Język liguryjski (współczesny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lìgure, Zenéize
Obszar Włochy, Francja, Monako, Argentyna
Liczba mówiących 2 miliony
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
*Języki italskie
**Języki romańskie
***Języki zachodnioromańskie
****Język włoski
*****Język liguryjski
ISO 639-3 lij
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku liguryjskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka liguryjskiego
Słownik liguryjsko-polski, polsko-liguryjski online
Języki zachodnioromańskie zaznaczono na zielono
Liguria na mapie Włoch
Koszulka z napisem w języku liguryjskim: "Jestem Genueńczykiem"

Język liguryjski - zespół dialektów używanych przez niemal 2 mln osób w Ligurii, krainie rozciągającej się na północnym wybrzeżu Morza Liguryjskiego, głównie na terytorium Włoch, ale także Francji i Monako. Tradycyjnie dialekty liguryjskie uważa się za regionalny wariant języka włoskiego, lecz bardzo różnią się one od włoskiego języka standardowego. Bliskie są natomiast dialektom piemonckim i lombardzkim. Niektórzy językoznawcy, tacy jak Frederick Agard, klasyfikują dialekt liguryjski jako należący do podgrupy gallo-italskiej języków zachodnioromańskich, podczas gdy włoski umieszczają w innej grupie, a mianowicie italsko-dalmatyńskiej[1][2][3].

Jak dotąd nie został stworzony liguryjski ustandaryzowany język literacki. Na terenie Włoch najważniejszą rolę odgrywa gwara genueńska, która może pochwalić się, skromną co prawda, literaturą, audycjami radiowymi, stronami internetowymi itp.

Zazwyczaj do dialektów liguryjskich zalicza się również dialekt monegaski, rdzennych mieszkańców księstwa Monako, który ma charakter przejściowy, wykazuje bowiem pewne pokrewieństwo z dialektami prowansalskimi. Nie ma statusu języka urzędowego, jest jednak nauczany w szkołach.

Liguryjskim posługiwali się między innymi: Niccolò Paganini, Giuseppe Garibaldi, Eugenio Montale, Giulio Natta, Italo Calvino, Fabrizio De André. Nieprzerwana literacka tradycja tego języka sięga 13. wieku z autorami takimi jak Luchetto (Anonim z Genui), Martin Piaggio oraz Gian Giacomo Cavalli.

Porównanie leksyki języka liguryjskiego i innych języków zachodnioromańskich:[4]

Liguryjski Włoski Francuski Hiszpański Portugalski Kataloński Tłumaczenie
primmaveia [prima'veja] primavera primtemps primavera primavera primavera wiosna
doménega [du'menega] domenica dimanche domingo domingo diumenge niedziela
zennâ [ze'na:] gennaio janvier enero janeiro gener styczeń
eutto ['øtu] otto huit ocho oito vuit osiem
òmmo ['ɔmu] uomo homme hombre homem home człowiek
ascordâse [askur'da:se] dimenticare oublier olvidar esquecer oblidar zapomnieć
cösa ['kɔ:sa] cosa chose cosa coisa cosa rzecz
nïo ['ni:u] nido nid nido ninho niu gniazdo
teito ['tejtu] tetto toit techo tecto sostre dach
freido ['frejdu] freddo froid frio frio fred zimno
ceuve ['ʧø:ve] piovere pleuvoir llover chover ploure padać (o deszczu)
graçie ['grasje] grazie merci gracias obrigado gràcies dziękuje
gexa ['ʤe:ʒa] chiesa église iglesia igreja eglésia kościół
rosso ['rusu] rosso rouge rojo vermelho roig czerwony
giäno ['ʤa:nu] giallo jaune amarillo amarelo groc żółty
gianco ['ʤaŋku] bianco blanc blanco branco blanc biały
sciô ['ʃu:] fiore fleur flor flor flor kwiat
fænn.a ['fɛŋa] farina farine harina farinha farina mąka
moæ ['mwɛ:] madre mère madre mãe mare matka
lalla ['lala] zia tante tía tía tía ciotka

Porównanie różnych dialektów liguryjskich:

Genova Savona Albenga Ventimiglia-Stemma.png Ventimiglia La Spezia Novi Ligure Język włoski
['ʤaŋku] ['ʤaŋku] ['ʤaŋku] ['ʤaŋku] ['ʤaŋko] ['bjaŋku] bianco
[ku'niʤu] [ku'niʤu] [ku'niʤu] [ku'niʎu] [ko'niʤo] [ku'ni] coniglio
[fa'miʤa] [fa'miʤa] [fa'mi:a] [fa'miʎa] [fa'miʤa] [fa'mi:a] famiglia
['spe:ʤu] ['spe:ʤu] ['spe: ʤu] ['speʎu] ['speʧo] ['spe:ʤu] specchio
['tɔ:a] ['tɔ:a] ['tɔɹa] ['tɔwɹa] ['tɔ:a] ['tɔra] tavolo
['ʧy:] ['ʧy:] ['ʧy:] ['ʧy:] ['ʧy:] ['py] più
['ʃama] ['ʃama] ['ʃama] ['ʃama] - - fiamma
[bruŋ'ziŋ] [bruŋ'ziŋ] [bruŋ'ziŋ] - [broŋ'ziŋ] [bruŋ'zejŋ] rubinetto
[skɔ: 'sa :] [skɔ: 'sa :] [sku'sa] [skaw'sa] [sko'sa] [skusa'rejŋ] grembiule
['briku] ['briku] ['briku] ['briku] ['briko] ['briku] monte
[maŋ'dilu] [maŋ'dilu] [maŋ'dilu] [maŋ'driʎu] [maŋ'dilo] [maŋ'dilu] fazzoletto
['zia:rdwa] ['zia:rdwa] [zga'vadwa] [zga'vawduɹa] [brilo'e:a] ['ʤɔrdura] trottola
[se'truŋ] [se'truŋ] [purtu'galu] [purte'galu] [se'trɔŋ] [si'trɔŋ] arancia
[baŋ'ka:] [baŋ'ka:] [baŋka'ɹa] [baŋka'ɹa] [baŋka'a] [baŋka'ɹɔ] falegname
[mi'a:ʤa] [mi'aʤa] [my'ɹaja] [my'ɹaʎa] [mi'a:ʤa] [my'rɔja] muro
['fɛŋa] [fa'iŋa] ['faɹina] ['faɹina] [fa'ina] [fa'rejŋna] farina
['lyŋa] ['lyŋa] ['lyna] ['lyna] ['lyna] ['løjŋna] luna
['bejve] ['bɛjve] ['be:ve] ['beve] ['beve] ['bajve] bere
['mejze] ['mɛjze] ['me:ze] ['meze] ['meze] ['majze] mese
['maska] ['maska] ['maska] ['maska] ['maska] ['maska] guancia
[kreʃeŋ'tiŋ] [kreʃeŋ'tiŋ] [kreʃeŋ'tiŋ] [saŋ'ʤytu] [kreseŋ'tiŋ] [kreseŋ'tɛiŋ] singhiozzo

Przypisy

  1. Gallo-Italian - MultiTree
  2. Ethnologue report for language code: lij
  3. Ethnologue report for language code: ita
  4. Przykłady pochodzą z: Per conoscere il genovese, Genova, Amministrazione Provinciale, 2000.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]