Juan Perón

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Juan Domingo Perón Sosa
Juan Peron con banda de presidente.jpg
Data i miejsce urodzenia 8 października 1895
Lobos
Data i miejsce śmierci 1 lipca 1974
Buenos Aires
41. Prezydent Argentyny
Przynależność polityczna Partia Justycjalistyczna
Okres urzędowania od 12 października 1973
do 1 lipca 1974
Poprzednik Raúl Alberto Lastiri
Następca Isabel Perón
29. Prezydent Argentyny
Przynależność polityczna Partia Justycjalistyczna
Okres urzędowania od 4 czerwca 1946
do 21 września 1955
Poprzednik Edelmiro Farrell
Następca José Domingo Molina Gómez
20. Wiceprezydent Argentyny
Przynależność polityczna Partia Justycjalistyczna
Okres urzędowania od 8 lipca 1944
do 10 października 1945
Poprzednik Edelmiro Farrell
Odznaczenia
Wielki Mistrz Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna) Wielki Mistrz Orderu Maja (Argentyna) Kollana Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi RFN Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielką Kollaną (1951-2001)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Juan Domingo Perón Sosa (ur. 8 października 1895 roku w Lobos, zm. 1 lipca 1974 roku w Buenos Aires) – argentyński wojskowy i polityk, minister i wiceprezydent w latach 40., prezydent Argentyny w latach 1946-1955 i 1973-1974.

Pochodził z rodziny katolickiej. W 1911 został uczniem szkoły wojskowej, po ukończeniu której podjął służbę w argentyńskiej armii. W 1930 został prywatnym sekretarzem ministra wojny, do 1936 był wykładowcą historii na akademii wojskowej. W 1938 został wysłany do Europy jako obserwator wojskowy. Przebywał m.in. we Włoszech Benita Mussoliniego. Należał do spisku oficerów, który dokonał w maju 1943 zamachu stanu przeciwko prezydentowi Ramonowi Castillo. Został wówczas wyznaczony przez juntę na ministra pracy i spraw socjalnych, a w 1944 na wiceprezydenta i ministra wojny. W wyniku walki o władzę w październiku 1945 został aresztowany, ale po kilku dniach uwolniony wskutek demonstracji popierającego go ruchu związkowego CGT.

W 1946 został wybrany na urząd prezydenta kraju. Opierał się na poparciu związków zawodowych (którym przyznał duże przywileje), wojska i części klasy średniej. W gospodarce prowadził politykę interwencjonistyczną. Dokonał nacjonalizacji banków i kolei, wprowadził niedzielę jako dzień wolny od pracy oraz uruchomił roboty publiczne, w wyniku których powstało wiele szkół i szpitali. W polityce zagranicznej starał się równoważyć relacje z USA i ZSRR. Łączył w swojej polityce nacjonalizm (hasło "wielkiej Argentyny") z hasłami sprawiedliwości społecznej, "pokoju klasowego" i "trzeciej drogi". W kampaniach politycznych wspierany przez niezwykle popularną żonę, Evę Duarte-Perón, zwaną Evitą, cenioną zwłaszcza za działalność społeczną i charytatywną.


Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzina i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Lobos w prowincji Buenos Aires, w dniu 8 października 1895. Jednakże według nowszych badań autorstwa Hipólito Barreiro mógł urodzić się 7 października 1893, w Roque Pérez[1].

Syn Juany Sosy Toledo i Mario Tomása Peróna (choć w prawnych dokumentach widnieją dane jedynie jego ojca[2]). Juana Sosa była potomkiem Indian z plemienia Teheluczy[3] z Patagonii na południ kraju. Druga gałąź rodziny pochodziła z włoskiej Sardynii skąd jego pradziadek, Tomás Mario Perón wyemigrował w 1830 roku. Po przyjeździe ożenił się on z Angielką, Aną Hughes McKenzie. Pradziadek odniósł sukces jako handlarz obuwiem w stolicy kraju, z kolei dziadek, Tomás Liberato Perón był zamożnym lekarzem. Po śmierci dziadka w 1889 jego rodzina w zasadzie została bez środków do życia. Wdowa po dziadku i jej syn który zrezygnował z kariery medyka wyprowadzili się do wsi Lobos. Ojciec poznał tam przyszłą żonę. Para miała dwójkę synów z nieprawego łoża a ślub wzięła w 1901[4][5].

W rok po urodzinach Juana rodzina przeprowadziła się do Roque Pérez w pobliżu Lobos. Jego ojciec wraz z rodziną wyemigrował następnie do regionu Patagonii gdzie zakupił farmę owiec. Juan w 1904 został odesłany do Colegio Internacional de Olivos, szkoły z internatem w Buenos Aires gdzie otrzymał ściśle katolickie wychowanie a opiekę nad nim przejęła babka ze strony ojca. Jego ojciec zmarł w stolicy w 1928 roku, a jego potomstwo jeszcze przed jego śmiercią rozpoczęło edukację na Narodowym College Wojskowym. Juan rozpoczął edukację w szkolę w wieku 16 lat w marcu 1911 roku, rok wcześniej pozytywnie zdając egzaminy wstępne. Nie miał żadnych problemów z dostosowaniem się do dyscypliny wojskowej. Armia ówczesnej Argentyny była pod silnymi wpływami germanofilów a wpływy te rozpoczęły się od roku 1904. Nie obejmowały one odrzucenia demokracji lecz podziw dla niemieckiej historii wojskowości. W trakcie pierwszego roku edukacji zdecydował się na karierę w piechocie. Szkołę ukończył dwa lata później. Wraz z edukacją rozwijał swoje zainteresowania lekkoatletyką, boksem i szermierką[6]. Z kariery boksera zrezygnować musiał po złym uderzeniu które spowodowało kontuzję jego śródręcza[7].

W czasie jego edukacji, w kraju miejsce miała dyskusja polityczna na temat promowanego przez Radykalną Unię Obywatelską wprowadzenia powszechnych wyborów. Postulaty te spotkały się z oporem rządu. W 1912 roku rząd wprowadził ustawę wprowadzającą sankcję wobec ich zwolenników zwaną jako Sáenz Peña. Ze względu na jego izolację w trakcie służby wojskowej a także słabo wykształcone relacje rodzinne nie wiadomo czy Perón miał określone poglądy na ten temat. On sam skupił się na tematyce wojskowej. Sceptycznie odnosił się do lekcji historii, uważając że zbyt bardzo skupiają się one na szczegółowym życiorysie generała José de San Martína stawianego za wzór moralny, uważał przy tym że nauczyciele nie analizowali powodów dla których generał opuścił Amerykę Południową i ostatnie lata życia spędził w Europie[8].

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Szkolenie podstawowe zakończył w 1913. Ćwiczenia końcowe przeprowadzone zostały w Concordii w Entre Ríos. Zorganizowane zostały przez Agustína Pedro Justo (przyszłego prezydenta) i zakończyły się skandalem prasowym – dowódca zakończył ćwiczenia po tym gdy w upalny dzień rekruci zaczęli omdlewać od udaru słonecznego a on sam odwiózł ich do szpitala w Concordii. 18 grudnia 1913 Perón został podporucznikiem i został przydzielony do 12 Pułku w Paranie[9]. W grudniu 1915 roku został awansowany do stopnia[jakiego?] i przeniósł się do 12 Pułku Santa Fe. Służył pod rozkazami Bartolomé Descalzo. Wziął udział w wyborach prezydenckich w 1916 roku w których głosował za kandydatem centrolewicowej Radykalnej Unii Obywatelskiej Hipólitem Yrigoyenem[10].

W 1918 został powołany do zespołu "Esteban de Luca" w Buenos Aires[11]. W styczniu 1919 roku w stolicy wybuchły zamieszki które do historii przeszły jako Tragiczny Tydzień. Zamieszki wywołali pracownicy wywodzący się z kręgów związków o profilu anarchistycznym i komunistycznym. Rząd do stłumienia zamieszek wykorzystał policję i wojsko. Wśród historyków występują spory co do bezpośredniej roli Perona w tych wydarzeniach – historycy peronistowscy negują lub usprawiedliwiają jego działania natomiast ci nastawieni antyperonistowsko widzą możliwą interwencję jako sprzeczną z jego przyszłymi poglądami. Według historyka Enrique Pavón Pereyra, Perón znajdował się w tym czasie w prowincji Santa Fe a do Buenos Aires przyjechał w połowie 1919 roku, w rezultacie nie mógł być obecny w trakcie owych wydarzeń. Tomás Eloy Martínez który przeprowadził wywiad z Perónem twierdzi że wziął on udział w akcji jednakże tylko poprzez pracę przy dostawach amunicji. Martínez miał później przeprowadzić wywiad z gubernatorem prowincji Buenos Aires, Vincentem Carlosem Aloesem który miał zasugerować że Perón brał udział w bezpośrednim tłumieniu wystąpień, sam Martínez nie sprawdził zasadności opinii Aloe który nie był bezpośrednim świadkiem zdarzeń a sam poznał Perón dopiero lata później[12].

Nie mniej jednak mało prawdopodobne jest że jako wojskowy Perón poparł buntowników. Spowodowane to było poglądami anarchistów którzy wzywali do rozwiązania rządu i sił zbrojnych oraz odrzucali nacjonalizm. Sam prezydent w późniejszym czasie wyrażał się wobec tej rebelii z sympatią, nie brał przy tym uwagi na anarchistyczną lub komunistyczną przynależność powstańców uznając ich jedynie za pracowników[13].

Do 12 Pułku w Santa Fe powrócił w lutym. Pośredniczył w konflikcie znanym jako La Forestal który wybuchł w 1919 roku[14]. Konflikt spowodowany był wyrębem lasów przez firmy brytyjskie i lokalnym strajkiem który wybuchł w owym czasie. Pracownicy zażądali lepszych płac, zakończenie nieuzasadnionych zwolnień z pracy i wprowadzenia ośmiogodzinnego dnia pracy. Brytyjczycy nie zgodzili się na te warunki i zebrali bandę zbirów która zaatakowała strajkujących a także odcięła im dopływ wody i zamknęła jedyny w okolicy magazyn. Perón przybył na miejsce konfliktu i spotkał się z robotnikami wyjaśniając z nimi sytuację. Następnie spotkał się z właścicielem magazynu który nie chciał otworzyć go twierdząc że brytyjska firma jest jedynym organem w zakresie wyrębu. Wojskowy w celu otwarcia magazynu zagroził jego właścicielowi śmiercią dzięki czemu ten przyjął żądania robotników[15].

W grudniu tego samego roku wybuchł kolejny strajk, Perón uczestniczył w jego umorzeniu jednak szczegóły jego interwencji nie są znane. Do Buenos Aires powrócił w 1920 roku ze stopniem porucznika. Przydzielony został do służby w mieście Santiago del Estero[16].

16 stycznia 1920 został przyjęty do szkoły wojskowej Escuela Superior de Guerra. Napisał wiele rozdziałów podręcznika opublikowanego przez armię w 1924. Była to pierwsza z wielu prac Perona. W grudniu 1924 został awansowany do stopnia kapitana. W 1925 awansowany do stopnia dowódcy pierwszej kompanii piechoty. W wolnym czasie uprawiał szermierkę i grał w koszykówkę oraz w polo[17]. Zdobył poświadczenie instruktora szkoły i w 1929 roku został powołany do sztabu generalnego. 5 stycznia 1929 poślubił pierwszą żonę, nauczycielkę Aurelię Tizón (czule nazywaną przez niego jako Potota)[18]. Po ślubie udali się na krótki miesiąc do Bariloche[19]. Kiedy się poznali miał 33 lata a Aurelia 18. Rodzina Aurelii pochodziła z klasy średniej należącej do Radykalnej Unii Obywatelskiej. Aurelia była bardzo religijna, znała język angielski i francuski, interesowała się również geografią, historią i sztuką. Ich związek pomógł zmniejszyć mu przylegający stereotyp macho który ciążył na nim wraz z karierą w wojsku[20].

W 1928 na drugą kadencję prezydenta wybrany został Hipólito Yrigoyen odrzucany przez konserwatystów i prasę, wspierany natomiast przez ludzi biednych. W okresie rządów centrolewicy Perón został mianowany urzędnikiem. Wraz z Francisco Castañem wyjechał w Andy. Po powrocie zastał w kraju kryzys gospodarczy spowodowany wybuchem Wielkiego Kryzysu w Stanach Zjednoczonych. Armia rozpoczęła spiskowanie przeciwko rządowi a Perón został zaproszony do spisku przez Ángela Solariego. Solari podlegał generałowi José Félixowi Uriburu, dyrektorowi Akademii Wojny a zarazem późniejszemu prezydentowi. Uriburu zyskał poparcie Peróna, jednakże ten nie ufał niektórym sojusznikom Uriburu. Perón obawiał się że spiskowcy nie mają ani jasnego programu ani znacznego wsparcia (do spisku należało niewiele ponad 20 najwyższych rangą wojskowych). W późniejszych latach będzie on żałował udziału w spisku, wskazując na zupełne skupienie się na karierze wojskowej[21].

Trafił do odległego regionu północno-zachodniej Argentyny. Po udanym zamachu stanu we wrześniu 1930, w następnym roku został awansowany do stopnia majora i rozpoczął wykładanie historii wojskowości na Akademii Wojny. Wydał wówczas szereg rozpraw na ten temat. W latach 1936-38 pełnił funkcję attache wojskowego w ambasadzie Argentyny w Chile. W 1938 roku u jego żony zdiagnozowano raka trzonu macicy, zmarła ona 10 września tego samego roku w wieku 29 lat. Para nie miała dzieci[22].

W 1939 został wysłany przez Ministerstwo Wojny do włoskich Alp na studiowanie taktyki wojennej. Przez semestr studiował na Uniwersytecie Turyńskim i służył jako obserwator wojskowy we Włoszech, Francji, Niemczech, Albanii, Jugosławii i Hiszpanii. W trakcie pobytu w Europie poznał faszyzm włoski Benito Mussoliniego, niemiecki nazizm a także inne ideologie charakterystyczne dla ówczesnych rządów europejskich. W podsumowaniu swoich Apuntes de historia militar (Uwag o historii wojskowości) stwierdził że realną alternatywną dla liberalnej demokracji którą postrzegał jako plutokratyczną może być socjaldemokracja lub reżim totalitarny (który określił jednak jako opresyjny)[23]. Z okresu pobytu w Europie pojawiają się oskarżenia o profaszystowskie sympatie Perona. W wypowiedzi z 1938 miał on pozytywnie wyrazić się na temat narodowego syndykalizmu[24]. Sam Peron był jednak pragmatykiem który elementy swojej ideologii zebrał ze wszystkich współczesnych ideologii, w tym z faszyzmu ale także z New Deal prezydenta Franklina Delano Roosevelta, doktryny "obrony narodu", religijnego punktu widzenia czy nawet niektórych zasad socjalizmu[25]. Choć w latach 30. nie krył podziwu dla Włoch (pod względem socjalnym i gospodarczym) to wpływ ten był na niego minimalny[26].

Po powrocie do kraju w 1941 roku służył jako instruktor narciarstwa armii w prowincji Mendoza[27].

Zamach stanu w 1943[edytuj | edytuj kod]

4 czerwca 1943 roku w kraju doszło do zamachu stanu generała Arturo Rawsona Corvalána. Puczyści obalili konserwatywnego prezydenta Ramóan Castillo który na swój urząd został wybrany na skutek fałszerstw i oszustw[28]. Jako pułkownik miał istotne znaczenie w zamachu stanu zorganizowanym przez tajne stowarzyszenie GOU (Zjednoczona Grupa Oficerska). Został mianowany pierwszym asystentem sekretarza wojny Edelmiro Farrella w rządzie Pedro Ramíreza. Później został szefem mało wówczas znaczącego Departamentu Pracy. Pracując w Departamencie był świadkiem postępowych reform społecznych mających na celu poprawę warunków pracy[29]. Reformy doprowadziły do sojuszu Perona z ruchami związkowymi, socjalistycznymi i syndykalistycznym. Sojusz ten umożliwił mu zwiększenie własnych wpływów i władzy w rządzie wojskowym[30].

Po przewrocie, socjaliści ze związku zawodowego CGT-Nº1 (Confederación General del Trabajo de la República Argentina) na czele z Ángelem Borlenghim wraz z liderem kolejowych związków, Juan Atiliem Bramuglią nawiązali kontakt z Peronem i jego towarzyszem z GOU, pułkownikiem Domingo Mercante. Część GOU i CGT nawiązała sojusz który reformował przepisy prawa praca co od dawna postulowali przedstawiciele ruchu robotniczego. Na skutek reform wzmocniona została rola związków a Departament Pracy stał się bardzo znaczącym organem rządu. W listopadzie 1943 roku dzięki polityce Perona Departament został podniesiony do rangi sekretariatu na poziomie gabinetu[31].

Po niszczycielskim trzęsieniu ziemi w San Juan w styczniu 1944 roku (w którym zginęło 10.000 osób), Peron odpowiedzialny był za organizacje pomocy humanitarnej. Przywódca junty, Pedro Ramírez powierzył mu zbieranie funduszy. W tym czasie Peron poznał dużą liczbę gwiazd związanych z przemysłem filmowym kraju oraz innych znanych osobistości. Wysiłek i pomoc wniesiona ofiarom trzęsienia ziemi przyniosła Peronowi szerokie poparcie społeczne. Poznał wówczas gwiazdę radiową Eve Duarte (z którą później się ożenił)[32].

Gdy w styczniu 1944 roku prezydent Ramírez zawiesił stosunki dyplomatyczne z mocarstwami Osi, został obalony przez GOU na rzecz generała Eldemiro Farrella. Nowy rząd wypowiedział w marcu 1945 wojnę państwom Osi. Peron w zamian za sukces w walce z trzęsieniem ziemi i za reformy społeczne został mianowany wicepremierem i sekretarzem wojny jednocześnie zachowując dotychczasowe urzędy. Jako Minister Pracy, utworzył INPS czyli pierwszy krajowy system ubezpieczeń społecznych w Argentynie, rozstrzygał spory zbiorowe na rzecz związków zawodowych (tak długo jak ich przywódcy zdawali się z nim sympatyzować) i wprowadził szeroki zakres świadczeń socjalnych pracowników zrzeszonych w związkach[33]. Pracodawcy zostali przez niego zobowiązani do poprawy warunków pracy oraz zapewnienie odpraw i odszkodowań. Utworzył system sądów pracy które badały skargi pracowników. Dla wszystkich pracowników wprowadzono płatne urlopy i wakacje. Skrócono dzień pracy w różnych gałęziach przemysłu. Wprowadził też ustawę przewidującą minimalne wynagrodzenie, maksymalną liczbę godzin i wprowadzające wakacje dla pracowników rolnych, pomógł również organizować się migrującym pracownikom. Zamroził czynsze wiejskie, za jego kadencji na wsi nastąpił duży wzrost płac. Wzrosła produkcja drewna, wina i cukru. Choć między 1943 a 1946 rokiem płace realny wzrosły tylko o 4%, to w 1945 ustanowił dwie nowe instytucje które przyczyniły się do późniejszego wzrostu płac. Były to system „Aguinaldo” – bonus który dostarczał każdemu pracownikowi na zakończenie roku wynagrodzenie w wysokości jednej dwunastej wynagrodzenia z całego roku pracy i Narodowy Instytut Odszkodowań który wprowadził minimalne wynagrodzenia i zbierał dane na temat standardu życia, cen i płac[34].

18 września 1945 roku wygłosił przemowę, w której zapowiedział kolejne reformy w socjalnym stylu. Zostały one skrytykowane przez konserwatywną opozycję. Wzrósł ruch opozycji względem reform ministra, a 9 października tego samego roku został on zmuszony do rezygnacji przez przeciwników w szeregach armii. Cztery dni później został aresztowany, lecz 17 października został zwolniony z powodu masowych demonstracji organizowanych przez CGT i innych zwolenników reform. Dzień ten obchodzony był później przez jego zwolenników jako święto. Jego kochanka, Eva Duarte znana jako "Evita", stała się niezwykle popularna i pomogła w organizacji demonstracji zyskując poparcie grup pracowniczych i kobiecych. Kochankowie pobrali się 22 października[35].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Jako prezydent[edytuj | edytuj kod]

Kandydaturę na prezydenta z ramienia Partii Pracy ogłosił 18 października 1945 roku. Koalicję przeciwko niemu utworzyła centrystyczna większość Radykalnej Unii Obywatelskiej, Komunistycznej Partii Argentyny, najbardziej konserwatywna tendencja Narodowej Partii Autonomistycznej (dominującej w okresie 1874–1916) i Partii Socjalistycznej. Celem sojuszu znacznie różniących się od siebie ugrupowań było niedopuszczenie Perona do objęcia urzędu prezydenta. Część koalicji utworzyła Unię Demokratyczną na czele z dwoma prominentnymi kongresmenami UCR, José Tamborinim i Enrique Moscą. Unii nie udało się pozyskać natomiast bardziej lewicowych działaczy UCR to jest Ricardo Balbína, Arturo Frondiziego i byłego gubernatora Córdoby Amadeo Sabattiniego, którzy uważali, że Unia prezentuje interesy konserwatystów. Koalicja zyskała poparcie ambasadora Stanów Zjednoczonych Spruille Bradena, który opublikował białą księgę. Oskarżył w niej Perona, Farrella i innych wojskowych o powiązania z faszystami. Znający dobrze język hiszpański Braden doradzał osobiście Unii Demokratycznej. Jego działania przyniosły jednak odwrotny skutek, a Peron podsumował wybory jako alternatywę pomiędzy „Peronem lub Bradenem”. Po przekonaniu prezydenta do podpisania dekretu o nacjonalizacji Banku Centralnego i rozszerzeniu premii świątecznych Peron doprowadził do ostatecznego przechylenia poparcia na swoją stronę[36].

Prezydentem został 4 czerwca 1946 roku. Dwoma celami jego prezydencji miała być niezależność ekonomiczna i sprawiedliwość społeczna. Uniknął on uwikłania kraju w zimną wojnę i zrezygnował z wyboru pomiędzy kapitalizmem i socjalizmem. Doradcom ekonomicznym polecił opracowanie planu pięcioletniego. Plan założył zwiększenie wynagrodzeń, osiągnięcie pełnego zatrudnienia, stymulację wzrostu przemysłowego o ponad 40%, znacznej poprawy transportu, komunikacji, energii i infrastruktury (w prywatnych i publicznych sektorach)[37].

Jako kandydatów wystawiał swoich sojuszników z wojska. W wyborach na gubernatora ogromnej prowincji Buenos Aires wybrany został pułkownik Domingo Mercante, znany z przeprowadzenia programu mieszkaniowego. Generalna Konferencja Pracy otrzymała od rządu duże wsparcie, a z bazy związków zawodowych Perón wybrał do rządu szereg przedstawicieli. W ten sposób ministrem spraw zagranicznych został Juan Atilio Bramuglia, a ministrem spraw wewnętrznych, który w Argentynie nadzorował egzekwowanie prawa, został Ángel Borlenghi. W rządzie znalazło się miejsce zarówno dla bogatych przemysłowców (np. prezes Banku Centralnego Miguel Miranda) jak i socjalistów takich jak hiszpański ekonomista José Figuerola, który lata wcześniej doradzał hiszpańskiemu przywódcy Miguelowi Primo de Riverze. Prezydent zachęcał CGT do wywoływania strajków przeciwko pracodawcom, którzy niechętnie przyznawali pracownikom przywileje, do których udzielenia zobowiązani byli w nowym prawie pracy. Strajki pozwoliły rządowi na dokonanie reformy prawa pracy, jednakże na trwałe nastawiły przeciwko peronistom przedstawicieli dużych przedsiębiorstw. Związki zawodowe przybrały na liczebności z 500 tysięcy do ponad 2 milionów w roku 1950. Na liczebności zyskał przede wszystkim CGT, który stał się największym związkiem w kraju[38]. Liczba pracowników w Argentynie wynosiła 5 milionów ludzi, jednocześnie pracownicy byli najliczniej skupieni w związkach w całej Ameryce Południowej[39].

W okresie jego rządów Argentyna przyjmowała licznie uciekających z Europy funkcjonariuszy państw faszystowskich, szczególnie naukowców współpracujących m.in. z Adolfem Hitlerem, których doświadczenia miały pomóc m.in. we wprowadzeniu w Argentynie europejskich technologii i rozwój naukowy kraju. Do Argentyny uciekli wówczas m.in. Josef Mengele, Adolf Eichmann i Ante Pavelić.

Po reelekcji w 1951 popadł w konflikt z Kościołem katolickim (w związku z m.in. legalizacją rozwodów i prostytucji). Został obalony przez spisek wojskowy w 1955. Z pomocą prezydenta Paragwaju Alfredo Stroessnera udało mu się ukryć na kanonierce „Paraguay”, a następnie zbiec z kraju samolotem. Udał się wówczas do Wenezueli, a następnie do Hiszpanii rządzonej przez gen. Francisco Franco. 20 marca 1973 wrócił do kraju. Na lotnisku witały go trzy miliony ludzi. W październiku 1973, uzyskując 62% głosów został po raz trzeci wybrany na prezydenta Argentyny (wiceprezydentem została jego trzecia żona, Isabel Martínez de Perón, zwana Izabelitą). Krótki okres na urzędzie prezydenta naznaczyły walki wśród jego zwolenników (peronizm) i gwałtowny wzrost terroryzmu (za który w części odpowiadali lewicowi peroniści, Montoneros). Po śmierci Peróna na urzędzie prezydenta zastąpiła go Izabelita.

W 2006 jego ciało zostało złożone w mauzoleum utworzonym w jego byłej letniej rezydencji pod Buenos Aires.

Przypisy

  1. Galasso, s. 21
  2. Galasso, s. 21-22
  3. "Juan Domingo Perón Vivio en Santa Cruz"
  4. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  5. Cloppet, Ignacio Martín. Eva Duarte y Juan Perón: la cuna materna. Perón y Evita descienden de conquistadores. El parentesco de Borges y Perón. ALFAR Editora, Buenos Aires 2011. ISBN 978-987-99409-4-5 Volver arriba
  6. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House
  7. Galasso, s. 43-47
  8. Galasso, s. 48-49
  9. Galasso, s. 49
  10. Galasso, s. 54
  11. Galasso, s. 54
  12. Galasso, s. 56-58
  13. Galasso, s. 58-59
  14. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  15. Galasso, s. 59-60
  16. Galasso, s. 61-62
  17. Galasso, s. 65-67
  18. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  19. Galasso, s. 68-71
  20. Galasso, s. 68
  21. Galasso, s. 73-75
  22. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  23. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  24. Pigna, Felipe (2008). Los mitos de la historia argentina 4. Buenos Aires: Editorial Planeta. s. 28. ISBN 978-950-49-1980-3. "El fascismo italiano llevó a las organizaciones populares a una participación efectiva en la vida nacional, de la cual había estado siempre apartado el pueblo. Hasta la ascensión de Mussolini al poder, la nación iba por un lado y el trabajador por otro, y éste último no tenía ninguna participación en aquella. [...] En alemania ocurría exactamente el mismo fenómeno, o sea, un estado organizado para una comunidad perfectamente ordenada, para un pueblo perfectamente ordenado también; una comunidad donde el estado era el instrumento de ese pueblo, cuya representación era, a mi juicio, efectiva. Pensé que tal debería ser la forma política del futuro, es decir, la verdadera democracia popular, la verdadera democracia social."
  25. Pigna, Felipe (2008). Los mitos de la historia argentina 4. Buenos Aires: Editorial Planeta. s. 28–29. ISBN 978-950-49-1980-3.
  26. Pigna, Felipe (2008). Los mitos de la historia argentina 4. Buenos Aires: Editorial Planeta. s. 28–29. ISBN 978-950-49-1980-3.
  27. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  28. Rock, David (1993). Authoritarian Argentina. University of California Press.
  29. Juan Perón and Argentina (pdf).
  30. Crawley, Eduardo (1985). A House Divided: Argentina, 1880–1980. New York: St. Martin's Press.
  31. Baily,84; López, 401
  32. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  33. Edwin Williamson, The Penguin History of South America
  34. McGuire, James W. Peronism without Peron: Unions, Parties, and Democracy in Argentina.
  35. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  36. Crassweller, David (1987). Perón and the Enigmas of Argentina. W.W. Norton and Company. s. 221. ISBN 0-393-30543-0.
  37. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  38. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  39. St. James Encyclopedia of Labor History Worldwide.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • L. Bethell (red.), Cambridge History of Latin America, t. 8., 1930-1990, Cambridge, 1991
  • E. A. Crawley, A House Divided, Argentina 1880-1980, 1984
  • Bernd Jordan, Aleksander Lenz: Księga 100 polityków stulecia. tłum. A. Sąpoliński, wyd. Interart, Warszawa 1997, ISBN 83-7060-508-7.
  • F. Owen, Perón, His Rise and Fall, 1957
  • David Cox and Damian Nabot, Unveiling the enigma: Who Stole the Hands of Juan Perón? (Zumaya 2009)
  • Gabriele Casula (2004) "Dove naciò Perón? un enigma sardo nella storia dell'Argentina"[1] [2]
  • Guareschi, Roberto (Nov 5, 2005). "Not quite the Evita of Argentine legend". New Straits Times, s. 21.
  • Hugo Gambini (1999). Historia del peronismo, Editorial Planeta. F2849 .G325 1999
  • Nudelman, Santiago (Buenos Aires, 1960; Chiefly draft resolutions and declarations presented by Nudelman as a member of the Cámara de Diputados of the Argentine Republic during the Perón administration)
  • Martínez, Tomás Eloy. La Novela de Perón. Vintage Books, 1997.
  • Page, Joseph. Perón: a biography (Random House 1983)
  • Galasso, Norberto (2006). Perón: Formación, ascenso y caída (1893-1955). Buenos Aires: Colihue. ISBN 950-581-399-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]