Augusto Righi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Augusto Righi
Fotografia eksponowana w Muzeum Fizyki w Bolonii
Fotografia eksponowana w Muzeum Fizyki w Bolonii
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1850
Bolonia Włochy
Data i miejsce śmierci 8 czerwca 1920
Bolonia, Włochy
Zawód fizyk
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Augusto Righi (ur. 27 sierpnia 1850 w Bolonii, zm. 8 czerwca 1920 tamże) – włoski fizyk, jeden z pionierów badań fal elektromagnetycznych i nad fizyką ciała stałego, związany z Uniwersytetem Bolońskim, wyróżniony w roku 1905 przez Royal Society – jako jeden z pierwszych – przyznaniem Hughes Medal[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Bolonii, gdzie ukończył studia na Uniwersytecie Bolońskim, uzyskując w roku 1872 stopień BS inżynierii lądowej. W następnych latach pracował jako[2][1]:

Jednym z jego uczniów na Uniwersytecie w Bolonii był Guglielmo Marconi – młody pasjonat elektryczności i elektromagnetyzmu. Gdy Marconi nie zdał wstępnych egzaminów na uniwersytet, szanowany już wówczas prof. Augusto Righi umożliwił mu wysłuchanie swoich wykładów, korzystanie z uniwersyteckiej biblioteki i udział w badaniach laboratoryjnych (lata 1892–1895)[3][1][4].

Badania naukowe i wynalazki[edytuj | edytuj kod]

W ramach pracy dyplomowej, wykonywanej w Bolonii, Augusto Righi wybudował maszynę elektrostatyczną (elettrometro ad induzione di Righi), która bywa uznawana za przodka akceleratora Van de Graaffa. W następnych latach podejmował badania w wielu obszarach fizyki[2].

W roku 1878 przedstawił na Wystawie Światowej w Paryżu swoją modyfikację telefonu Alexandra G. Bella, którego prototyp został przedstawiony do opatentowania w roku 1876[a][5]. Righi w istotnym stopniu zmodyfikował konstrukcję głośnika, jednak urządzenie nie odniosło spodziewanego sukcesu komercyjnego[2].

Kierunek badań naukowych, uznawanych za najbardziej doniosłe, Augusto Righi wybrał pod wpływem fascynacji pracami Heinricha Hertza, który w latach 1886–1888 doświadczalnie potwierdził istnienie fal elektromagnetycznych (wskazując możliwości ich wytwarzania i odbierania) oraz słuszność równań Maxwella, opisujących właściwości i oddziaływanie pola elektrycznego i magnetycznego[2][1]. Korzystając ze zmodyfikowanego przez siebie oscylatora Hertza A. Righi wykonał eksperymenty potwierdzające elektromagnetyczny charakter światła oraz umożliwiające pierwsze obserwacje efektów fotoelektrycznych – zauważył, że płyta naświetlana wiązką promieniowania ultrafioletowego jest naładowana dodatnio, a więc promieniowanie ogranicza emisję elektronów z powierzchni metalu[2][b].

1
Schemat brytyjskiej maszyny elektrostatycznej z roku 1903
2
Eksperyment Hertza (wizja artysty)
3
Iskiernik z 1890 roku (A. Righi), stosowany w nadajnikach Marconiego (1894–1898)
Guglielmo Marconi z nadajnikiem
Grupa uczestników Wikiraduno Bologna 2006, przy Via Augusto Righi

Istotnym wkładem, jaki wniósł A. Righi w poznanie istoty promieniowania elektromagnetycznego, było rozszerzenie zakresu badań wykonanych przez Hertza (przedwcześnie zmarłego w roku 1894) za pomocą promieniowania o długości fali nieco poniżej jednego metra. Righi skonstruował urządzenia umożliwiające badania z zastosowaniem promieniowania o długości fali poniżej 2,5 cm, co utorowało drogę do badań w dziedzinie mikrofal (zob. widmo fal elektromagnetycznych). Nowy rodzaj oscylatora umożliwił badania podstawowe – obserwacje właściwości fal elektromagnetycznych (odbicie, załamanie, interferencja, dyfrakcja, polaryzacja). Wyniki badań A. Righi opublikował w książce Ottica delle oscillazioni elettriche (1897). Opisał również sposoby otrzymywania fal o różnej długości i określonym zasięgu (przypuszcza się, że ograniczenie badań do zasięgu 25 metrów było związane z długością korytarza w laboratorium[2]). W roku 1900 rozpoczął również badania promieniowania X[4]. W roku 1903 napisał pierwszą pracę na temat telegrafu bezprzewodowego[4].

Oscylator, który skonstruował A. Righi, został wykorzystany komercyjnie w nadajnikach radiowych przez Marconiego[2][1][4].

Augusto Righi należał do grupy założycieli naukowego stowarzyszenia Società Italiana di Fisica (SIF), które utworzono w roku 1897. Był jego wiceprezesem w latach 1899–1900 i prezesem przez kolejne dwa lata[2].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Tłumaczono i wznawiano wydania książek[6]:

  • Die Optik der elektrischen Schwingungen Experimental-Untersuchungen uber elektromagnetische Analoga zu den wichtigsten Erscheinungen der Optik (1898)[7],
  • Modern Theory of Physical Phenomena, Radio-Activity, Ions, Electrons (1904)[1][8].

Wyróżnienia i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Augusto Righi był kilkakrotnie nominowany do Nagród Nobla w dziedzinie fizyki, jednak jej nie otrzymał. Jego istotny wkład w rozwój tej nauki trzykrotnie wspominali inni laureaci, w czasie uroczystości wręczania nagród za[2]:

W biogramie zamieszczonym w Notable Names Database wymieniono[1]:

Wśród innych dowodów pamięci znajduje się m.in.:

  • nazwanie Via Augusto Righi jednej z ulic w Bolonii[9],
  • nadanie jego imienia Instytutowi Fizyki na Uniwersytecie Bolońskim[2],
  • wydanie znaczka pocztowego Augusto Righi, physicist z okazji 100-lecia urodzin[10].

Uwagi

  1. A.G. Bell otrzymał patent w okolicznościach budzących poważne kontrowersje (zob. przypis „Aleksander Graham Bell kontra Elisha-Gray”).
  2. W roku 1897 Joseph John Thomson opisał promieniowanie katodowe jako strumień cząstek o określonym ładunku ujemnym i masie. Nazwę elektron wprowadził George Johnstone Stoney w roku 1891 (zob. też Hendrik Lorentz, Joseph John Thomson, Pieter Zeeman, William Crookes).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Augusto Righi (ang.). W: NNDB [on-line]. [dostęp 2014-03-07].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Augusto Righi (Silvio Bergia), s.1 (wł.). W: Strona internetowa Università di Bologna [on-line]. www.scienzagiovane.unibo.it. [dostęp 2014-03-15]., s.2, s.3
  3. Augusto Righi (ang.). Fondazione Guglielmo Marconi. [dostęp 2014-03-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Scientists born on August 27th > Augusto Righi (ang.). W: Today In Science History [on-line]. todayinsci.com. [dostęp 2014-03-15].
  5. Aleksander Graham Bell kontra Elisha Gray (pol.). W: Strona internetowa CBA [on-line]. [dostęp 2014-03-15].
  6. Search Results: Righi, Augusto, 1850-1920. W: AbeBooks [on-line]. www.abebooks.com. [dostęp 2014-03-16].
  7. Righi Augusto: Die Optik der elektrischen Schwingungen Experimental-Untersuchungen uber elektromagnetische Analoga zu den wichtigsten Erscheinungen der Optik (niem.). W: Ebook [on-line]. [dostęp 2014-03-16].
  8. Righi Augusto 1850-1920: Modern Theory of Physical Phenomena, Radio-Activity, Ions, Electrons (ang.). W: Reprodukcja tekstu klasycznego, ISBN 1314144332, 9781314144338 [on-line]. Hard Press, 2013. [dostęp 2014-03-16].
  9. Via Augusto Righi, Bolonia. W: OpenStreetMap [on-line]. [dostęp 2014-03-16].
  10. Augusto Righi, physicist in an italian stamp (ang.). Dijitalimaj. [dostęp 2014-03-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]