Zawady (gmina Zawady)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zawady
Kościół parafialny w Zawadach
Kościół parafialny w Zawadach
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Zawady
Liczba ludności 320
Strefa numeracyjna (+48) 85
Kod pocztowy 16-075
Tablice rejestracyjne BIA
SIMC 0412151
Położenie na mapie gminy Zawady
Mapa lokalizacyjna gminy Zawady
Zawady
Zawady
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu białostockiego
Zawady
Zawady
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Zawady
Zawady
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zawady
Zawady
Ziemia53°09′19″N 22°39′58″E/53,155278 22,666111

Zawadywieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Zawady. Miejscowość jest siedzibą gminy Zawady.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa łomżyńskiego.

Dzieje miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Wieś założona około roku 1413. Wtedy to książę mazowiecki Janusz I nadał braciom: Giedejtowi, Marcinowi i Michałowi z Kobylina 60 włók ziemi nad graniczną rzeką Śliną. Nadanie potwierdzone w roku 1422 i 1439. W roku 1452 wieś otrzymała prawa niemieckie.

Na Ślinie istniał most umożliwiający sprawne działanie traktów: z Wizny i Zambrowa do Tykocina i Grodna. Pod koniec XV w. Zawady własnością Jana Giedejta, protoplasty Zawadzkich herbu Prus. Regestr poborowy z roku 1578 wymienia tu siedem działów.

Następnie wieś drobnoszlachecka do końca wieku XVIII. W połowie XIX w. jako dziedzice wzmiankowani Suchodolscy[1]. W roku 1827 we wsi 12 domów i 224 mieszkańców.

Pod koniec XIX w. Zawady Kościelne, wieś i folwark w powiecie łomżyńskim, gmina Chlebiotki, parafia Zawady. We wsi szkółka początkowa i młyn[2].

Od lat 80. XIX wieku odnotowano na terenie Zawad napływ osadnictwa żydowskiego ze wschodnich guberni Cesarstwa Rosyjskiego. Społeczność żydowska stanowiła hermetyczną grupę podlegającą kahałowi w Tykocinie. W wyniku konsekwentnego stosowania zasad polityki rynkowej, Żydzi zaczęli stopniowo przejmować od miejscowej ludności rzemiosło i usługi. Do osób pochodzenia żydowskiego należały: dwie piekarnie, kuźnia, zakład rymarski, małe zakłady szewskie i krawieckie, karczma oraz jatka[3].

7 sierpnia 1947 r. podczas zebrania sołtysów przeprowadzanego w Zawadach Oddział por. Tadeusza Narkiewicza "Ciemnego", "Rymicza", który działał od jesieni 1945 r. do września 1947 r. składał się z ok. 30 żołnierzy, przeprowadził akcję w której rozstrzelano osoby współpracujące z okupantem sowieckim (osoby przynależne do organów władzy państwowej w PRL, w tym pracownika PRN wzorowanej na sowieckich radach) : starostę łomżyńskiego Tadeusza Żeglickiego, Przewodniczącego Powiatowej Rady Narodowej w Łomży oraz szofera ze starostwa. Biskup Łomżyński Stanisław Łukomski potępił ten akt zwracając się z listem do władz w którym napisał m.in.: „Doszła do mnie wiadomość o tragicznej śmierci pan starosty. Padł ofiarą ohydnej zbrodni z rąk bandyckiej, kierowanej zupełnym zanikiem uczuć ludzkich i poczucia moralnego.” [4]

Do 1954 roku Zawady były siedzibą gminy Chlebiotki.

Budynek miejscowej szkoły
Zabytkowy cmentarz z XVIII w.

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół ufundowali bracia Kobylińscy. Istnienie parafii potwierdzone w roku 1449. W 1468 wzmiankowany pleban Marcin herbu Prus. Prawdopodobnie kolejny kościół wzmiankowany w roku 1515. Następny zbudowany około roku 1584, konsekrowany przez Zygmunta Czyżewskiego, biskupa pomocniczego płockiego.

W latach 1742-1743 zbudowano kościół drewniany, który funkcjonował do roku 1956, kiedy to został przeniesiony do pobliskiej miejscowości Cibory-Kołaczki. Według projektu architekta Jerzego Pieńczykowskiego z roku 1938, zbudowano obok kościoła drewnianego, neogotycki kościół murowany. Ukończony w roku 1956[1].

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

  • cmentarz kościelny, XVIII, nr rej.: 347 z 22.12.1987
  • kamienne ogrodzenie z roku 1888, wcześniej otaczające kościół drewniany, z trójdzielną bramą neogotycką, z cegły, nr rej.: 347 z 22.12.1987
  • neogotycka kaplica cmentarna z 1878 fundacji małżonków Wądołowskich, nr rej.:348 z 22.12.1987
  • cmentarz rzymskokatolicki, 1 poł. XIX, nr rej.: 348 z 22.12.1987[5].
  • murowana kapliczka przydrożna z połowy XIX w., wewnątrz figura św. Jana Nepomucena[1]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Katalog zabytków sztuki, Województwo łomżyńskie, Pod redakcją M. Kałamajskiej-Saeed, Ciechanowiec, Zambrów, Wysokie Mazowieckie i okolice, PAN Instytut Sztuki, Warszawa 1986, s. 104-105.
  2. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom XIV, s. 481-482.
  3. Plan odnowy miejscowości Zawady na lata 2008-2015.
  4. Krystyna Kersten: „Narodziny systemu władzy. Polska 1943–1948.” Kantor Wydawniczy SAWW 1990, s. 337, ​ISBN 83-85066-09-8​.
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 31 grudnia 2017; 20 dni temu.