Neolit w Chinach

Historia Chin
Prehistoria i starożytność
Neolit w Chinach ok. 8000–2000 p.n.e.	Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy wg tradycji 2850−2205 p.n.e.
Dynastia Xia 2100–1600 p.n.e.
Dynastia Shang 1600–1046 p.n.e.
Dynastia Zhou 1045–256 p.n.e.
Okres Wiosen i Jesieni     Okres Walczących Królestw
Cesarstwo
Dynastia Qin 221 p.n.e.–206 p.n.e.
Dynastia Han 206 p.n.e.–220 n.e.
(Dynastia Xin 9–23)
Epoka Trzech Królestw 220–280
Wei • Shu • Wu
Dynastia Jin 265–420
	Szesnaście Królestw 304–439
Dynastie Południowe i Północne 420–589
Dynastia Sui 581–618
Dynastia Tang 618–907
(Dynastia Zhou 690–705)
Pięć Dynastii i Dziesięć Królestw 907–960	Dynastia Liao 907–1125
Dynastia Song 960–1279
		Xixia 1038–1227
	Jin 1115–1234
Dynastia Yuan 1271–1368
Dynastia Ming 1368–1644
Dynastia Qing 1644–1911
Współczesność
Republika Chińska 1912–1949
Chińska Republika Ludowa od 1949		Republika Chińska (Tajwan) od 1949
Powiązane artykuły  Język chiński Sztuka chińska Architektura chińska

Najwcześniejsze ślady człowieka (rodzaju Homo) na terenie dzisiejszych Chin, odnaleziono na północy, w jaskiniach Zhoukoudian, położonych na południowy zachód od Pekinu oraz w okolicach miejscowości Lantian (dolina rzeki Pa, prowincja Shaanxi). Wśród znalezisk były narzędzia kamienne, kości zwierząt, ślady ognia i najważniejsze - kości homo erectus. W okresie późnego plejstocenu (późny paleolit), stanowisko to zostało ponownie zajęte przez ludzi współczesnych (Homo sapiens), którzy przybyli na te tereny ok. 35 tys. lat temu. Paleolityczne kultury tego okresu tworzyły rozległą wspólnotę, rozciągającą się od północnych Chin na Syberię.

Początki uprawy roli (będącej zasadniczą częścią tzw. rewolucji neolitycznej), datuje się na terenach dzisiejszych Chin na ok. 10 tys. lat temu, równocześnie na terenach północnych (wokół Huang He) i południowych (nad Jangcy). To pierwotne rolnictwo korzystało ze znacznie bardziej sprzyjającego - zwłaszcza na północy - klimatu. Dziś stosunkowo sucha Nizina Chińska była wówczas porośnięta gęstymi lasami, w których występowały zwierzęta typowe dziś dla strefy subtropikalnej i tropikalnej, jak słonie i tapiry, a także wodolubne rośliny jak jam i taro. Co ważniejsze występowały tam licznie prosa, zarówno z rodzaju Panicum jak i Sertaria, oraz gatunki ryżu (rodzaj Oryza).

Najstarsze ślady prawdopodobnej uprawy prosa odnaleziono w stanowiskach kultur Peiligang w postaci narzędzi do przeróbki ziarna; stanowisko to, datowane na ok. 8000 p.n.e. zawierało także szczątki udomowionych świń i psów. Na stanowiskach bardzo pokrewnej kultury Cishan, w Nanzhuangtou (okolica Xushui, południowe Hebei), odnaleziono składy prosa (podziemne jamy) w ilościach wykluczających wyłącznie zbiory dzikich traw (łącznie ok. 50 ton). Analizy wykazały, że było to proso zwyczajne, datowane na między 8300 a 6700 p.n.e. Na stanowiskach tej samej kultury znaleziono też szczątki najdawniej udomowionych kur.

Na południu, w Pengtoushan (Hunan), w górnym biegu rzeki Li, zachowały się pozostałości osad ludzkich, a w nich misy z ceramiki sznurowej, zawierającej wielkie ilości ryżu, datowanego metodą węglową na 8200-7800 p.n.e.

W okresie późniejszego neolitu (ok. 5000 p.n.e.) zaznacza się na terenie Chin regionalizacja kultur, tworzących kilka grup: Xinle w Mandżurii, Yangshao w górnym i Dawenkou w dolnym biegu Huang He, Daxi w centralnym oraz Hemudu i Majiabang w dolnym biegu Jangcy, wreszcie Dapenkeng na wybrzeżu dzisiejszego Guangdongu i Dalongtang nad rzeką Zachodnią.

W III tysiącleciu p.n.e. powstał obszar kultur o znacznej ilości wspólnych cech, aczkolwiek prawdopodobnie o pierwotnie różnym pochodzeniu. Obszar (i okres jego istnienia) nazywa się obszarem (okresem) "Longshan", od pierwszej odkrytej kultury tego typu. Obejmował on dolny i środkowy bieg Huang He. Z tej kultury wyewoluowała najprawdopodobniej kultura Erlitou ze Henanu (ok. 2000-1500 lat p.n.e.), przejściowa do epoki brązu, ostrożnie identyfikowana (zwłaszcza przez chińskich archeologów) z półlegendarną pierwszą chińską dynastia - Xia, którą według tradycji miał założyć Wielki Yu (trad. lata panowania: 2205 p.n.e.-2198 p.n.e.).

Zasięg ważniejszych kultur neolitycznych w Chinach

Lista kultur neolitycznych w Chinach

• 7500 - 6100 p.n.e.: Pengtoushan (彭頭山文化)
• 7000 - 5800 p.n.e.: Jiahu (賈湖)
• 7000 - 5000 p.n.e.: Peiligang (裴李崗文化)
• 6500 - 5500 p.n.e.: Houli (后李文化)
• 6200 - 5400 p.n.e.: Xinglongwa (興隆洼文化)
• 6000 - 5500 p.n.e.: Cishan (磁山文化)
• 5800 - 5400 p.n.e.: Dadiwan (大地灣文化)
• 5500 - 4800 p.n.e.: Xinle (新樂文化)
• 5400 - 4500 p.n.e.: Zhaobaogou (趙宝溝文化)
• 5300 - 4100 p.n.e.: Beixin (北辛文化)
• 5000 - 4500 p.n.e.: Hemudu (河姆渡文化)
• 5000 - 3000 p.n.e.: Daxi (大溪文化)
• 5000 - 3000 p.n.e.: Majiabang (馬家浜文化)
• 5000 - 3000 p.n.e.: Yangshao (仰韶文化)
• 4700 - 2900 p.n.e.: Hongshan (紅山文化)
• 4500 - 3000 p.n.e.: Chengtoushan (城頭山文化)
• 4100 - 2600 p.n.e.: Dawenkou (大汶口文化)
• 3400 - 2250 p.n.e.: Liangzhu (良渚文化)
• 3100 - 2700 p.n.e.: Majiayao (馬家窯文化)
• 3100 - 2700 p.n.e.: Qujialing (屈家嶺文化)
• 3000 - 2000 p.n.e.: Longshan (龍山文化)
• 2800 - 2000 p.n.e.: Baodun (寶墩文化)
• 2500 - 2000 p.n.e.: Shijiahe (石家河文化)

Bibliografia

• Kwang-chih Chang: Martin Loewe, Edward Shaughnessy: Cambridge History of Ancient China. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-47030-7.
• Li Liu: The Chinese neolithic: trajectories to early states. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. ISBN 0-521-81184-8.
• W. Scott Morton, Charlton M. Lewis: Chiny: historia i kultura. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2329-7.