Fasola
| Fasola | |
|---|---|
 Fasola wielokwiatowa
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | dwuliścienne właściwe |
| Rząd | bobowce |
| Rodzina | bobowate |
| Rodzaj | fasola |
| Nazwa systematyczna | |
| Phaseolus L. Sp. Pl. 723. 1753 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Fasola (Phaseolus L.) – rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej i do Europy dotarła po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Do rodzaju tego, liczącego ponad 30 gatunków, należą jedne z ważniejszych roślin uprawnych[2]. W Polsce nie rosną dziko, wyłącznie jako rośliny uprawne. Gatunkiem typowym jest Phaseolus vulgaris[3].
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
Pnącza o wijących się i przeważnie cienkich łodygach[2]. Najwyższe gatunki sięgają 5 m wysokości. Liście trójlistkowe. Kwiaty motylkowe, zebrane w grona. Owocem jest strąk zawierający duże, pożywne nasiona.
Systematyka [edytuj]
Alepidocalyx Piper, Minkelersia M. Martens & Galeotti, Rudua F. Maek.
- Pozycja wg APweb (2001...) – aktualizowany system APG II
Jeden z rodzajów podrodziny bobowatych właściwych Faboideae w rzędzie bobowatych Fabaceae s.l.[1]. W obrębie podrodziny należy do plemienia Phaseoleae, podplemienia Phaseolinae[4].
- Pozycja rodzaju w systemie Revala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Fabanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd bobowce (Fabales Bromhead), rodzina bobowate (Fabaceae Lindl.), podrodz. Phaseoloideae Burnett , plemię Phaseoleae DC., podplemię Phaseolinae Bronn. rodzaj fasola (Phaseolus L.)[5].
- Gatunki flory Polski[6]
- fasola wielokwiatowa (Phaseolus coccineus L.) – gatunek uprawiany
- fasola zwyczajna ( Phaseolus vulgaris L.) – gatunek uprawiany
- Inne gatunki o nazwie fasola (wybór)
- fasola adzuki (Vigna angularis var. angularis, syn. Phaseolus angularis)
- fasola mungo (Vigna mungo var. mungo, syn. Phaseolus mungo)
- fasola półksiężycowata (Phaseolus lunatus)
- fasola złota (Vigna radiata var. radiata, syn. Phaseolus aureus)
Właściwości fizykochemiczne [edytuj]
Zwykła surowa fasola zawiera w sobie fazynę – białko, które powoduje sklejanie się erytrocytów. Niektóre gatunki fasoli zawierają tyle fazyny, że już cztery lub pięć nasion wystarczy, by wystąpiły wymioty i biegunka. W ekstremalnym przypadku spożycie surowej fasoli może zakończyć się śmiercią. Dopiero w wyniku podgrzania do temperatury około 90 stopni Celsjusza zawarta w fasoli fazyna ulega rozkładowi[potrzebne źródło].
Zastosowanie [edytuj]
- Roślina uprawna – uprawiana jako warzywo o bardzo dużych wartościach odżywczych. Należy do grupy tzw. roślin strączkowych. W uprawie jest ok. 20 gat. fasoli.
| Najwięksi producenci fasoli (2008) (w tonach) |
|
|---|---|
 Brazylia |
3 330 435 |
 Indie |
3 000 000 |
 Chiny |
1 957 000 |
 Mjanma |
1 765 000 |
 Meksyk |
1 390 000 |
 Stany Zjednoczone |
1 150 808 |
 Kenia |
535 000 |
 Uganda |
435 000 |
 Argentyna |
328 249 |
 Indonezja |
320 000 |
| Łącznie na świecie | 19 289 231 ton |
| Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division | |
- Jest uprawiana także jako roślina ozdobna
Zobacz też [edytuj]
Warzywa, roślina strączkowa, rośliny uprawne.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2009-09-23].
- ↑ 2,0 2,1 zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
- ↑ 4,0 4,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Phaseolus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-22].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
