Bolesław Gebert

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
B. Gebert jako ambasador PRL-u w Ankarze
Bolesław Gebert
Data i miejsce urodzenia 22 lipca 1895 r.
Tykocin
Data i miejsce śmierci 13 lutego 1986 r.
Warszawa
Ambasador PRL w Turcji
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 20 czerwca 1960 r.
do 12 września 1967 r.
Poprzednik Kazimierz Dorosz
Następca Stanisław Piotrowski
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej
B. Gebert jako ambasador PRL w Ankarze

Bolesław Konstanty Gebert, znany jako Bill Gebert (ur. w 1895 r. w Tykocinie, zm. 1986 r. w Warszawie) – współzałożyciel Komunistycznej Partii Stanów Zjednoczonych, współzałożyciel organizacji polonijnych w USA, ambasador PRL w Turcji, działacz komunistyczny i agent wywiadu radzieckiego INO.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie chłopskiej. W 1912 r. wyemigrował z będących pod zaborami ziem polskich do USA, gdzie pracował jako górnik w kopalni Auchincloss. Od 1912 członek UMWA. W 1914 zorganizował Polski odział Amerykańskiej Parii Socjalistycznej. W 1915 zorganizował w Wilkes-Barre pierwszą okrętową konferencję polskiej lewicy socjalistycznej w USA. 1916-1918 zatrudniony w fabryce samochodów Curtis w Buffalo. 1 września 1919 był jednym z założycieli Komunistycznej Partii Stanów Zjednoczonych. Wszedł do władz partii komunistycznej w Chicago i Pittsburghu.

Po utworzeniu Kongresu Związków Zawodowych (CIO), przyczynił się do zasilenia jego szeregów Polakami. W 1920 roku, kiedy na ziemiach odrodzonej Polski trwała wojna polsko-bolszewicka, Gebert szerzył propagandę prosowiecką wśród robotników amerykańskich. [1]. Organizował także akcje mające na celu torpedowanie finansowego wsparcia Polonii Amerykańskiej dla obrony Polski w wojnie 1920 r. (akcja przeciwko wykupywaniu w USA polskich obligacji rządowych). Od 1924 pracował na budowach w Detroit. Został zastępcą członka Biura Politycznego Komitetu Centralnego KP USA, a w 1932 r. delegatem KP USA na XII Plenum Kominternu w Moskiwe.

Za działalność komunistyczną 12 maja 1934 r. władze amerykańskie zdecydowały o jego deportacji ze Stanów Zjednoczonych do Polski. Polskie MSZ odrzuciło jednak możliwość przyjęcia go na terytorium RP argumentując, że Gebert nigdy nie wystąpił o obywatelstwo polskie. W latach 1933-1938 publikował artykuły w biuletynie partyjnym KPUSA pt.: The Communist.[2]

Działalność Geberta wzmogła się z chwilą wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 r., kiedy to aktywnie prezentował w USA sowiecki punkt widzenia. Występował jako gorący zwolennik sowieckiej inwazji na Polskę 17 września 1939 i wzywał do uznania skutków zawartego przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy Paktu Ribentropp-Mołotow. Podczas wiecu, który odbył się w Detroit dwa dni po agresji (19 września 1939 r.), Gebert otwarcie agitował za poparciem dla ZSRR[3]. W 1940 r. został przewodniczącym stowarzyszenia Polonia Międzynarodowego Związku Robotniczego oraz Biura Polskiego KC KP USA.

W 1946 r. FBI kolejny raz zwróciło uwagę roku działalność Geberta, który pełnił wówczas rolę sekretarza generalnego radykalnej komunistycznej organizacji o nazwie Międzynarodowy Porządek Robotniczy. Rozwijał również działalność prosowieckiego Kongresu Słowiańskiego w USA. Zagrożony aresztowaniem przez służby amerykańskie w 1947 r. Gebert ucieka ze Stanów Zjednoczonych, odpływając do komunistycznej Polski na na pokładzie liniowca "Stefan Batory".[4]

Depesze Bolesława Geberta ujawniono w sowieckich raportach z 1944 roku rozszyfrowanych w ramach projektu Venona. Wynika z nich, że Gebert był agentem wywiadu ZSRR o pseudonimie Ataman, będący ważnym źródłem dla oficera NKGB o pseudonimie Chan (Chan Selim)[5][6].

Po ucieczce z USA do Polski w 1947 r. objął wysokie stanowisko w kontrolowanych przez PZPR związkach zawodowych. W latach 1949- 1950 był sekretarzem SFZZ. W 1950 roku został przedstawicielem światowego ruchu związkowego przy ONZ i naczelnym redaktorem "Głosu Pracy". W latach 1960–1967 był ambasadorem PRL w Turcji. W 1967 przeszedł na emeryturę.

Odznaczony m.in. Orderem Sztandaru Pracy I[7] i II klasy, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, a także Medalami 10- i 40-lecia Polski Ludowej[8].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Dziadek Bolesława był powstańcem styczniowym. Został zesłany na Sybir gdzie zginął. Ojciec Konstanty był działaczem PSL Wyzwolenie za swoją działalność w 1923 był więziony.

Bracia: Piotr służył w armii Carskiej w 1917 przeszedł na stronę rewolucji, wstąpił do Czerwonej Gwardii potem do Armii Czerwonej. W 1924 został wywieziony na Syberię. Pozostali bracia: Mieczysław, Henryk i Aleksander byli członkami AK. Aleksander był aresztowany przez UB.

Żoną Bolesława była dziennikarka Krystyna Poznańska-Gebert (1916–1991), żołnierz 3 Dywizji Piechoty Ludowego Wojska Polskiego, zaś po wojnie dziennikarka, publicystka i tłumaczka[9]. Miał córkę i dwóch synów. Konstanty jest dziennikarzem publikuje pod pseudonimem Dawid Warszawski.

Publikacje autorstwa B. K. Geberta[edytuj | edytuj kod]

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • B. Gebert, W. Weinstone, Factionalism - the enemy of the auto workers, Communist Party of Michigan, Detroit 1938
  • B. Gebert, New Poland, Polonia Society of the International Workers Order, New York 1945, wstęp A. U. Pope.
  • B. Gebert, O jedność i czyn Polonji amerykańskiej, Wyd. Stowarzyszenie Polonii Międzynarodowego Związku Robotniczego (ang. Polonia Society of the International Workers Order), New York 1947.[10]
  • B. Gebert, W obronie pokoju i jedności światowego ruchu zawodowego, Wyd. Centralna Rada Związków Zawodowych w Polsce, Warszawa 1949.[11]
  • B. Gebert, Pierwsi Polacy w Stanach Zjednoczonych, Wyd. Towarzystwo Łączności z Wychodźstwem "Polonia", Warszawa 1958.
  • B. Gebert, Five Hundred and Fifty Years of Diplomatic Relations Between Turkey and Poland, b.m.w. 1965.[12]
  • B. Gebert, Polacy w amerykańskich związkach zawodowych. Notatki i wspomnienia, Kraków 1976.
  • B. Gebert, Postępowe tradycje Polonii amerykańskiej, Warszawa 1976.[13]
  • B. Gebert, Z Tykocina za ocean, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1982. (autobiografia)

Artykuły prasowe[edytuj | edytuj kod]

  • B. Gebert, "The St. Louis Strike and the Chicago Needle Trades Strikes", The Communist, t. 12, nr 8 (sierpień 1933 r.), str. 800-809.
  • B. Gebert, "The Significance of the Party Anniversary to the Polish Workers in the USA", The Communist, t. 12, nr 9 (wrzesień 1933 r.), str. 955-962.
  • B. Gebert, "Mass Struggles in the Chicago District and the Tasks of the Party", The Communist, t. 12, nr 12, (grudzień 1933 r.), str. 1189-1200.
  • B. Gebert, "Trotskyism, Vanguard of the Counter-revolutionary Bourgeoisie", The Communist, t. 13, nr 1 (styczeń 1934 r.), str. 62–71.
  • B. Gebert, "Check-Up on Control Tasks in the Chicago District", The Communist, t. 13, nr 7 (lipiec 1934 r.), str. 711–717.
  • B. Gebert, "The Meaning of Engels' Teachings for the American Working Class", The Communist, t. 14, nr 8 (sierpień 1935 r.), str. 709-722.
  • B. Gebert, "The General Strike in Terre Haute", The Communist, t. 14, nr 9 (wrzesień 1935 r.), str. 800–810.
  • B. Gebert, "Our Tasks in Developing Activity Within the Company Unions", The Communist, t. 15, nr 1 (styczeń 1936 r.), str. 47–57.
  • B. Gebert, "The United Mine Workers Union Convention", The Communist, t. 15, nr 3 (marzec 1936 r.), str. 211–219.
  • B. Gebert, "The Steel Workers Give Their Mandate for Organization", The Communist, t. 15, nr 6 (czerwiec 1936 r.), str. 498–507.
  • B. Gebert, "Smashing Through Barriers to the Organization of the Steel Workers", The Communist, t. 15, nr 8 (sierpień 1936 r.), str. 759–768.
  • B. Gebert, "The Convention of 400,000", The Communist, t. 16, nr 10 (październik 1937 r.), str. 891-905.
  • B. Gebert, "The Steel Workers in Convention", The Communist, t. 17, nr 2 (luty 1938 r.), str. 122-133.
  • B. Gebert, "The Coal Miners in Convention", The Communist, t. 17, nr 3, (marzec 1938 r.), str. 272-281.[14]

Film pt.: New Poland nt. działalności Geberta[edytuj | edytuj kod]

W 2010 r. powstał film dokumentalny pt.: New Poland w reż. Roberta Kaczmarka i Grzegorza Brauna, który porusza m.in. wątek działalności agenturalnej B. K. Geberta.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]