Język neapolitański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Napulitano
Obszar Włochy
Liczba mówiących 7,5 miliona
Ranking 75-85
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
*Języki italskie
**Języki romańskie
***Języki italsko-dalmatyńskie
*****Język neapolitański
Pismo łacińskie
Kody języka
ISO 639-1 brak
ISO 639-2 nap
ISO 639-3 nap
Występowanie
Dialekty

Dialekty

W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku neapolitańskim
WiktionaryPl.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka neapolitańskiego
Słownik neapolitańsko-polski, polsko-neapolitański online

Język neapolitański – język z grupy języków romańskich używany w południowych Włoszech, a dokładniej w rejonie Kampanii z głównym ośrodkiem w Neapolu.

Znacznie różni się od standardowego języka włoskiego, a posiada pewne cechy języka sycylijskiego. W odróżnieniu od wielu innych włoskich dialektów jest wciąż popularny nawet wśród młodego pokolenia. Liczbę osób, dla których jest językiem ojczystym szacuje się na około 4 miliony. Nie został jak dotąd oficjalnie uznany przez państwo włoskie. Nie ma postaci języka standardowego. Pierwsze pisane teksty w dialekcie neapolitańskim pochodzą z XV wieku. Literatura jest stosunkowo obfita i tworzona również obecnie.

Słynne są neapolitańskie pieśni, zwłaszcza znana na całym świecie "O sole mio..."

Język neapolitański a język włoski[edytuj | edytuj kod]

Język neapolitański nie jest jednolity. Stąd w neapolitańskiej Wikipedii znaleźć można teksty w różnych dialektach, jak i mieszaninę włoskiego z neapolitańskim.

Różnice w gramatyce[edytuj | edytuj kod]

Rodzajniki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język neapolitański
un, uno nu
una na
il, lo 'o
la 'a
i, gli, le 'e

W języku neapolitańskim, rodzajniki nieokreślone są skracane przed samogłoską do n', zaś określone – do ll'.

Przyimki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język neapolitański Znaczenie oraz uwagi
a a  
da 'a  
di 'e, r'/d' (przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę)  
per pe, p' (przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę)  
  • Przyimki włoskie z rodzajnikami:
  il l' lo la i gli le
a al all' allo alla ai agli alle
da dal dall' dallo dalla dai dagli dalle
di del dell' dello della dei degli delle
in nel nell' nello nella nei negli nelle
su sul sull' sullo sulla sui sugli sulle
  • Przyimki neapolitańskie z rodzajnikami:
  'o ll' 'a 'e
a ô a ll' â ê
  • Poza tymi przypadkami, języku neapolitańskim, przed rodzajnikiem określonym zaczynającym się na samogłoskę używa się skróconej formy przyimka, przy czym stosuje się różne konwencje co do umieszczania spacji między przyimkiem a rodzajnikiem. Stąd np. wł. del – neap. r''o/d''o/r' 'o/d' 'o

Rzeczownik[edytuj | edytuj kod]

  • W neapolitańskim, liczba mnoga tych rzeczowników i przymiotników, które kończą się we włoskim na -i, przybiera końcówkę -e: wł. aggettivi – neap. aggettive.

Zaimki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język neapolitański Znaczenie
si se "się"

Spójniki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język neapolitański Znaczenie
anche pure "także", "też"
se si "jeśli", "gdyby"

Czasownik[edytuj | edytuj kod]

Odmiana czasowników posiłkowych (niektóre formy)[edytuj | edytuj kod]
Język włoski Język neapolitański Forma gramatyczna
essere essere bezokolicznik
è è czas teraźniejszy, l. pojedyncza, 3. osoba
Tworzenie niektórych form czasowników[edytuj | edytuj kod]
  • Końcówce -are w bezokoliczniku włoskim (I koniugacja) odpowiada w neapolitańskim końcówka : wł. parlare – neap. parlà.

Przysłówki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język neapolitański Znaczenie
così accusì "tak", "w ten sposób"
più cchiù "bardziej"

Inne różnice gramatyczne[edytuj | edytuj kod]

  • W neapolitańskim partykuła przecząca nun (wł. non) skraca się do nn' przed wyrazem zaczynającym się na samogłoskę albo na nieme h.

Różnice w ortografii[edytuj | edytuj kod]

  • Włoskie d w -nd- przechodzi w neapolitańskie n: wł. quando – neap. quanno. Nie dotyczy to jednak włoskiego d po przedrostku in-: wł. indigeni – neap. ndiggene.
  • Włoskie o w pierwszej sylabie (albo w pierwszej sylabie po przedrostku) przechodzi w neapolitańskie u: wł. mondo, voce, polacco – neap. munno, vuce, pulacco
  • Włoskie r w -pr- lub -tr-, które nie rozpoczynają wyrazu zostaje pominięte w neapolitańskich odpowiednikach: wł. proprio, sempre, nostre, quattro – neap. propio, sempe, noste, quatto
  • Włoskie s w -ns- lub -rs- przechodzi w neapolitańskie z: wł. pensiero, persona – neap. penziero, perzona.

Przedrostki i przyrostki[edytuj | edytuj kod]

Przedrostki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język neapolitański Uwagi
in- n-  

Przyrostki[edytuj | edytuj kod]

Język włoski Język neapolitański Uwagi
-ico, -ica -eco, -eca Zaznacza się w neapolitańskim akcentowaną samogłoskę, np. wł. matematico – neap. matemàteco.
-ismo -ìsemo  

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]