011-07-26].
  33. Oslo po ataku (pol.). youtube. [dostęp 2011-10-07].
  34. 21. august blir det nasjonal sørgedag, www.vg.no [dostęp 2020-07-31] (norw. bokmål).
  35. Statement attributable to the Spokesperson for the Secretary-General on Attacks in Norway (ang.). un.org. [dostęp 2011-07-11].
  36. a b Unia w ciężkim szoku po masakrze w Norwegii.
  37. Buzek on the massacre on Utoya island in Norway.
  38. ‘Cowardly’ Norway attacks trigger widespread condemnation (ang.). deccanchronicle.com. [dostęp 2011-07-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-11)].
  39. Lars Løkke: Vi må stå sammen med Norge (duń.). bt.dk. [dostęp 2011-07-11].
  40. Samúðarkveðja til norsku þjóðarinnar (isl.). mbl.is. [dostęp 2011-07-11].
  41. Politiker weltweit sind entsetzt (niem.). news.de. [dostęp 2011-07-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-24)].
  42. Kondolencje Premiera w związku z eksplozją w Norwegii. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, 2011-07-22. [dostęp 2018-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-14)].
  43. Kondolencje dla Króla Norwegii Haralda V.
  44. David „Osztozunk a norvég nép fájdalmában” (węg.). kormany.hu, 2011-07-23. [dostęp 2011-09-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-06-05)].
  45. David Cameron condemns Norway attacks (ang.). BBC News, 2011-07-23. [dostęp 2011-07-27].
  46. Masowo zapisują się do partii. „To oszałamiające” (pol.). tvn24.pl. [dostęp 2011-07-31].
  47. Po masakrze Breivika Norwegowie wycofują gry (pol.). tvn24.pl. [dostęp 2011-07-31].
  48. Findagrave.com (ang.). [dostęp 2012-07-22].