Aedes albopictus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aedes albopictus[1]
(Skuse, 1895)
Aedes albopictus na ludzkiej skórze
Aedes albopictus na ludzkiej skórze
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Podgromada uskrzydlone
Rząd muchówki
Rodzina komarowate
Rodzaj Aedes
Gatunek Aedes albopictus
Synonimy
  • Culex albopictus Skuse, 1895
Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg występowania w 2007

     naturalny

     introdukcja

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Komar tygrysi (Aedes albopictus)[2]inwazyjny, szybko rozprzestrzeniający się gatunek owada z rodziny komarowatych (Culicidae), jeden z najbardziej rozpowszechnionych i najliczniej występujących komarów na całym obszarze Azji Południowo-Wschodniej, a jednocześnie najważniejszy z punktu widzenia mikrobiologii lekarskiej wektor, czyli gatunek roznoszący arbowirusy. Został zawleczony przez ludzi na inne kontynenty zagrażając ludziom takimi chorobami, jak chikungunya, denga, żółta febra, gorączka Zachodniego Nilu i japońskie zapalenie mózgu. W 1975 pojawił się na południu Europy i systematycznie przesuwa się na północ i zachód, zasiedlając kolejne kraje; w 2011 roku został stwierdzony w Bułgarii. Dotychczas nie stwierdzono jego występowania w Polsce.

Ogólna charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Z uwagi na swoje pochodzenie nazywany jest komarem azjatyckim, a powszechnie stosowana nazwa komar tygrysi nawiązuje do srebrnobiałych pasków na tle czarnego ciała. W zależności od warunków środowiska osiąga od 2 do 10 mm długości. Jest agresywnym i niewybrednym, aktywnym w ciągu dnia, krwiopijcą. Największą aktywność wykazuje wczesnym rankiem i późnym popołudniem. Atakuje ludzi, zwierzęta gospodarskie i dzikie, w tym ssaki, płazy, gady i ptaki. Samica komara przekłuwa skórę ofiary długą trąbką ssącą (proboscis) i żywi się krwią. Samce mają podobną do samic budowę, ale osiągają mniejsze o około 20% rozmiary. Różnią się budową aparatu gębowego – samce są przystosowane do pobierania pokarmu roślinnego.

Samica wkłuwająca się w skórę

Samica składa na powierzchni wody pojedyncze, owalne jaja o długości około 0,5 mm, odporne na wysychanie. Pomimo ubytków wody, a nawet przesuszenia jaj (dehydracji) przez okres do 1 roku, zachowują one zdolność do dalszego rozwoju krótko po ponownym zanurzeniu w wodzie. W klimacie umiarkowanym jaja komara zimują. Rozwój larw jest zależny od temperatury, zwykle trwa od 5 do 10 dni, a w stanie poczwarki pozostaje jeszcze przez 2 dni. Larwy żywią się rozdrobnioną w wodzie materią organiczną.

Wysuszone jaja Ae. albopictus – wkrótce po zanurzeniu w wodzie zamienią się w larwy

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Naturalny zasięg występowania tego gatunku obejmuje Azję Południowo-Wschodnią oraz wyspy Oceanu Indyjskiego i Spokojnego – od Madagaskaru po Japonię. Został rozprowadzony przez człowieka poprzez transportowanie mokrych roślin oraz przechowywanych na powietrzu zużytych opon i zbiorników, w których zmagazynowała się woda[3]. W takich miejscach komary znajdują sprzyjające warunki do rozrodu – składają jaja na powierzchni wody, a larwy rozwijają się w środowisku wodnym. Zawleczono go w ten sposób do Afryki, Ameryki, Australii i Europy. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób przewiduje, że w Europie – przy warunkach pogodowych sprzyjających rozwojowi owada – azjatycki komar może dotrzeć nawet do południowych skrajów Skandynawii[4]. W 2008 roku odnotowano jego występowanie w 28 krajach świata, poza jego naturalnym zasięgiem[3].

W Europie pojawił się w 1975. Stabilne populacje potwierdzono w Albanii (1975), Włoszech (1990), Francji (1998), Belgii (2000), Grecji (2000–2001), Czarnogórze (2001), Hiszpanii (2003), Szwajcarii (2003), Chorwacji (2004), Holandii (2005), Słowenii (2005), Bośni i Hercegowinie (2005) i Monako (2006). W 2007 został zaobserwowany w Niemczech, ale nie potwierdzono jego aklimatyzacji w tym kraju[4].

Aedes albopictus jest związany z wilgotnymi, zadrzewionymi lub zakrzewionymi terenami. Przebywa głównie wśród krzewów, blisko ziemi. Na miejsca rozrodu w warunkach naturalnych wybiera małe zbiorniki wodne gęsto osłonięte roślinnością. Posiada duże zdolności przystosowawcze i łatwo się aklimatyzuje w warunkach tworzonych przez człowieka. Może rozmnażać się praktycznie w każdym zbiorniku z wodą – w cmentarnych pojemnikach na kwiaty, poidłach dla ptaków, porzuconych zbiornikach i innych przedmiotach długo magazynujących wodę stojącą[3].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Oryginał opisu gatunku

Gatunek został opisany naukowo przez F. A. Skuse'a w 1895 roku pod nazwą Culex albopictus[5]. W 1920 roku F. W. Edwards przeniósł ten gatunek do rodzaju Aedes[6] Osobnik typowy, na podstawie którego opisano gatunek, został złożony w Australian Museum, ale z czasem prawdopodobnie zaginął. Wobec braku wzorca w 1968 Yiau-Min Huang opisał neotyp[7].

Blisko spokrewnionym gatunkiem jest Aedes aegypti – również wektor wielu chorób.

Zagrożenia i przeciwdziałanie[edytuj | edytuj kod]

Aedes albopictus jest wektorem ponad 20 arbowirusów, w tym wywołujących groźne choroby pochodzenia tropikalnego, takie jak chikungunya[2] (CHIK), denga[8], wschodnie, zachodnie i wenezuelskie końskie zapalenie mózgu (EEE, WEE i VEE)[9], żółta febra, gorączka Zachodniego Nilu i japońskie zapalenie mózgu[10]. Z tego powodu podejmowane są działania monitorujące i prewencyjne. Obszary, na których stwierdzono pojawienie się jaj są spryskiwane permetryną, diflubenzuronem lub biopreparatami zawierającymi pałeczki Bacillus thuringiensis[3]. Prowadzone są poszukiwania biologicznych metod walki z owadem[3]. W Stanach Zjednoczonych zaobserwowano, że znaczny wpływ na ograniczenie populacji komara azjatyckiego ma rodzimy gatunek Corethrella appendiculata z grupy muchówek długoczułkich (Nematocera)[11].

Przypisy

  1. Aedes albopictus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Carrie Arnold. Jak to się zaczyna...?. „Świat Nauki”. nr. 9 (241), s. 7, wrzesień 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Aedes albopictus (ang.). Global Invasive Species Database. [dostęp 15 czerwca 2010].
  4. 4,0 4,1 Development of Aedes albopictus risk maps (pdf). „Technical Report”, 2009. European Centre for Disease Prevention and Control (ang.). 
  5. F. A. A. Skuse. The banded mosquito of Bengal. „Indian Museum Notes”. 5 (3), s. 20, 1894 [1895] (ang.). 
  6. F. W. Edwards. Notes on the Mosquitos of Madagascar, Mauritius and Réunion. „Bulletin of Entomological Research”. 11, s. 133-138, 1920. Cambridge University Press (ang.). 
  7. Yiau-Min Huang. Neotype designation for 'Aedes (Stegomyia) albopictus' (Skuse) (Diptera: Culicidae). „Proceedings of the Entomological Society of Washington”. 4 (7), s. 297-302, 1968 (ang.).  (pdf)
  8. Moutailler et al. Recently introduced Aedes albopictus in Corsica is competent to Chikungunya virus and in a lesser extent to dengue virus. „Tropical Medicine & International Health”. 14 (9), s. 1105-1109, 2009. doi:10.1111/j.1365-3156.2009.02320.x (ang.). 
  9. Mitchell et al. Isolation of eastern equine encephalitis virus from Aedes albopictus in Florida. „Science”. 257 (5069), s. 526-527, 1992. doi:10.1126/science.1321985 (ang.). 
  10. Chester G. Moore, Carl J. Mitchell. Aedes albopictus in the United States: Ten-Year Presence and Public Health Implications. „Emerging Infectious Diseases”. 3 (3), 1997 (ang.). 
  11. Juliano et al. Your worst enemy could be your best friend: predator contributions to invasion resistance and persistence of natives. „Oecologia”. 162 (3), s. 709-718, 2010. doi:10.1007/s00442-009-1475-x (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]