Jānis Bērziņš

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy szefa radzieckiej GRU w latach 1924-35 i 1937. Zobacz też: Jānis Bērziņš (dyplomata).
Wizerunek na znaczku pocztowym ZSRR z 1989

Jānis Bērziņš (ros. Jan Karłowicz Berzin, Ян Карлович Берзин, właśc. Pēteris Ķuzis; ur. 13 listopada 1889, zm. 29 lipca 1938) – radziecki komunista pochodzenia łotewskiego, szef wywiadu wojskowego GRU w latach 1924–1935 i w 1937, wojskowy doradca sowiecki w czasie hiszpańskiej wojnie domowej, jeden z twórców Gułagu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W wieku dziewiętnastu lat aresztowany przez carską policję za udział w planach akcji zabójstwa szefa Ochrany w Teatrze Bolszoj, skazany na karę śmierci. Ułaskawiony z racji młodego wieku, poświęcił się dalszej działalności partyjnej. Opowiedziawszy się za frakcją bolszewików w SDPRR, blisko współpracował z Leninem. W czasach carskich parokrotnie więziony, w 1917 wybrany do Centralnego Komitetu SDPRR(b).

Karierę wojskową rozpoczął w 1914 powołany do armii rosyjskiej, z której wkrótce zdezerterował. Za działalność rewolucyjną aresztowany i zesłany na Syberię. Po obaleniu cara powrócił z zesłania i brał czynny udział w rewolucji październikowej – był uczestnikiem zajęcia Pałacu Zimowego w listopadzie 1917. Zaciągnął się do nowo utworzonej CzeKa. Od grudnia 1917 pracował w aparacie NKWD, stał na czele osobistej ochrony Lenina i członków komunistycznego rządu (ochrona ta była sformowana w przeważającej mierze ze strzelców łotewskich).

Zwolennik zaprowadzenia rządów komunistycznych na Łotwie, organizator i jeden z dowódców łotewskiej Armii Czerwonej, do której wstąpił w 1919.

W 1919 pełnił funkcję wiceministra spraw zagranicznych w rządzie sowieckiej Łotwy, po paru miesiącach przesunięto go jednak na odcinek militarny – dowodził Łotewską Dywizją Strzelców. W latach 1918–1920 był zastępcą Dzierżyńskiego w urzędzie CzeKa. Wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej jako politruk, zastępca komisarza politycznego Józefa Stalina na Froncie Południowo-Zachodnim. Odegrał aktywną rolę w tłumieniu powstania w Kronsztadzie (od 28 lutego do 18 marca 1921).[1][2]

Pracę w aparacie wywiadu wojskowego GRU rozpoczął w 1921. W nagrodę za sukcesy na Łotwie mianowany zastępcą ówczesnego szefa GRU Arvida Seebota. W 1924 mianowano go szefem GRU. Brał aktywny udział w przygotowaniach do komunistycznego puczu w Estonii w 1924.

W 1935 działał na Dalekim Wschodzie jako zastępca dowódcy Samodzielnej Armii Dalekowschodniej, a w 1936 wysłano go wraz z sowiecką misją wojskową do ogarniętej wojną domową Hiszpanii, gdzie zajmował się werbunkiem agentów do współpracy z GRU.

Po powrocie do Związku Radzieckiego został aresztowany 13 maja 1938 i zastrzelony 29 lipca 1938 w piwnicach Hotelu Metropol w Moskwie (inne źródła datę śmierci wskazują na 29 lipca 1939).

W 1956 rehabilitowany. Po rehabilitacji w Magadanie nad Morzem Ochockim wystawiono mu pomnik jako współtwórcy tamtejszego systemu obozów koncentracyjnych, który stał tam do 1991.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Norman Davies: Orzeł biały, czerwona gwiazda. Wojna polsko-bolszewicka 1919-1920. Warszawa: Przedświt, 1988, s. 65, 114-115. ISBN 83-7006-741-7.
  2. Michał Klimecki: Galicja Wschodnia 1920. Warszawa: Bellona, 2005, s. 78, 138, seria: HB. ISBN 83-11-10084-5.