Gwiazdozbiór Byka

Byk
Nazwa łacińska	Taurus
Dopełniacz łaciński	Tauri
Skrót nazwy łacińskiej	Tau
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja	4 h 30 m
Deklinacja	+15°
Charakterystyka
Powierzchnia	797 stopni kw
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3	4
Najjaśniejsza gwiazda	Aldebaran (0,87m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące	Woźnica Perseusz Baran Wieloryb Erydan Orion Bliźnięta
Roje meteorów	Południowe Taurydy Północne Taurydy
Widoczny na szerokościach geograficznych pomiędzy 75° S a 90° N.

Byk (łac. Taurus, dop. Tauri, symbol , skrót Tau) – duży i wyraźny gwiazdozbiór zodiakalny nieba północnego, leżący w pobliżu równika niebieskiego. Linia ekliptyki przechodzi w tym gwiazdozbiorze między formacją Plejad, a „głową byka”.

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru

Konstelacja ta, znana już w starożytności, przedstawia byka, którego postać, wedle mitologii greckiej, przybrał Zeus, aby, uciekając się do fortelu, porwać fenicką księżniczkę Europę.

Gwiazdozbiór ten na niebie sąsiaduje m.in. z Orionem, tworząc wielką scenę polowania.

Gwiazdy

Najjaśniejszą gwiazdą w gwiazdozbiorze Byka jest Aldebaran – czerwony olbrzym 40 razy większy od Słońca i jednocześnie jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie (13. pod względem jasności na ziemskim niebie), gwiazda podwójna.

Inne jaśniejsze gwiazdy w Byku:

• Al Nath (beta Tauri 1,65^m )
• Alkione (eta Tauri) 2,8^m, gwiazda wielokrotna
• Alheka (zeta Tauri) 2,9^m, gwiazda zmienna
• theta Tauri¹ i theta Tauri² (gwiazda zmienna) 3,87^m i 2,97^m
• lambda Tauri 3,4^m, gwiazda zaćmieniowa, potrójna
• Ain (epsilon Tauri) 3,41^m
• omikron Tauri (Atirsagne) 3,53^m, gwiazda podwójna
• Atlas (27 Tauri) 3,62^m
• Prima Haydum (gamma Tauri) 3,65^m
• Elektra (17 Tauri) 3,72^m
• ksi Tauri 3,73^m
• Secunda Haydum (delta Tauri¹) 3,77^m
• Maja (20 Tauri) 3,87^m
• ni Tauri 3,91^m

Inne znaczące gwiazdy, w tym zmienne, podwójne i wielokrotne:

• R Tauri – gwiazda zmienna, miryda
• RV Tauri – prototyp dla gwiazd zmiennych pulsujących (nadolbrzymów typów widmowych G i K)
• BU Tauri (28 Tauri, Plejone) – zmienna nieregularna
• HU Tauris – gwiazda zmienna zaćmieniowa (typu β Per)
• TU Tauri – gwiazda zmienna półregularna (typu R CrB)
• kappa Tauri – podwójna
• tau Tauri – podwójna
• fi Tauri – podwójna
• chi Tauri – podwójna
• 60 Tauri – podwójna

Obiekty niegwiazdowe: gromady gwiazd i mgławice

Aldebarana otacza najbliższa oficjalnie rozróżniana gromada otwarta – Hiady, której najjaśniejsze gwiazdy, wraz z Aldebaranem, tworzą głowę byka. Hiady są oddalone od nas o około 150 lat świetlnych. Do gromady tej nie zalicza się samego Aldebarana, bo mimo że na niebie widoczny jest na tle gromady, to jednak znajduje się dużo bliżej. Nieopodal Hiad znajduje się druga, chyba najbardziej znana gromada otwarta, a zarazem jeden z najłatwiej zauważalnych obiektów na niebie – Plejady, których układ przypomina trochę kształt Małego Wozu. Plejady są oddalone od Ziemi o około 450 lat świetlnych. Na długo eksponowanych zdjęciach tej gromady widać obraz otaczającej je mgławicy. W Byku znajduje się też bardzo ciekawa mgławica M1 – Mgławica Kraba. Jest to pozostałość po wybuchu supernowej; przy pomocy dobrej lornetki ujrzymy ten obiekt w postaci drobnej plamki. W gwiazdozbiorze znajdują się również NGC 1554 i 1555.

Inne gromady gwiazd w Byku:

• NGC 1647 – gromada otwarta
• NGC 1746 – gromada otwarta
• NGC 1807 – gromada otwarta
• NGC 1817 – gromada otwarta

Roje meteorów

Północne i południowe Taurydy, roje związane z materią pozostawioną przez kometę okresową Enckego. Oba roje są aktywne w tym samym czasie - od 25 września do 25 listopada. Różnią się datą przypadającą na maksimum aktywności (odpowiednio 12 i 5 listopada) oraz miejscem pojawienia się ( odpowiednio na południe od Plejad i na zachód od lambda Tauri (λ Tau). Mimo niewielkiej liczby meteorów na godzinę (około pięciu), stanowią ciekawe obiekty ze względu na swoją jasność.

Planety pozasłoneczne

Gwiazda olbrzym - epsilon Tauri (ε Tau), oddalona o 146,77 lat świetlnych o typie widmowym K0 i masie 2,7 masy Słońca oraz promieniu 13,7 promienia Słońca. W 2007 roku odkryto wokół tej gwiazdy planetę (ε Tau b) o masie 7,6 masy Jowisza, obiegającą macierzystą gwiazdę po eliptycznej orbicie z okresem 594, dnia.
GJ 176, karzeł o typie widmowym M2,5. Oddalony od Ziemi 0 30,72 lat świetlnych. Jego masa to 0,49 masy Słońca, a promień to tylko 0,53 promienia Słońca. W 2007 roku odkryto krążącą planetę z okresem 8,78 dnia. Jej masa wynosi 0,0265 masy Jowisza. W 2009 roku wykryto kolejny obiekt uznawany za planetę o masie 0,044 masy Jowisza, obiegającą gwiazdę z okresem 40 dni.

Zobacz też

• lista gwiazd w gwiazdozbiorze Byka
• lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach

Bibliografia

• Ian Ridpath, Wil Tirion: Collins Stars and Planets Guide (Collins Guide). Collins, 2007. ISBN 978-0-00-725120-9.
• J. Desselberger, J. Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK, 2002, s. 69-72. ISBN 83-7266-156-1.

Linki zewnętrzne

• The Deep Photographic Guide to the Constellations: Taurus
• BBC article on the possibility of Taurus being represented in Lascaux
• WIKISKY.ORG: Taurus constellation