Jarmuż
| Jarmuż | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad różowych |
| Rząd | kapustowce |
| Rodzina | kapustowate |
| Rodzaj | kapusta |
| Gatunek | kapusta warzywna |
| Nazwa systematyczna | |
| Brassica oleracea var. sabellica L. Sp. pl. 2:667. 1753 |
|
| Synonimy | |
|
Brassica oleracea L. var. acephala auct., |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
.jpg&filetimestamp=20050424135940)
Jarmuż (Brassica oleracea L. var. sabellica L.) – odmiana botaniczna kapusty warzywnej[3][2]. Jest to roślina dwuletnia należąca do rodziny kapustowatych. Jedna z najstarszych form użytkowych kapusty dzikiej, od której się wywodzi. W starożytności uprawiany jako roślina ozdobna i jadalna. Znany jest wyłącznie z uprawy, nie występuje na stanowiskach naturalnych[2].
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Łodyga
- Jest wytwarzana w pierwszym roku, jest gruba i silnie ulistniona. Ma wysokość od 10 do 110 cm.
- Liście
- Długie, kędzierzawe, tworzą rozetę, zielone lub fioletowe. W pierwszym roku wzrostu wytwarza pęk odziomowych liści, które u niektórych odmian są pomarszczone (odmiany strzępiaste).
- Kwiaty
- Pęd kwiatostanowy wytwarza w drugim roku.
- Korzeń
- Silnie rozwinięty.
[edytuj] Wartość odżywcza
Jarmuż jest uważany za bardzo pożywne warzywo zawierające silne przeciwutleniacze i właściwości przeciwzapalne. Jest bogatym źródłem witaminy K, witaminy C, karotenoidów (β-karotenu, luteiny, zeaksantyny), a także wapnia. Podobnie jak brokuły i inne warzywa kapustowate zawiera sulforafan, związek posiadający właściwości przeciwnowotworowe. Jarmuż jest również doskonałym źródłem żelaza.
[edytuj] Pochodzenie
Do końca średniowiecza jarmuż był jednym z najpopularniejszych zielonych warzyw w całej Europie. Odmiany o kędzierzawych liściach istniały już, wraz z płasko-liściastymi, w Grecji w czwartym wieku p.n.e. Dziś można je różnicować w zależności od odmiany na: niskiej, pośredniej lub wysokiej długości łodygi, z różnymi rodzajami liści. Liście występują w kolorach od jasnozielonego poprzez zielony, ciemnozielony i fiolet aż do fioletowozielonobrązowego. Rosyjska odmiana została wprowadzona do Kanady (a następnie do Stanów Zjednoczonych) poprzez rosyjskich kupców w XIX wieku.
[edytuj] Zastosowanie
- Jarmuż jest składnikiem tradycyjnych potraw holenderskich, portugalskich i brazylijskich. Spożywany jest także w całej południowo-wschodniej Afryce, zwykle gotowany z mlekiem kokosowym i orzeszkami ziemnymi, serwowany z ugotowanym ryżem lub kaszą kukurydzianą. W Japonii sok z jarmużu – znany jako aojiru, jest popularnym suplementem diety.
- Niektóre kultywary są uprawiane jako rośliny ozdobne
[edytuj] Uprawa
Najważniejsze obszary uprawy jarmużu znajdują się w środkowej i północnej Europie oraz Ameryce Północnej i Azji. Jarmuż rzadko rośnie w tropikalnych obszarach, ponieważ preferuje chłodniejszy klimat. Jarmuż toleruje prawie wszystkie rodzaje gleb pod warunkiem, że drenaż jest zadowalający. Zaletą tej rośliny jest to, że rzadko cierpi ona od szkodników i chorób innych członków rodziny kapustowatych.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-13].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-15].
- ↑ Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989, s. 143. ISBN 83-09-00256-4.
