Jeleśnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jeleśnia
Stara Karczma w Jeleśni
Stara Karczma w Jeleśni
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat żywiecki
Gmina Jeleśnia
Liczba ludności (2008) 4098
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 34-340
Tablice rejestracyjne SZY
SIMC 0055372
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Jeleśnia
Jeleśnia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jeleśnia
Jeleśnia
Ziemia 49°38′30″N 19°19′37″E/49,641667 19,326944Na mapach: 49°38′30″N 19°19′37″E/49,641667 19,326944
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Jeleśniawieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie żywieckim, w gminie Jeleśnia. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie bielskim. Miejscowość jest siedzibą gminy Jeleśnia.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Położenie i ukształtowanie terenu[edytuj | edytuj kod]

Przez Jeleśnię płyną dwie rzeki: Sopotnia i Koszarawa. Według Jerzego Kondrackiego, autora naukowo opracowanej regionalizacji geograficznej Polski Jeleśnia leży w dwóch regionach geograficznych: w Beskidzie Makowskim i Beskidzie Żywieckim, a granicę między tymi regionami w obrębie Jeleśni stanowi rzeka Koszarawa[1]. Beskid Żywiecki to kraina zamknięta od północnego zachodu pasmem Beskidu Śląskiego, od wschodu Podhalem, a od południa częścią Karpat Słowackich. Jeleśnia leży u stóp najwyższych gór Beskidu Żywieckiego: Pilska, Babiej Góry, Romanki i Rysianki, na południowy wschód od Żywca, oddalonego o 14 km. Ukształotwanie terenu jest różnorodne. Różnica wzniesień pomiędzy najniżej położoną Jeleśnią (450 m n.p.m.), a masywem Pilska (1557 m n.p.m.), sięga 1107 m. Jeleśnia sąsiaduje bezpośrednio z Przyborowem, Krzyżową, Sopotnią Małą, Sopotnią Wielką, Mutnem, Pewlą Małą i Pewlą Wielką, a pośrednio z Koszarawą, Korbielowem i Huciskiem.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia gminy to 13 845 ha. Dawniej większe przestrzenie pokrywał las bukowy, jodłowy i modrzewiowy. Obecnie jednak przeważa las świerkowy z dodatkiem sosny i jodły, zwłaszcza w reglu górnym. Ponieważ gospodarka ludzka trzebiła las, dlatego gdzieniegdzie zachowały się niewielkie ostępy dawnej puszczy karpackiej. Dzisiaj chronią je rezerwaty: na Pilsku (15,41 ha), w pobliżu Hali Rysianka o powierzchni 26,7 ha (stary drzewostan złożony z jodeł, buków, świerków i jaworów, liczących 190-230 lat) oraz rezerwat Romanka (98,45 ha), ze wspaniałym lasem świerkowym górnoreglowym.

Gleby są płytkie, ze znaczną domieszką krzemionką, próchnicy, żelaza, a w partiach niższych piaszczysto-gliniane.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Jeleśni, właściwy jest strefie górskiej i charakteryzuje się dużą amplitudą średnich temperatur rocznych oraz wysokimi, często gwałtownymi opadami w okresie letnim, które wywołują spiętrzanie się wód, a nawet powodzie. Główne rzeki – Koszarawa i Sopotnia – zbierają po drodze mniejsze potoki (Krzyżówka, Glinne i Buczynka), tworząc erozyjną dolinę, w której zamknięta jest główna część miejscowości. Ilość opadów w ciągu roku mieści się w granicach 945 – 1510 mm. Średnia temperatura roczna wynosi 7,7 st. C. W sumie klimat jest dość surowy i kapryśny.

Historia Jeleśni[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze pisane wzmianki o Jeleśni pochodzą z XVI wieku, jednak historia regionu sięga setki lat wstecz. Jeleśnia, leżąc w Kotlinie Żywieckiej, stanowiła własność panów żywieckich. Cała Żywiecczyzna należała od najdawniejszych czasów historycznych do kasztelanii oświęcimskiej i do dzielnicy krakowskiej.

Przełom XIV i XV wieku to okres, który charakteryzował się osłabieniem władzy królewskiej, a wzrostem wpływów możnych. Trwały ciągłe spory, które rozstrzygano przy użyciu siły. Dochodziło do zbrojnych starć i najazdów, grasowały zbrojne drużyny panów małopolskich, bandy rabusiów. Gdy zamieszki przybrały na sile, król Kazimierz IV Jagiellończyk wykupił po długich pertraktacjach w 1457 roku Księstwo Oświęcimskie, przyłączył je do województwa krakowskiego i później oddał je Piotrowi Komorowskiemu. Odtąd aż do XVII wieku tereny te pozostały we władaniu magnackiej rodziny Komorowskich. Po śmierci jednego z Komorowskich, Żywiecczyzna podzielona została na trzy "państwa": suskie, ślemieńskie i żywiecko-łodygowickie, którego centrum stanowił Żywiec. Jeleśnia weszła w skład państwa żywieckiego.

Wielka fortuna Komorowskich, zaczęła się rozpadać. Mikołaj Komorowski oddał w 1624 roku dobra żywieckie w zastaw królowej Konstancji, żonie Zygmunta III Wazy. Tymczasem dobra suskie i ślemieńskie, w wyniku zawartego małżeństwa weszły w posagu do rodziny Wielopolskich, która w roku 1676 wykupiła od egzekutorów testamentu Jana Kazimierza również dobra żywieckie, i stała się w ten sposób właścicielem dawnych posiadłości Komorowskich. W rękach tej rodziny znajdowały się ona aż do początku XIX wieku. W roku 1772 Żywiecczyzna znalazła się pod zaborem austriackim, a w roku 1838 nabyli ją Habsburgowie, którzy posiadali ją do 1945 roku.

Przewodnik turystyczny z 1914 tak opisał miejscowość: Wieś o 3000 m[ieszkańców], ważna stacya turystyczna dla turystów, dążących na Pilsko i Babią Górę. Biegnie stąd gościniec do Polhory na Węgrzech przez przełęcz Na Hlinie; wózek można dostać w gospodzie Witeka. Restauracye (gdzie można też przenocować) Kubicy koło dworca i Witeka koło kościoła, nadto kilka szynków żydowskich. Na okoliczne góry ścieżki znaczone; ruch turystyczny i narciarski bardzo duży, przeważnie niemiecki... [2]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny pw. św. Wojciecha
Inne budowle sakralne
  • Murowana kaplica z początku XIX wieku znajdującą się w Jeleśni Dolnej z kamienną figurą Chrystusa upadającego pod krzyżem z 1826 r. Ponadto dotrwało do naszych czasów szereg kamiennych figur i kapliczek przydrożnych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku.
Stara Karczma
Information icon.svg Osobny artykuł: Karczma w Jeleśni.

Stoi przy dawnym trakcie handlowym nazwanym szlakiem miedziowym.

Imprezy[edytuj | edytuj kod]

  • "Gody Jeleśniańskie" – przegląd grup kolędniczych i zespołów jasełkowych oraz wystawa zdobnictwa bibułkowego – styczeń i luty
  • "Wiosenny Redyk" – obrzęd wypędzania owiec na halę – maj
  • "Dni Jeleśni" – impreza folklorystyczna od 1981 roku – lipiec
  • "Hołdymas gazdowski" – impreza podsumowująca sezon prac polowych
  • "Puchar Korbielowa" – zawody narciarskie – ferie zimowe
  • "Puchar Pilska" – zawody narciarskie – marzec

Zakwaterowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Centrum Konferencyjno-Wypoczynkowe "Vesta"
  • Pools Nederlands pension " Villa Martin"
  • kwatera noclegowa Tara
  • DW Maria
  • kwatera noclegowa Jaś i Małgosia

Zakłady pracy[edytuj | edytuj kod]

Jednym z większych zakładów pracy jest "Delphi Automotive System Poland"; w 2005 r. powstała rozlewnia wód mineralnych "Żywiec Zdrój".

Przysiółki[edytuj | edytuj kod]

(w nawiasach podano zasięg terytorialny, według ulic)

  • Bory Juraszkowe (część ul. Myśliwskiej, ul. Nad Sopotnią, ul. Tartaczna)
  • Do Boru (część ul. Myśliwskiej)
  • Gajka (ul. Jałowcowa)
  • Kiełbasów (ul. Kiełbasów, ul. Leśna)
  • Pyrgiesi (ul. Energetyczna, ul. Pyrgiesów)
  • Stara Wieś (ul. Brzozowa, ul. Bukowa, ul. Grabowa, ul. Jaśminowa, ul. Jesionowa, ul. Malinowa, ul. Porzeczkowa, ul. Starowiejska)
  • Szymury (ul. Szymury)

Dojazd[edytuj | edytuj kod]

Autobusem: z Żywca, kurs: Żywiec-Pewel Wielka (tylko do dworca PKP), Żywiec-Jeleśnia Rynek (w dni nauki szkolnej), Żywiec-Sopotnia Mała, Żywiec-Sopotnia Wielka, Żywiec-Koszarawa, Żywiec-Korbielów, Katowice-Korbielów (kurs przyspieszony).

Pociągiem: relacja: Żywiec-Sucha Beskidzka

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

18 kwietnia 2008 na terenie Jeleśni (przystanek PKS Mutne oraz ulica Polna- Jeleśnia Środek) kręcono zdjęcia do filmu obyczajowego "Senność".

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim, Lwów 1914, reprint Krosno 1998, ISBN 83-87282-44-8, s. 389

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]