Język liguryjski (współczesny)
| Lìgure, Zenéize | |
| Obszar | Włochy, Francja, Monako, Argentyna |
| Liczba mówiących | 2 miliony |
| Klasyfikacja genetyczna | Języki indoeuropejskie *Języki italskie **Języki romańskie ***Języki zachodnioromańskie ****Język włoski *****Język liguryjski |
| Kody języka | |
| ISO 639-1 | lij |
| W Wikipedii | |
| Zobacz też: język, języki świata |
|
 |
|
 |
|
Język liguryjski - zespół dialektów używanych przez niemal 2 mln osób w Ligurii, krainie rozciągającej się na północnym wybrzeżu Morza Liguryjskiego, głównie na terytorium Włoch, ale także Francji i Monako. Tradycyjnie dialekty liguryjskie uważa się za regionalny wariant języka włoskiego, lecz bardzo różnią się one od włoskiego języka standardowego. Bliskie są natomiast dialektom piemonckim i lombardzkim. Niektórzy językoznawcy, tacy jak Frederick Agard, klasyfikują dialekt liguryjski jako należący do podgrupy gallo-italskiej języków zachodnioromańskich, podczas gdy włoski umieszczają w innej grupie, a mianowicie italsko-dalmatyńskiej[1][2][3].
Jak dotąd nie został stworzony liguryjski ustandaryzowany język literacki. Na terenie Włoch najważniejszą rolę odgrywa gwara genueńska, która może pochwalić się, skromną co prawda, literaturą, audycjami radiowymi, stronami internetowymi itp.
Zazwyczaj do dialektów liguryjskich zalicza się również dialekt monegaski, rdzennych mieszkańców księstwa Monako, który ma charakter przejściowy, wykazuje bowiem pewne pokrewieństwo z dialektami prowansalskimi. Nie ma statusu języka urzędowego, jest jednak nauczany w szkołach.
Liguryjskim posługiwali się między innymi: Niccolò Paganini, Giuseppe Garibaldi, Eugenio Montale, Giulio Natta, Italo Calvino, Fabrizio De André. Nieprzerwana literacka tradycja tego języka sięga 13. wieku z autorami takimi jak Luchetto (Anonim z Genui), Martin Piaggio oraz Gian Giacomo Cavalli.
Porównanie leksyki języka liguryjskiego i innych języków zachodnioromańskich:[4]
| Liguryjski | Włoski | Francuski | Hiszpański | Portugalski | Kataloński | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|---|---|---|
| primmaveia [prima'veja] | primavera | primtemps | primavera | primavera | primavera | wiosna |
| doménega [du'menega] | domenica | dimanche | domingo | domingo | diumenge | niedziela |
| zennâ [ze'na:] | gennaio | janvier | enero | janeiro | gener | styczeń |
| eutto ['øtu] | otto | huit | ocho | oito | vuit | osiem |
| òmmo ['ɔmu] | uomo | homme | hombre | homem | home | człowiek |
| ascordâse [askur'da:se] | dimenticare | oublier | olvidar | esquecer | oblidar | zapomnieć |
| cösa ['kɔ:sa] | cosa | chose | cosa | coisa | cosa | rzecz |
| nïo ['ni:u] | nido | nid | nido | ninho | niu | gniazdo |
| teito ['tejtu] | tetto | toit | techo | tecto | sostre | dach |
| freido ['frejdu] | freddo | froid | frio | frio | fred | zimno |
| ceuve ['ʧø:ve] | piovere | pleuvoir | llover | chover | ploure | padać (o deszczu) |
| graçie ['grasje] | grazie | merci | gracias | obrigado | gràcies | dziękuje |
| gexa ['ʤe:ʒa] | chiesa | église | iglesia | igreja | eglésia | kościół |
| rosso ['rusu] | rosso | rouge | rojo | vermelho | roig | czerwony |
| giäno ['ʤa:nu] | giallo | jaune | amarillo | amarelo | groc | żółty |
| gianco ['ʤaŋku] | bianco | blanc | blanco | branco | blanc | biały |
| sciô ['ʃu:] | fiore | fleur | flor | flor | flor | kwiat |
| fænn.a ['fɛŋa] | farina | farine | harina | farinha | farina | mąka |
| moæ ['mwɛ:] | madre | mère | madre | mãe | mare | matka |
| lalla ['lala] | zia | tante | tía | tía | tía | ciotka |
Porównanie różnych dialektów liguryjskich:
| Genova |  Savona |
Albenga |  Ventimiglia |
La Spezia | Novi Ligure | Język włoski |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ['ʤaŋku] | ['ʤaŋku] | ['ʤaŋku] | ['ʤaŋku] | ['ʤaŋko] | ['bjaŋku] | bianco |
| [ku'niʤu] | [ku'niʤu] | [ku'niʤu] | [ku'niʎu] | [ko'niʤo] | [ku'ni] | coniglio |
| [fa'miʤa] | [fa'miʤa] | [fa'mi:a] | [fa'miʎa] | [fa'miʤa] | [fa'mi:a] | famiglia |
| ['spe:ʤu] | ['spe:ʤu] | ['spe: ʤu] | ['speʎu] | ['speʧo] | ['spe:ʤu] | specchio |
| ['tɔ:a] | ['tɔ:a] | ['tɔɹa] | ['tɔwɹa] | ['tɔ:a] | ['tɔra] | tavolo |
| ['ʧy:] | ['ʧy:] | ['ʧy:] | ['ʧy:] | ['ʧy:] | ['py] | più |
| ['ʃama] | ['ʃama] | ['ʃama] | ['ʃama] | - | - | fiamma |
| [bruŋ'ziŋ] | [bruŋ'ziŋ] | [bruŋ'ziŋ] | - | [broŋ'ziŋ] | [bruŋ'zejŋ] | rubinetto |
| [skɔ: 'sa :] | [skɔ: 'sa :] | [sku'sa] | [skaw'sa] | [sko'sa] | [skusa'rejŋ] | grembiule |
| ['briku] | ['briku] | ['briku] | ['briku] | ['briko] | ['briku] | monte |
| [maŋ'dilu] | [maŋ'dilu] | [maŋ'dilu] | [maŋ'driʎu] | [maŋ'dilo] | [maŋ'dilu] | fazzoletto |
| ['zia:rdwa] | ['zia:rdwa] | [zga'vadwa] | [zga'vawduɹa] | [brilo'e:a] | ['ʤɔrdura] | trottola |
| [se'truŋ] | [se'truŋ] | [purtu'galu] | [purte'galu] | [se'trɔŋ] | [si'trɔŋ] | arancia |
| [baŋ'ka:] | [baŋ'ka:] | [baŋka'ɹa] | [baŋka'ɹa] | [baŋka'a] | [baŋka'ɹɔ] | falegname |
| [mi'a:ʤa] | [mi'aʤa] | [my'ɹaja] | [my'ɹaʎa] | [mi'a:ʤa] | [my'rɔja] | muro |
| ['fɛŋa] | [fa'iŋa] | ['faɹina] | ['faɹina] | [fa'ina] | [fa'rejŋna] | farina |
| ['lyŋa] | ['lyŋa] | ['lyna] | ['lyna] | ['lyna] | ['løjŋna] | luna |
| ['bejve] | ['bɛjve] | ['be:ve] | ['beve] | ['beve] | ['bajve] | bere |
| ['mejze] | ['mɛjze] | ['me:ze] | ['meze] | ['meze] | ['majze] | mese |
| ['maska] | ['maska] | ['maska] | ['maska] | ['maska] | ['maska] | guancia |
| [kreʃeŋ'tiŋ] | [kreʃeŋ'tiŋ] | [kreʃeŋ'tiŋ] | [saŋ'ʤytu] | [kreseŋ'tiŋ] | [kreseŋ'tɛiŋ] | singhiozzo |
Przypisy
- ↑ Gallo-Italian - MultiTree
- ↑ Ethnologue report for language code: lij
- ↑ Ethnologue report for language code: ita
- ↑ Przykłady pochodzą z: Per conoscere il genovese, Genova, Amministrazione Provinciale, 2000.
Zobacz też [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Wikipedia w języku liguryjskim
- Ethnologue.com
- GENOVES.com.ar (genueński)(hiszpański)
- ACADÉMIA LIGÙSTICA DO BRENNO (genueński)
- Zeneize: Grafîa ofiçiâ (ortografia)(genueński)
- A Compagna (Genua) (włoski)
- Fonologia (włoski)
