Skrajna prawica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
To jest artykuł z serii
Konserwatyzm

 p  d  e 

Skrajna prawica (radykalna prawica, ultraprawica, reakcyjna prawica, ekstremizm prawicowy) – terminy używane na określenie osób i ugrupowań o poglądach prawicowych, charakteryzujących się skrajnym programem lub radykalnymi metodami działania. W sprawach gospodarczych skrajna prawica zazwyczaj opowiada się za neoliberalnym kapitalizmem lub korporacjonizmem. Osoby o skrajnie prawicowych poglądach najczęściej dążą do wyróżnienia swojego narodu na tle innych. Występują przeciwko zjawisku imigracji[1].

Pojęcie to pojawiło się po rewolucji francuskiej i mianem skrajnej prawicy określano ugrupowania, które odmawiały przyjęcia republiki, a domagały się powrotu do monarchii[2]. Współcześnie ze skrajną prawicą wiążą się ruchy nacjonalistyczny, ksenofobiczne, rasistowskie, religijnie fundamentalistyczne czy też reakcyjne[3].

Poglądy zaliczane do skrajnej prawicy[edytuj | edytuj kod]

Według Jacka Bartyzela, w dychotomicznym układzie (prawica – lewica) nie można dokładnie i bez przekłamań określić, jakie poglądy zaliczają się do skrajnie prawicowych: w tym celu trzeba przyjąć układ triadyczny (czyli zakładamy, że prawica sama w sobie zawiera troistość, tzn. ma „swoją” prawicę, „swoje” centrum i „swoją” lewicę)[4]. W ten sposób do ogólnego pojęcia skrajnej prawicy można zaliczyć:

Większość ugrupowań skrajnej prawicy łączy autorytaryzm, antykomunizm i sprzeciw wobec imigracji[6].

Poglądy gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Poglądy gospodarcze przedstawicieli skrajnej prawicy są różnorodne w zależności od zainteresowanych. Od etatyzmu przez gospodarkę hybrydową (np. korporacjonizm) po kapitalizm.

Wśród nacjonalistycznej części skrajnej prawicy nie ma zgodności co do polityki gospodarczej. Można spotkać zarówno korporacjonistów (wśród rodzimych ideologów nacjonalistycznych: Adam Doboszyński), jak i kapitalistów (których przedstawicielem w polskim ruchu narodowym był Roman Rybarski).

Antyliberalizm obyczajowy[edytuj | edytuj kod]

Zwykle prawicę utożsamia się ze sprzeciwem wobec swobody obyczajowej, na przykład zdecydowana opozycja wobec równouprawnienia związków innych niż małżeństwo, rozumiane jako związek kobiety i mężczyzny (konserwatyzm uważa związki homoseksualne za nienaturalne, zaś zgodę państwa na ich zawieranie – za niezasłużony przywilej). Konserwatyści są przede wszystkim przeciwni legalizacji tzw. narkotyków miękkich i prawnej dopuszczalności aborcji.

Kara śmierci[edytuj | edytuj kod]

Prawica z reguły postuluje wprowadzenie surowych kar (w tym kary śmierci). Kara ta miałaby być wymierzana za przestępstwa takie jak morderstwo czy gwałt ze szczególnym okrucieństwem (chyba, że ofiara nie chce karania przestępcy). Budzi ona kontrowersje wśród wielu polityków lewicowych oraz centrowych. Z Katechizmu Kościoła katolickiego[7]:

Kiedy tożsamość i odpowiedzialność winowajcy są w pełni udowodnione, tradycyjne nauczanie Kościoła nie wyklucza zastosowania kary śmierci, jeśli jest ona jedynym dostępnym sposobem skutecznej ochrony ludzkiego życia przed niesprawiedliwym napastnikiem.
Jeżeli jednak środki bezkrwawe wystarczą do obrony i zachowania bezpieczeństwa osób przed napastnikiem, władza powinna ograniczyć się do tych środków, ponieważ są bardziej zgodne z konkretnymi uwarunkowaniami dobra wspólnego i bardziej odpowiadają godności osoby ludzkiej.
Istotnie dzisiaj, biorąc pod uwagę możliwości, jakimi dysponuje państwo, aby skutecznie ukarać zbrodnię i unieszkodliwić tego, kto ją popełnił, nie odbierając mu ostatecznie możliwości skruchy, przypadki absolutnej konieczności usunięcia winowajcy »są bardzo rzadkie, a być może już nie zdarzają się wcale«. (KKK 2267).

Ideologie prawicowe zakładają, że główną funkcją kary jest odstraszenie potencjalnych przestępców od popełnienia podobnego przestępstwa w przyszłości oraz izolacja potencjalnie groźnych jednostek od reszty społeczeństwa.

Wychowanie[edytuj | edytuj kod]

Skrajna prawica w podejściu do wychowania dzieci zwraca się dużą uwagę na prawa rodziców do decyzji o tym, jak wychowywać swoje dzieci. Dlatego grupa ta przeciwstawia się urzędowym przepisom regulującym aspekty wychowawcze, m.in. dotyczącym zbyt wczesnego uświadamiania seksualnego czy zabraniającym stosowania kar cielesnych wobec dzieci.

Inni z drugiej strony postulują pełną opiekę państwa w kwestii wychowania przyszłych pokoleń zgodnie z przyjętą przez nich ideologią.[kto?]

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Występuje znaczna różnica w zabarwieniu znaczeniowym wyrażenia „skrajna prawica” w zależności od kontekstu użycia. Ugrupowania i osoby, które same się tak określają, kojarzą je z radykalnym, bezkompromisowym poparciem dla wartości prawicowych.

Skrajna prawica często utożsamiana jest z nacjonalizmem, rasizmem, szowinizmem, seksizmem, sprzeciwem wobec praw zwierząt, ksenofobią, homofobią i faszyzmem. Środowiska skrajnie prawicowe często głoszą również kult siły, rewolucjonizm konserwatywny, segregację rasową, imperializm, kolonializm, darwinizm społeczny, elitaryzm, patriarchalizm, klerykalizm, fundamentalizm i fanatyzm religijny oraz opowiadają się za silną, skupioną w jednym ręku scentralizowaną władzą: monarchią, absolutyzmem czy autorytaryzmem, a nawet totalitaryzmem. Skrajnej prawicy przypisuje się wrogość wobec poglądów lewicowych, a także liberalizmu społecznego i demokracji.

Szczególne kontrowersje wywołuje szeroko rozpowszechniony pogląd uznający ugrupowania skrajnie nacjonalistyczne (np. faszystowskie, narodowo-socjalistyczne oraz neonazistowskie) za skrajną prawicę. Niektóre osoby o poglądach neofaszystowskich czy neonazistowskich nazywają siebie skrajną prawicą i tak też są określane przez media. Takiej klasyfikacji sprzeciwiają się m.in. konserwatyści, podnosząc etatystyczne (a więc ich zdaniem charakterystyczne dla lewicy) aspekty gospodarczego programu faszyzmu czyli korporacjonizmu, i stąd środowiska konserwatywne klasyfikują ten nurt polityczny jako hybrydowy czy tercerystyczny[8]. Poszczególne odmiany faszyzmu charakteryzuje się jako skrajnie prawicowe ze względu na przekonanie że rzekomo określona grupa ludności jest lepsza od innej i ma prawo dominować nad innymi grupami które są jej zdaniem gorsze od nich[9]. Sam twórca ideologii faszystowskie Benito Mussolini określał ruch jako prawicowy[10].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
dotyczących prawicy

Przypisy

  1. Parsons, Craig and Timothy M. Smeeding, Immigration and the transformation of Europe (Cambridge University Press, 2006) s. 18.
  2. Davies, Peter, The Extreme Right in France, 1789 to the Present: From De Maistre to Le Pen. London, England; New York City, United States: Routledge, 2002. s. 40
  3. Carlisle, Rodney P., ed., The Encyclopedia of Politics: The Left and the Right, Volume 2: The Right (Thousand Oaks, California, United States; London, England; New Delhi, India: Sage Publications, 2005) s. 693
  4. Rafał Łętocha (red.): Religia – polityka – naród. Studia nad współczesną myślą polityczną. Kraków: Nomos, 2010, s. 47-69.
  5. Peter Davies, Derek Lynch: The Routledge Companion to Fascism and the Far Right. Londyn: Routledge, 2002, s. 2-5. ISBN 0-203-99472-8.
  6. Hilliard, Robert L. and Michael C. Keith, Waves of Rancor: Tuning in the Radical Right (Armonk,New York: M.E. Sharpe Inc., 1999, s.43
  7. KKK 2267
  8. Michał Szymański: Odchylenie lewicowe na konserwatyzm.pl? konserwatyzm.pl [dostęp 2010-06-05]
  9. Woshinsky, Oliver H., Explaining Politics: Culture, Institutions, and Political Behavior (Oxon, England; New York City, United States: Routledge, 2008) s. 156.
  10. Benito Mussolini. Fascism: Doctrine and Institutions. (Rzym, Włochy: 'Ardita' Publishers, 1935) str. 26. Cytat z doktryny faszyzmu: „We are free to believe that this is the century of authority, a century tending to the 'right,' a fascist century.”