Hesja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Zobacz też: inne znaczenia.
Hesja
Hessen
Herb Flaga
Herb Hesji Flaga Hesji
Państwo  Niemcy
Stolica Wiesbaden
Kod ISO 3166-2 DE-HE
Premier Volker Bouffier (CDU)
Powierzchnia 21 114,92 km²
Populacja (30 VI 2013)
• liczba ludności

6 025 066[1]
• gęstość 285,35 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba rejencji 3
Liczba miast na prawach powiatu 5
Liczba powiatów 21
Liczba gmin 426
Liczba przedstawicieli w parlamencie
Liczba przedstawicieli w Bundesracie 5
Położenie na mapie Niemiec
Położenie na mapie
Ziemia 50°39′58,0″N 8°35′28,0″E/50,666111 8,591111
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Hesja (niem. Hessen) – kraj związkowy w zachodniej części Niemiec. Stolicą kraju związkowego jest Wiesbaden.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Największe miasta (których liczba mieszkańców na dzień 30 VI 2013 przekraczała 50 000):

  1. Frankfurt nad Menem 693 436
  2. Wiesbaden 273 117
  3. Kassel 193 105
  4. Darmstadt 148 483
  5. Offenbach am Main 117 898
  6. Hanau 89 221
  7. Gießen 76 810
  8. Marburg 72 170
  9. Fulda 64 649
  10. Rüsselsheim 60 507
  11. Bad Homburg vor der Höhe 52 337
  12. Wetzlar 50 979

Rzeźba terenu jest zróżnicowana. Tereny górzyste to: Rhön (Wasserkuppe 950,2 m n.p.m.), Taunus (Großer Feldberg 881,5 m), Vogelsberg (Taufstein 773,0 m), Westerwald (Fuchskaute 657,3 m), Knüllgebirge (Eisenberg 635,5 m), Odenwald (Katzenbuckel 626,0 m), Spessart (Geiersberg 585,0 m), poprzedzielane dolinami następujących rzek: Ren, Men, Neckar, Lahn i Wezera. Największe równiny leżą w obszarze regionu Ren-Men i Wetterau.

Powiaty ziemskie[edytuj | edytuj kod]

Powiaty ziemskie

Rejencja Darmstadt Rejencja Gießen Rejencja Kassel
  1. powiat Bergstraße (HP)
  2. powiat Darmstadt-Dieburg (DA)
  3. powiat Groß-Gerau (GG)
  4. powiat Hochtaunus (HG)
  5. powiat Main-Kinzig (MKK)
  6. powiat Main-Taunus (MTK)
  7. powiat Odenwald (ERB)
  8. powiat Offenbach (OF)
  9. powiat Rheingau-Taunus (RÜD)
  10. powiat Wetterau (FB)
  1. powiat Gießen (GI)
  2. powiat Lahn-Dill (LDK)
  3. powiat Limburg-Weilburg (LM)
  4. powiat Marburg-Biedenkopf (MR)
  5. powiat Vogelsberg (VB)
  1. powiat Fulda (FD)
  2. powiat Hersfeld-Rotenburg (HEF)
  3. powiat Kassel (KS)
  4. powiat Schwalm-Eder (HR)
  5. powiat Werra-Meißner (ESW)
  6. powiat Waldeck-Frankenberg (KB)

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Podstawą polityki kraju związkowego jest konstytucja heska z dnia 1 grudnia 1946. Landtag składający się z 110 deputowanych jest wybierany co pięć lat.

W styczniu 2009 odbyły się w Hesji przedterminowe wybory do landtagu.

Koalicja rządząca: CDU/FDP

Skład Landtagu:

Ostatnie wybory: 18 stycznia 2009
Najbliższe wybory: listopad 2013

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obecna Hesja, jako kraj związkowy powstała stosunkowo niedawno, bo pod okupacją amerykańską po II wojnie światowej, ale jej historia zaczęła się w XIII wieku[2]. We wczesnym średniowieczu Hesja była częścią Turyngii. Jako samodzielne państwo powstała w roku 1264 po wojnie o sukcesję w Turyngii, a jej pierwszym władcą (landgrafem) został młodszy syn księcia Brabancji Henryka II, Henryk I Dziecko (Heinrich I das Kind).

Największe znaczenie Hesja miała za panowania jej ostatniego władcy Filipa Wielkodusznego, który przyjął religię protestancką w 1524 roku, a następnie podjął kroki do utworzenia sojuszu obronnego grupującego państwa protestanckie. Wraz z jego śmiercią w roku 1567 Hesja podzielona została między jego czterech synów z pierwszego małżeństwa na cztery mniejsze państewka[2]. W miejsce jednego powstały cztery nowe państwa - Hesja-Kassel, Hesja-Darmstadt, Hesja-Rheinfels i Hesja-Marburg. Znalazły się one w związku Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

W następstwie bezdzietności pierwszego z władców Hesji-Rheinfels Filipa Młodszego ziemie tego państwa dostały się starszemu bratu Wilhelmowi IV, landgrafowi Hesji-Kassel. Z kolei gdy w roku 1604 landgraf Hesji-Marburg Ludwik IV zmarł bezpotomnie, w testamencie podzielił terytorium swego państwo na dwie równe części. Hesja-Kassel dostała Marburg z okolicami, a Hesja-Darmstadt ziemie obejmujące miasta Gießen i Niddę. Warunkiem zmarłego było utrzymanie na jego ziemiach religii luterańskiej (co stanowiło problem dla Hesji-Kassel, gdzie religią panującą był kalwinizm). Gdy obaj panujący spierali się o szczegóły podziału, landgraf Hesji-Kassel Maurycy złamał warunki testamentu, opanował całe terytorium Hesji-Marburg, następnie wcielił do swej monarchii i zaprowadził religię kalwińską. Po długim sporze i związanym z nim zbrojnym konflikcie Maurycy - który miał także wrogów wewnątrz swego państwa - w 1627 roku oddał swą część Hesji-Darmstadt. Jednak Hesja-Kassel nie pogodziła się ze stratą i wkrótce obie strony znów przystąpiły do wojny, zwanej wojną heską i trwającej w latach 1645-1648. Na mocy traktatu pokojowego Hesja-Marburg podzielona została zgodnie z wolą ostatniego jej władcy. Hesja-Kassel wzięła jej część północną, a Hesja-Darmstadt część południową.

Ostatecznie do roku 1806, czyli do przekształcenia państewek w Wielkie Księstwo Hesji przetrwały tylko Hesja-Kassel i Hesja-Darmstadt[2]. W XIX wieku w Hesji na dużą skalę zaczął rozwijać się handel[2]. W czasie rewolucji przemysłowej nad brzegami Menu zaczęły powstawać duże koncerny (np. Opel - początkowo firma produkowała maszyny do szycia, później rowery, a w końcu samochody)[2]. Był to też czas, gdy arystokracja próbowała skłócić ze sobą Austrię i Prusy[2]. W roku 1806 po likwidacji Świętego Cesarstwa Rzymskiego, hrabstwo krajowe Hesja-Darmstadt na skutek akcji podjętej przez Napoleona podniesione zostało do rangi Wielkiego Księstwa. W 1867 roku północna część Wielkiego Księstwa (Oberhessen, tzn. Górna Hesja) stała się częścią Związku Północnoniemieckiego (Norddeutscher Bund), podczas gdy druga połowa Wielkiego Księstwa, leżąca na południe od rzeki Men (Starkenburg i Hesja Reńska zwana Rheinhessen) pozostały poza tym związkiem. W 1871 roku Wielkie Księstwo Hesji stało się częścią Cesarstwa Niemieckiego, a pod koniec I wojny światowej przemianowane na Volksstaat Hessen (Ludowa Republika Hesji).

Jeśli chodzi o Hesję-Kassel, to w roku 1806 Wilhelm I za swoje poparcie dla Prus został zdetronizowany przez Napoleona, a miasto Kassel stało się stolicą nowego Królestwa Westfalii rządzonego przez brata Napoleona Hieronima. Po klęsce Napoleona w 1813 roku Hesja-Kassel została odtworzona. Pomimo tego, że Święte Cesarstwo Rzymskie przestało istnieć, Wilhelm I zachował swój świeżo nabyty tytuł kurfürsta, gdyż dawał mu on wyższą rangę w porównaniu z kuzynem, Wielkim Księciem Hessen-Darmstadt.

W roku 1866 wnuk Wilhelma I, elektor Fryderyk Wilhelm w wojnie austriacko-pruskiej stanął po stronie Austrii i dlatego po pruskim zwycięstwie jego ziemie zostały wcielone do Prus. Razem z wcielonymi do Prus ziemiami Nassau i z Frankfurtem nad Menem ziemie Hesji-Kassel utworzyły nową pruską prowincję o nazwie Hesja-Nassau (Hessen-Nassau).

Po II wojnie światowej większość terenów Wielkiego Księstwa Hesji wraz z Frankfurtem nad Menem i obszarem Waldeck utworzyły wraz z byłą pruską prowincją Hesja-Nassau kraj związkowy o nazwie Hesja. Wyjątkiem był okręg Montabaur, który poprzednio stanowił część Hesji-Nassau, a także leżąca na lewym brzegu Renu Hesja Reńska, które weszły w skład Nadrenii-Palatynatu. Wimpfen, które stanowiło enklawę Hesji-Darmstadt, weszło w skład Badenii-Wirtembergii.

Dawne państwa na terenie Hesji[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Południowa część Hesji jest jednym z najbardziej uprzemysłowionych regionów w Niemczech. Znajdują się tam zakłady przemysłu chemiczno-farmaceutycznego, maszynowego, samochodowego, a przede wszystkim liczne banki (ok. 300) i inne przedsiębiorstwa usługowe we Frankfurcie nad Menem. Miasto Offenbach am Main kojarzone jest z obecnym tam przemysłem skórzanym, którego znaczenie w ostatnich latach silnie spadło.

Około 1/3 obszaru Hesji jest pod uprawami rolnymi.

Najwięksi pracodawcy w Hesji[edytuj | edytuj kod]

  1. Lufthansa
  2. REWE Group
  3. Deutsche Bahn AG
  4. Adam Opel AG
  5. Deutsche Bank AG
  6. Commerzbank AG

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. stan na 30 VI 2013: Hessisches Statistisches Landesamt: Bevölkerung der hessischen Gemeinden (niem.). [dostęp 17 listopada 2013].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 rozdz. pierwszy: Hesja. W: Gordon McLachlan: Praktyczny Przewodnik. Niemcy - część północna. Wyd. trzecie, aktualiz. i popr.. Bielsko-Biała: Pascal, 1998, s. 51. ISBN 8387037974.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]