Aldebaran

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aldebaran A/B
α Tauri1,2
Aldebaran na tle Hiad (duży czerwonawy punkt po lewej stronie)
Aldebaran na tle Hiad (duży czerwonawy punkt po lewej stronie)
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Byk
Rektascensja 04h 35m 55,239s[1]
Deklinacja +16° 30' 33,49"[1]
Odległość 66,6 ly
20,43 pc[2]
Wielkość obserwowana 0,87m[2] / 13,6m
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy czerwony olbrzym / czerwony karzeł
Typ widmowy K5 III[1][2] / M2 V
Masa 1,7 M / 0,15 M
Promień 44 R / 0,04 R
Metaliczność [Fe/H] -0,27 ± 0,05[3] / ?
Wielkość absolutna -0,68[2] / 11,98m
Jasność 425 L / 0,00014 L
Temperatura 4010 K / 3050 K
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 87 Tauri
Bonner Durchmusterung: BD +16°629 A/B
Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 168
Boss General Catalogue: GC 5605
Katalog Gliesego: GJ 171.1A/B
GJ 9159 A/B
Katalog Henry'ego Drapera: HD 29139
Katalog Hipparcosa: HIP 21421
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 1457
SAO Star Catalog: SAO 94027
Parilicium, Cor Tauri, Paliliya, GCTP 1014.00, LTT 11462, ADS 3321 A/B, CCDM 04359+1631
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy gwiazdy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Aldebaran (arab. الدبران, alfa Tauri, „Oko Byka”) – gwiazda podwójna, najjaśniejsza gwiazda gwiazdozbioru Byka (+0,85m). Gwiazda oddalona jest o ok. 66,6 roku świetlnego od Ziemi (według najnowszej redukcji pomiarów satelity Hipparcos). Wokół głównej gwiazdy układu krąży planeta.

Na niebie Aldebaran jest widoczny na tle gromady Hiad; znajduje się w połowie odległości tej gromady od Słońca.


Właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Porównanie wielkości Aldebarana A i Słońca
  • Aldebaran A to czerwony olbrzym, typu widmowego K5III, o barwie pomarańczowej. Masa tej gwiazdy jest 1,7 raza większa od masy Słońca, a temperatura jej powierzchni szacowana jest na 4010 K[4]. Według pomiarów satelity Hipparcos gwiazda odległa jest o 66,6 lat świetlnych (20,43 pc[2]) i świeci 425 razy jaśniej niż Słońce, z czego można wyliczyć, że jej promień wynosi 43 R. Bezpośrednie pomiary średnicy kątowej gwiazdy dały rezultat 0,01996", co przy uwzględnieniu odległości odpowiada promieniowi 44 R[4].
  • Aldebaran B to karzeł typu widmowego M2V. Jest małą gwiazdą, której rozmiary to zaledwie 0,04 promienia Słońca. Masa jej to ok. 15% masy naszej Dziennej Gwiazdy, świeci ona z jasnością 0,00014 jasności Słońca i ma temperaturę powierzchniową sięgającą 3050 K.

Wizualnie Aldebaran stanowi gwiazdę sześciokrotną (składniki A-F)[5]. Główny składnik A i składnik B mogą być fizycznie związane, ale ze względu na duże niepewności pomiaru nie jest to pewne[6]. Składniki C i D tworzą znany układ podwójny Alfa Tauri CD i okrążają się nawzajem, ale znajdują się daleko za Aldebaranem A, należą do gromady Hiad i, jak cała ta gromada, nie oddziałują z nim[7].

Układ planetarny[edytuj | edytuj kod]

W 1993 pomiary prędkości ruchu Aldebarana, Arktura i Polluksa pokazały, że Aldebaran wykazuje długookresowe oscylacje prędkości radialnej, które mogły wskazywać na obecność towarzysza mniejszego niż gwiazda. Jednak badania wszystkich trzech gwiazd wykazywały podobne oscylacje prowadzące do podobnych mas towarzyszy i autorzy uznali, że zmiany były prawdopodobnie spowodowane przez czynniki wewnętrzne, a nie grawitacyjny wpływ towarzysza[8], na co wskazywały także późniejsze obserwacje[9]. Dopiero w 2015 udało się oddzielić sygnały powodowane przez wewnętrzną aktywność gwiazdy od wywołanego przez oddziaływanie towarzysza i potwierdzić istnienie planety Aldebaran b, będącej olbrzymem 6,5 razy masywniejszym od Jowisza, okrążającej gwiazdę co 1,7 roku ziemskiego[10][3].

Towarzysz
Masa
(MJ)
Okres orbitalny
(dni)
Półoś wielka
(j.a.)
Ekscentryczność
b 6,47 ± 0,53 628,96 ± 0,9 1,46 ± 0,27 0,1 ± 0,05

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Aldebaran w bazie SIMBAD (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Anderson E., Francis C.: HIP 21421 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2014-10-21].
  3. 3,0 3,1 Aldebaran b w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.)
  4. 4,0 4,1 Jim Kaler: ALDEBARAN (Alpha Tauri) (ang.). W: STARS [on-line]. 2009-05-22. [dostęp 2014-10-21].
  5. VizieR Detailed Page CCDM===04359+1631 (ang.). W: VizieR [on-line]. Centre de Données astronomiques de Strasbourg. [dostęp 2009-12-30].
  6. Poveda, A.; Herrera, M.A.; Allen, C.; Cordero, G.; Lavalley, C.. Statistical studies of visual double and multiple stars. II. A catalogue of nearby wide binary and multiple systems. „Revista Mexicana de Astronomia y Astrofisica”. 28 (1), s. 43–89, kwiecień 1994. Bibcode1994RMxAA..28...43P (ang.). 
  7. Griffin, R.F.. Alpha Tauri CD – A well-known Hyades binary. „Astronomical Society of the Pacific, Publications (ISSN 0004-6280)”. 97, s. 858–859, wrzesień 1985. DOI: 10.1086/131616. Bibcode1985PASP...97..858G (ang.). 
  8. Hatzes, A., Cochran, W.. Long-period radial velocity variations in three K giants. „The Astrophysical Journal”. 413 (1), s. 339–348, 1993. DOI: 10.1086/173002. Bibcode1993ApJ...413..339H (ang.). 
  9. Hatzes, A., Cochran, W.. On the nature of the radial velocity variability of Aldebaran – A search for spectral line bisector variations. „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”. 293 (4), s. 469–478, 1998. DOI: 10.1046/j.1365-8711.1998.01186.x. Bibcode1998MNRAS.293..469H (ang.).  arXiv:astro-ph/9712312 (ang.)
  10. Hatzes, A., Cochran, W. i inni. Long-lived, long-period radial velocity variations in Aldebaran: A planetary companion and stellar activity. „Astronomy & Astrophysics”, 2015 (ang.).  arXiv:astro-ph/1505.03454 (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]