Juan Perón

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Juan Domingo Perón Sosa
Juan Peron con banda de presidente.jpg
Data i miejsce urodzenia 8 października 1895
Lobos
Data i miejsce śmierci 1 lipca 1974
Buenos Aires
41. Prezydent Argentyny
Przynależność polityczna Partia Justycjalistyczna
Okres urzędowania od 12 października 1973
do 1 lipca 1974
Poprzednik Raúl Alberto Lastiri
Następca Isabel Perón
29. Prezydent Argentyny
Przynależność polityczna Partia Justycjalistyczna
Okres urzędowania od 4 czerwca 1946
do 21 września 1955
Poprzednik Edelmiro Farrell
Następca José Domingo Molina Gómez
20. Wiceprezydent Argentyny
Przynależność polityczna Partia Justycjalistyczna
Okres urzędowania od 8 lipca 1944
do 10 października 1945
Poprzednik Edelmiro Farrell
Odznaczenia
Wielki Mistrz Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna) Wielki Mistrz Orderu Maja (Argentyna) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Stopień Specjalny Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi RFN Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001)

Juan Domingo Perón Sosa (ur. 8 października 1895 roku w Lobos, zm. 1 lipca 1974 roku w Buenos Aires) – argentyński wojskowy i polityk, minister i wiceprezydent w latach 40., prezydent Argentyny w latach 1946-1955 i 1973-1974.

Pochodził z rodziny katolickiej. W 1911 został uczniem szkoły wojskowej, po ukończeniu której podjął służbę w argentyńskiej armii. W 1930 został prywatnym sekretarzem ministra wojny, do 1936 był wykładowcą historii na akademii wojskowej. W 1938 został wysłany do Europy jako obserwator wojskowy. Przebywał m.in. we Włoszech Benita Mussoliniego. Należał do spisku oficerów, który dokonał w maju 1943 zamachu stanu przeciwko prezydentowi Ramonowi Castillo. Został wówczas wyznaczony przez juntę na ministra pracy i spraw socjalnych, a w 1944 na wiceprezydenta i ministra wojny. W wyniku walki o władzę w październiku 1945 został aresztowany, ale po kilku dniach uwolniony wskutek demonstracji popierającego go ruchu związkowego CGT.

W 1946 został wybrany prezydentem kraju z ramienia założonej przez siebie Partii Pracy. Opierał się na poparciu związków zawodowych (którym przyznał duże przywileje), wojska i części klasy średniej. W gospodarce prowadził politykę interwencjonistyczną. Dokonał nacjonalizacji banków i kolei, wprowadził niedzielę jako dzień wolny od pracy oraz uruchomił roboty publiczne, w wyniku których powstało wiele szkół i szpitali. Chcąc uniezależnić gospodarkę argentyńską od wpływów zachodnich znacjonalizował także koleje należące głównie do firm brytyjskich i francuskich. Uniknął on uwikłania kraju w zimną wojnę. Łączył w swojej polityce nacjonalizm (hasło "wielkiej Argentyny") z hasłami sprawiedliwości społecznej, "pokoju klasowego" i "trzeciej drogi". W rządzie Peróna znalazło się miejsce zarówno dla bogatych przemysłowców jak i socjalistów. W trakcie pierwszej kadencji prezydenta Partia Pracy przekształciła się w ugrupowanie o nazwie Partia Justycjalistyczna. Rząd przywrócił stosunki dyplomatyczne z ZSRR. Polityka odnowienia relacji z ZSRR wraz z próbami uzyskania suwerenności gospodarczej spotkały się z oporem USA które wprowadziły antyargentyńskie embargo. Rząd USA widział w działaniach rządu Argentyny próbę budowy komunizmu w Ameryce. W kampaniach politycznych wspierany przez niezwykle popularną żonę, Evę Duarte-Perón, zwaną Evitą, cenioną zwłaszcza za działalność społeczną i charytatywną.

W 1951 roku ponownie został wybrany na prezydenta kraju. Druga kadencja rozpoczęła się dla rządu niekorzystnie ze względu na suszę która w tym czasie ogarnęła region i wywołała kryzys gospodarczy. Napięta sytuacja doprowadziła do coraz ostrzejszej rywalizacji między rządem a opozycją. Perón próbował pozbawić opozycję dostępu do mediów a dzienniki opozycji zostały zamknięte lub wywłaszczone, ponadto rząd popadł w konflikt z Kościołem w związku z liberalną polityką społeczną. Na skutek coraz częstszych kryzysów doszło do rozłamu w łonie samych peronistów. W czerwcu 1955 roku doszło do nieudanej próby zamachu stanu. Trzy miesiące później doszło do kolejnego puczu który okazał się sukcesem puczystów. Organizatorami puczu byli nacjonalistycznie i katolicko nastawieni oficerowie wojska. Perónowi udało się uciec z kraju samolotem. Udał się wówczas do Wenezueli a następnie do Hiszpanii.

Po puczu z 1955 roku organizacje peronistowskie zostały zdelegalizowane. Do wyborów dopuszczono peronistów dopiero w 1973 roku. W wyborach z tego roku zwycięsko wyszedł lewicowy peronista Héctor José Cámpora, ustąpił on jednak w celu umożliwienia Peronowi powrotu do władz. Perón powrócił do Argentyny w czerwcu. W trakcie krótkiej kadencji prezydenta doszło do krótkotrwałej poprawy sytuacji gospodarczej. Prezydent ponownie zastosował interwencyjną politykę społeczną i gospodarczą podobną do tej prowadzonej w latach 40. Przeprowadził nacjonalizację banków i przedsiębiorstw innych branż oraz wprowadził ograniczenia na zagraniczne inwestycj. Ożywienie gospodarcze zaprzepaścił kryzys naftowy który zmusił rząd do polityki oszczędności oraz doprowadził do gwałtownego wzrostu inflacji. Prezydent zwrócił się w stronę prawicy. Ostatnia kadencja Peróna charakteryzowała się represjami wobec opozycji, utworzeniem organizacji paramilitarnych, walką prawicowych i lewicowych peronistów oraz rebelią lewicowych partyzantów.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzina i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Lobos w prowincji Buenos Aires w dniu 8 października 1895. Według nowszych badań autorstwa Hipólito Barreiro mógł urodzić się 7 października 1893 w Roque Pérez[1]. Syn Juany Sosy Toledo i Mario Tomása Peróna (choć w prawnych dokumentach widnieją dane jedynie jego ojca[2]). Juana Sosa była potomkiem Indian z plemienia Teheluczy[3] z Patagonii na południ kraju. Druga gałąź rodziny pochodziła z włoskiej Sardynii skąd jego pradziadek Tomás Mario Perón wyemigrował w 1830 roku. Tomás po przyjeździe ożenił się on z Angielką Aną Hughes McKenzie. Pradziadek odniósł sukces jako handlarz obuwiem w stolicy kraju, z kolei dziadek Tomás Liberato Perón był zamożnym lekarzem. Po śmierci dziadka w 1889 rodzina została bez środków do życia. Wdowa po dziadku i jej syn który zrezygnował z kariery medyka przeprowadzili się do wsi Lobos. Ojciec Juana poznał tam przyszłą żonę. Para miała dwójkę synów z nieprawego łoża a ślub wzięła w 1901[4][5].

W rok po urodzinach Juana rodzina przeprowadziła się do Roque Pérez w okolicy Lobos. Jego ojciec wraz z rodziną wyemigrował następnie do regionu Patagonii gdzie zakupił farmę owiec. Juan w 1904 został wysłany do Colegio Internacional de Olivos będącej szkołą z internatem w Buenos Aires. Otrzymał ściśle katolickie wychowanie a opiekę nad nim przejęła babka ze strony ojca. Jego ojciec zmarł w stolicy w 1928 roku a potomstwo jeszcze przed jego śmiercią rozpoczęło edukację na Narodowym College'u Wojskowym. Juan rozpoczął szkole wojskowej w marcu 1911 roku, rok wcześniej pozytywnie zdając egzaminy wstępne. Nie miał problemów z dostosowaniem się do dyscypliny wojskowej. Armia ówczesnej Argentyny była pod silnymi wpływami germanofilów a wpływy te zaczęły się od roku 1904. Nie obejmowały one odrzucenia demokracji lecz wiązały się podziwem dla niemieckiej historii wojskowości. W trakcie pierwszego roku edukacji zdecydował się na karierę w piechocie. Szkołę ukończył dwa lata później. Wraz z edukacją rozwijał swoje zainteresowania lekkoatletyką, boksem i szermierką[6]. Z kariery boksera zrezygnować musiał po złym uderzeniu które spowodowało kontuzję jego śródręcza[7].

W czasie edukacji w kraju miejsce miała dyskusja polityczna na temat promowanego przez Radykalną Unię Obywatelską wprowadzenia powszechnych wyborów. Postulaty te spotkały się z oporem rządu. W 1912 roku rząd wprowadził ustawę wprowadzającą sankcję wobec ich zwolenników zwaną jako Sáenz Peña. Ze względu na jego izolację w trakcie służby wojskowej a także słabo wykształcone relacje rodzinne nie wiadomo czy Perón miał określone poglądy na ten temat - skupił się w tym czasie na tematyce wojskowej. Sceptycznie odnosił się do lekcji historii uważając że zbyt bardzo skupiają się one na szczegółowym życiorysie generała José de San Martína stawianego za wzór moralny, uważał przy tym że nauczyciele nie analizowali powodów dla których generał opuścił Amerykę Południową i ostatnie lata życia spędził w Europie[8].

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Szkolenie podstawowe zakończył w 1913. Ćwiczenia końcowe przeprowadzone zostały w Concordii w Entre Ríos. Przeprowadzone zostały przez Agustína Pedro Justo (przyszłego prezydenta) i zakończyły się skandalem prasowym – dowódca zakończył ćwiczenia po tym gdy w upalny dzień rekruci zaczęli omdlewać od udaru słonecznego a on sam odwiózł ich do szpitala w Concordii. 18 grudnia 1913 Perón został podporucznikiem i został przydzielony do 12 Pułku w Paranie[9]. W grudniu 1915 roku został awansowany i przeniósł się do 12 Pułku Santa Fe. Służył pod rozkazami Bartolomé Descalzo. Wziął udział w wyborach prezydenckich w 1916 roku w których zagłosował na przedstawiciela Radykalnej Unii Obywatelskiej Hipólitem Yrigoyenem[10].

W 1918 został powołany do oddziału Esteban de Luca w Buenos Aires[11]. W styczniu 1919 roku w stolicy wybuchły zamieszki które do historii przeszły jako Tragiczny Tydzień. Zamieszki wywołali pracownicy wywodzący się z kręgów związków o profilu anarchistycznym i komunistycznym. Rząd do stłumienia zamieszek wykorzystał policję i wojsko. Wśród historyków występują spory co do bezpośredniej roli Peróna w tych wydarzeniach – historycy peronistowscy negują lub usprawiedliwiają jego działania natomiast ci nastawieni antyperonistowsko widzą możliwą interwencję jako sprzeczną z jego przyszłymi prorobotniczymi poglądami. Według historyka Enrique Pavón Pereyra, Perón znajdował się w tym czasie w prowincji Santa Fe a do Buenos Aires przyjechał w połowie 1919 roku, w rezultacie nie mógł być obecny w trakcie owych wydarzeń. Tomás Eloy Martínez który przeprowadził wywiad z Perónem twierdzi że wziął on udział w akcji jednakże tylko poprzez pracę przy dostawach amunicji. Martínez miał później przeprowadzić wywiad z gubernatorem prowincji Buenos Aires, Vincentem Carlosem Aloesem który miał zasugerować że Perón brał udział w bezpośrednim tłumieniu wystąpień, sam Martínez nie sprawdził zasadności opinii Aloe który nie był bezpośrednim świadkiem zdarzeń a sam poznał Perón dopiero lata później[12]. Nie mniej jednak mało prawdopodobne jest że jako wojskowy Perón poparł buntowników. Spowodowane to było poglądami anarchistów którzy wzywali do rozwiązania rządu i sił zbrojnych oraz odrzucali nacjonalizm. Sam prezydent w późniejszym czasie wyrażał się wobec tej rebelii z sympatią, nie brał przy tym uwagi na anarchistyczną lub komunistyczną przynależność powstańców uznając ich jedynie za pracowników[13].

Do 12 Pułku w Santa Fe powrócił w lutym. Pośredniczył w konflikcie znanym jako La Forestal który wybuchł w 1919 roku[14]. Konflikt spowodowany był wyrębem lasów przez firmy brytyjskie i lokalnym strajkiem który wybuchł w owym czasie. Pracownicy zażądali lepszych płac, zakończenie nieuzasadnionych zwolnień z pracy i wprowadzenia ośmiogodzinnego dnia pracy. Brytyjczycy nie zgodzili się na te warunki i zebrali bandę zbirów która zaatakowała strajkujących a także odcięła im dopływ wody tym samym zamykając jedyny w okolicy magazyn. Perón przybył na miejsce konfliktu i spotkał się z robotnikami wyjaśniając z nimi sytuację. Następnie spotkał się z właścicielem magazynu który nie chciał otworzyć go twierdząc że brytyjska firma jest jedynym organem w zakresie wyrębu. Wojskowy w celu otwarcia magazynu zagroził jego właścicielowi śmiercią dzięki czemu ten przyjął żądania robotników[15]. W grudniu tego samego roku wybuchł kolejny strajk, Perón uczestniczył w jego opanowaniu jednak szczegóły jego interwencji nie są znane. Do Buenos Aires powrócił w 1920 roku ze stopniem porucznika. Przydzielony został do służby w mieście Santiago del Estero[16].

16 stycznia 1920 został przyjęty do szkoły wojskowej Escuela Superior de Guerra. Napisał wiele rozdziałów podręcznika opublikowanego przez armię w 1924. Była to pierwsza z wielu publikacji oficera. W grudniu 1924 awansowany do stopnia kapitana. W 1925 awansowany do stopnia dowódcy pierwszej kompanii piechoty. W wolnym czasie uprawiał szermierkę i grał w koszykówkę oraz w polo[17]. Zdobył poświadczenie instruktora szkoły i w 1929 roku został powołany do sztabu generalnego. 5 stycznia 1929 poślubił pierwszą żonę, nauczycielkę Aurelię Tizón (czule nazywaną przez niego jako Potota)[18]. Po ślubie udali się na krótki miesiąc do Bariloche[19]. Kiedy się poznali miał 33 lata a Aurelia 18. Rodzina Aurelii pochodziła z klasy średniej należącej do Radykalnej Unii Obywatelskiej. Aurelia była bardzo religijna, znała język angielski i francuski, interesowała się również geografią, historią i sztuką. Ich związek pomógł zmniejszyć mu przylegający stereotyp macho który ciążył na nim wraz z karierą w wojsku[20].

W 1928 na drugą kadencję prezydenta wybrany został Hipólito Yrigoyen odrzucany przez konserwatystów i prasę wspierany natomiast przez ludzi biednych. W okresie rządów prezydenta Yrigoyena, Perón został mianowany urzędnikiem. Wraz z Francisco Castañem wyjechał w Andy. Po powrocie zastał w kraju kryzys gospodarczy spowodowany wybuchem wielkiego kryzysu w Stanach Zjednoczonych. Armia rozpoczęła spiskowanie przeciwko prezydentowi który zrezygnował z dawnego radykalizmu, rozpoczął brutalne prześladowania ruchów strajkowych i nie mógł poradzić sobie ze skutkamik światowego kryzysu finansowego[21]. Perón został zaproszony do wojskowego spisku przez Ángela Solariego. Solari podlegał generałowi José Félixowi Uriburu, dyrektorowi Akademii Wojny a zarazem późniejszemu prezydentowi. Uriburu zyskał poparcie Peróna ten nie ufał jednak niektórym sojusznikom Uriburu uważając że spiskowcy nie mają ani jasnego programu ani znacznego wsparcia (do spisku należało niewiele ponad 20 najwyższych rangą wojskowych). W późniejszych latach będzie on żałował udziału w spisku wskazując na zupełne skupienie się na karierze wojskowej[22]. Trafił do odległego regionu północno-zachodniej Argentyny. Po udanym zamachu stanu we wrześniu 1930, w następnym roku został awansowany do stopnia majora i rozpoczął wykładanie historii wojskowości na Akademii Wojny. Wydał wówczas szereg rozpraw na ten temat. W latach 1936-38 pełnił funkcję attache wojskowego w ambasadzie Argentyny w Chile. W 1938 roku u jego żony zdiagnozowano raka trzonu macicy. Na skutek choroby Aurelia zmarła 10 września tego samego roku w wieku 29 lat. Para nie miała dzieci[23].

Peron w mundurze wojskowym w trakcie picia kawy

W 1939 został wysłany przez ministerstwo wojny do włoskich Alp na studiowanie taktyki wojennej. Przez semestr studiował na Uniwersytecie Turyńskim i służył jako obserwator wojskowy we Włoszech, Francji, Niemczech, Albanii, Jugosławii i Hiszpanii. W trakcie pobytu w Europie poznał faszyzm włoski Benito Mussoliniego, niemiecki nazizm a także inne ideologie charakterystyczne dla ówczesnych rządów europejskich. W podsumowaniu swoich Apuntes de historia militar (Uwag o historii wojskowości) stwierdził że realną alternatywną dla liberalnej demokracji którą postrzegał jako plutokratyczną może być socjaldemokracja lub reżim totalitarny (który krytycznie określił jako opresyjny)[24]. Z okresu pobytu w Europie pojawiają się oskarżenia o profaszystowskie sympatie Perona. W wypowiedzi z 1938 miał on pozytywnie wyrazić się na temat narodowego syndykalizmu[25]. Sam Peron był jednak pragmatykiem który elementy swojej ideologii zebrał ze wszystkich współczesnych ideologii, w tym z faszyzmu ale także z New Deal prezydenta Franklina Delano Roosevelta, doktryny "obrony narodu", religijnego punktu widzenia czy niektórych zasad socjalizmu[26]. Choć w latach 30. nie krył podziwu dla Włoch (pod względem socjalnym i gospodarczym) to wpływ ten był na niego minimalny[27]. Po powrocie do kraju w 1941 roku służył jako instruktor narciarstwa armii w prowincji Mendoza[28].

Zamach stanu w 1943[edytuj | edytuj kod]

4 czerwca 1943 roku w kraju doszło do zamachu stanu generała Arturo Rawsona Corvalána. Puczyści obalili konserwatywnego prezydenta Ramóan Castillo który na swój urząd został wybrany dzięki fałszerstwom i oszustwom[29]. Jako pułkownik miał istotne znaczenie w zamachu stanu zorganizowanym przez tajne stowarzyszenie GOU (Zjednoczona Grupa Oficerska). Został mianowany pierwszym asystentem sekretarza wojny Edelmiro Farrella w rządzie Pedro Ramíreza. Później został szefem mało wówczas znaczącego Departamentu Pracy. Pracując w Departamencie był świadkiem postępowych reform społecznych mających na celu poprawę warunków pracy[30]. Reformy doprowadziły do sojuszu Peróna z ruchami związkowymi, socjalistycznymi i syndykalistycznym. Sojusz ten umożliwił mu zwiększenie własnych wpływów i władzy w rządzie wojskowym[31].

Po przewrocie, socjaliści ze związku zawodowego CGT-Nº1 (Confederación General del Trabajo de la República Argentina) na czele z Ángelem Borlenghim i liderem kolejowych związków Juan Atiliem Bramuglią nawiązali kontakt z Perónem i jego towarzyszem z GOU, pułkownikiem Domingo Mercante. Część GOU i CGT nawiązała sojusz który reformował przepisy prawa praca co od dawna postulowali przedstawiciele ruchu robotniczego. Na skutek reform wzmocniona została rola związków a Departament Pracy stał się bardzo znaczącym organem rządu. W listopadzie 1943 roku dzięki polityce Perona Departament został podniesiony do rangi sekretariatu na poziomie gabinetu[32]. Po niszczycielskim trzęsieniu ziemi w San Juan w styczniu 1944 roku (w którym zginęło 10.000 osób), Peron odpowiedzialny był za organizacje pomocy humanitarnej. Przywódca junty, Pedro Ramírez powierzył mu zbieranie funduszy. W tym czasie Peron poznał dużą liczbę gwiazd związanych z przemysłem filmowym kraju oraz innych znanych osobistości. Wysiłek i pomoc wniesiona ofiarom trzęsienia ziemi przyniosła Peronowi szerokie poparcie społeczne. Poznał wówczas gwiazdę radiową Eve Duarte[33].

W obozie wojskowych cały czas trwała walka o władzę, pretekstem do kolejnego puczu była sytuacja ze styczniu 1944 roku gdy prezydent Ramírez zawiesił stosunki dyplomatyczne z mocarstwami Osi. Został on wówczas obalony przez GOU na rzecz generała Eldemiro Farrella. Nowy rząd pomimo wcześniejszego motywu przejęcia władzy w marcu 1945 wypowiedział wojnę państwom Osi. Perón w zamian za sukces w walce z trzęsieniem ziemi i za reformy społeczne został mianowany wicepremierem i sekretarzem wojny jednocześnie zachowując dotychczasowe urzędy. Jako Minister Pracy, utworzył INPS czyli pierwszy krajowy system ubezpieczeń społecznych w Argentynie, rozstrzygał spory zbiorowe na rzecz związków zawodowych (tak długo jak ich przywódcy zdawali się z nim sympatyzować) i wprowadził szeroki zakres świadczeń socjalnych pracowników zrzeszonych w związkach[34]. Pracodawcy zostali przez niego zobowiązani do poprawy warunków pracy oraz zapewnienie odpraw i odszkodowań. Utworzył system sądów pracy które badały skargi pracowników. Dla wszystkich pracowników wprowadzono płatne urlopy i wakacje. Skrócono dzień pracy w różnych gałęziach przemysłu. Wprowadził też ustawę przewidującą minimalne wynagrodzenie, maksymalną liczbę godzin i wprowadzające wakacje dla pracowników rolnych, pomógł również organizować się migrującym pracownikom. Zamroził czynsze wiejskie, za jego kadencji na wsi nastąpił duży wzrost płac. Wzrosła produkcja drewna, wina i cukru. Choć między 1943 a 1946 rokiem płace realny wzrosły tylko o 4%, to w 1945 ustanowił dwie nowe instytucje które przyczyniły się do późniejszego wzrostu płac. Były to system „Aguinaldo” – bonus który dostarczał każdemu pracownikowi na zakończenie roku wynagrodzenie w wysokości jednej dwunastej wynagrodzenia z całego roku pracy i Narodowy Instytut Odszkodowań który wprowadził minimalne wynagrodzenia i zbierał dane na temat standardu życia, cen i płac[35].

Ślub Perona i Evity w 1945 roku

18 września 1945 roku wygłosił przemowę, w której zapowiedział kolejne reformy w socjalnym stylu. Zostały one skrytykowane przez konserwatywną opozycję. Wzrósł ruch opozycji względem reform ministra, a 9 października tego samego roku został on zmuszony do rezygnacji przez przeciwników w szeregach armii. Cztery dni później został aresztowany lecz 17 października został uwolniony z powodu masowych demonstracji organizowanych przez CGT i innych zwolenników reform. Dzień ten obchodzony był później przez jego zwolenników jako święto. Jego kochanka, Eva Duarte znana jako "Evita", stała się niezwykle popularna i pomogła w organizacji demonstracji zyskując poparcie grup pracowniczych i kobiecych. Kochankowie pobrali się 22 października[36].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza kadencja[edytuj | edytuj kod]

Kandydaturę na prezydenta z ramienia Partii Pracy ogłosił 18 października 1945 roku. Koalicję przeciwko niemu utworzyła centrystyczna większość Radykalnej Unii Obywatelskiej, Komunistyczna Partia Argentyny, najbardziej konserwatywna tendencja Narodowej Partii Autonomistycznej (dominującej w okresie 1874–1916) i Partia Socjalistyczna. Celem sojuszu znacznie różniących się od siebie ugrupowań było niedopuszczenie Partii Pracy do władzy. Część koalicji utworzyła Unię Demokratyczną na czele z dwoma prominentnymi kongresmenami UCR, José Tamborinim i Enrique Moscą. Unii nie udało się pozyskać natomiast bardziej lewicowych działaczy UCR - Ricardo Balbína, Arturo Frondiziego i byłego gubernatora Córdoby Amadeo Sabattiniego, którzy uważali, że Unia prezentuje interesy konserwatystów. Koalicja zyskała poparcie ambasadora Stanów Zjednoczonych Spruille Bradena który opublikował białą księgę w której oskarżył wojskowych związanych z laburzystami o powiązania z faszystami. Znający dobrze język hiszpański Braden doradzał osobiście Unii Demokratycznej. Jego działania przyniosły jednak odwrotny skutek a kandydat laburzystów podsumował wybory jako alternatywę pomiędzy „Perónem lub Bradenem”. Po przekonaniu prezydenta do podpisania dekretu o nacjonalizacji Banku Centralnego i rozszerzeniu premii świątecznych Peron doprowadził do ostatecznego przechylenia poparcia na swoją stronę[37].

Początki i polityka gospodarcza[edytuj | edytuj kod]

Prezydentem został 4 czerwca 1946 roku. Dwoma celami jego prezydencji miała być niezależność ekonomiczna i sprawiedliwość społeczna. Uniknął on uwikłania kraju w zimną wojnę i zrezygnował z wyboru pomiędzy kapitalizmem i socjalizmem. Doradcom ekonomicznym polecił opracowanie planu pięcioletniego. Plan założył zwiększenie wynagrodzeń, osiągnięcie pełnego zatrudnienia, stymulację wzrostu przemysłowego o ponad 40%, znacznej poprawy transportu, komunikacji, energii i infrastruktury (w prywatnych i publicznych sektorach)[38]. W trakcie prezydentury przeistoczył Partię Pracy w nowe ugrupowanie o nazwie Partia Justycjalistyczna. Od początku partia skupiała w swoich szeregach zarówno lewicowych związkowców jak i prawicowych nacjonalistów[39]. Próbował zlikwidować coraz większy podział klasowy który spotęgował się w pierwszej połowie XX wieku oraz starał się doprowadzić do tego aby argentyńska gospodarka była mniej uzależniona od handlu zagranicznego. Zmniejszenie dostępności importowych produktów i korzystny wpływ wojny na argentyński eksport przyczyniły się do powstania 1,7 miliarda dolarów nadwyżki[40]. Chcąc uniezależnić gospodarkę argentyńską od wpływów zachodnich, znacjonalizował koleje należące głównie do firm brytyjskich i francuskich. Nacjonalizacji uległ także transport publiczny (w większości tramwaje) i uniwersytety. Utworzył Instytut Promocji Handlu (IAPI) poprzez którą zlikwidował kontrolę sektora eksportu ziarna przez wielkich konglomeratów[41]. Prezydent podjął też nieudaną próbę utworzenia w kraju energetyki atomowej[42]. Reformy doprowadziły do wzrostu płac realnych o około 35% do roku 1949, dochód krajowy natomiast z 40 do 49 procent. Zabezpieczeniami społecznymi objęto niemal wszystkich robotników a opieka zdrowotna stała się powszechna dla wszystkich obywateli[43][44][45]. Do 1951 liczba Argentyńczyków objętych zabezpieczeniami socjalnymi wzrosła trzykrotnie. W 1951 obejmowała już ponad 5 miliona osób a wiec 70% ludności aktywnej zawodowej. Ubezpieczenia zdrowotne rozprzestrzeniły się także do nowych branż w tym bankowości i obróbki metalu. Przejawem interwencjonistycznej polityki gospodarczej rządu były działania tj. wprowadzenie kontroli na ceny żywności i inne podstawowe artykuły konsumpcyjne, udzielanie kredytów mieszkaniowych dla pracowników i wprowadzenie pracy minimalnej[46].

Jako kandydatów w wyborach wystawiał swoich sojuszników z wojska. W wyborach na gubernatora ogromnej prowincji Buenos Aires wybrany został pułkownik Domingo Mercante, znany z przeprowadzenia programu mieszkaniowego. Generalna Konferencja Pracy otrzymała od rządu duże wsparcie, a z bazy związków zawodowych Perón wybrał do rządu szereg przedstawicieli. W ten sposób ministrem spraw zagranicznych został Juan Atilio Bramuglia, a ministrem spraw wewnętrznych, który w Argentynie nadzorował egzekwowanie prawa, został Ángel Borlenghi. W rządzie znalazło się miejsce zarówno dla bogatych przemysłowców (np. prezes Banku Centralnego Miguel Miranda) jak i socjalistów takich jak hiszpański ekonomista José Figuerola, który lata wcześniej doradzał hiszpańskiemu przywódcy Miguelowi Primo de Riverze. Prezydent zachęcał CGT do wywoływania strajków przeciwko pracodawcom, którzy niechętnie przyznawali pracownikom przywileje, do których udzielenia zobowiązani byli w nowym prawie pracy. Strajki pozwoliły rządowi na dokonanie reformy prawa pracy jednakże na trwałe nastawiły przeciwko peronistom przedstawicieli dużych przedsiębiorstw. Związki zawodowe przybrały na liczebności z 500 tysięcy do ponad 2 milionów w roku 1950. Na liczebności zyskał przede wszystkim CGT, który stał się największym związkiem w kraju[47]. Liczba pracowników w Argentynie wynosiła 5 milionów ludzi przez co pracownicy byli najliczniej skupieni w związkach w całej Ameryce Południowej[48].

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Perón wraz z małżonką Evą Perón podczas swoich rządów

Jako pierwszy określił swoją politykę zagraniczną mianem "trzeciej drogi". Polityka ta opracowana została w 1949 roku. Naczelnym celem rządu peronistów było uniknięcie udziału w zimnej wojny i utrzymanie bliskich relacji zarówno z USA i ZSRR. W trakcie pierwszej kadencji przywrócił stosunki dyplomatyczne z ZSRR które w 1918 roku zostały przerwane przez ówczesny rząd po rewolucji październikowej. Dzięki temu prezydentowi udało się otworzyć eksport zboża na rynek radziecki[49]. Polityka odnowienia relacji z ZSRR wraz z próbami uzyskania suwerenności gospodarczej spotkały się z oporem USA które wprowadziły antyargentyńskie embargo. USA chciało w ten sposób uchronić swoje inwestycje komercyjne w przemyśle naftowym[50]. Na skutek działań Georga Kennana - amerykańskiego dyplomaty o zagorzale antykomunistycznych poglądach - rząd USA widział w rządach Peróna próbę budowy komunizmu w Ameryce. Polityka ta wykluczyła państwa korzystające z planu Marshalla z korzystania z argentyńskiego eksportu zmuszając je tym samym do zwrócenia się do kanadyjskich eksporterów. Według biografia Josepha Page, "Plan Marshalla był gwoździem do trumny który pogrzebał ambicję Peróna do przekształcenia Argentyny w potęgę przemysłową[51]. Widząc kryzys w relacjach argentyńsko-amerykańskich prezydent Harry Truman zastąpił dotychczasowego ambasadora nowym który przyjął bardziej łagodny kurs. [52]. Rząd wynegocjował z ambasadorem uwolnienie argentyńskich aktywów USA w zamian za preferencyjne traktowanie towarów amerykańskich. Strona amerykańska zaproponowała zwerbowanie wojsk argentyńskich do wojny koreańskiej pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych co zostało jednak odrzucone na skutek sprzeciwu argentyńskiego społeczeństwa. Jako przeciwnik pożyczek zagranicznych, Perón odmówił przystąpienia kraju do GATT (Układ Ogólny w sprawie Taryf Celnych i Handlu) czyli prekursora Światowej Organizacji Handlu i Międzynarodowego Funduszu Walutowego[53].

W okresie jego rządów Argentyna przyjmowała licznie uciekających z Europy funkcjonariuszy państw faszystowskich, szczególnie naukowców współpracujących m.in. z Adolfem Hitlerem, których doświadczenia miały pomóc m.in. we wprowadzeniu w Argentynie europejskich technologii i rozwój naukowy kraju[54]. Do Argentyny uciekli wówczas m.in. Josef Mengele, Adolf Eichmann i Ante Pavelić. Sam prezydent podchodził do Niemców z dużą rezerwą[55]. Perón w dziedzinie narodowościowej prowadził politykę pragmatyczną[56], mimo przyjmowania funkcjonariuszy państw faszystowskich jednocześnie umożliwił Żydom awans społeczny a ludność żydowskiego pochodzenia będąca zwolennikami peronizmu utworzyła Organizację Izraelitów Argentyny na czele z Ezequielem Zabotinskym[57]. Żydom umożliwiono wejście do polityki a doradcą prezydenta został pochodzący z Polski Żyd José Ber Gelbard (urodzony jako Józef Gelbard)[58]. Jewish Virtual Library pisze o tym że prezydent nie sympatyzował z żadnym z państw Osi, uznał niepodległość Izraela w 1949 roku, wspierał prawa mniejszości żydowskiej oraz pozwolił na wyjazd 45 tysięcy argentyńskich Żydów do nowo powstałego państwa izraelskiego[59]. Prezydent akceptował też żydowską imigrację do Argentyny przez co współcześnie społeczność Argentyny liczy 200 tysięcy osób żydowskiego pochodzenia, czyni to więc Argentynę trzecim w Ameryce i szóstym na świecie krajem pod względem liczby żydowskiej ludności[60][61].

Druga kadencja[edytuj | edytuj kod]

W 1951 roku ponownie został wybrany na prezydenta kraju zyskując ponad 60% głosów. Po raz pierwszy w historii Argentyny do głosu dopuszczono kobiety a inauguracja prezydenta była emitowana w telewizji na Kanale 7[62]. Duży wpływ na politykę gospodarczą miała żona Juana, Eva Perón która zmarła w młodym wieku w 1952 roku. Po wygranych przez peronistów wyborach z 1951 roku doszło do nieudanej próby wojskowego puczu. Na czele puczu stanął generał Benjamín Andrés Menéndez[63]. Druga kadencja rozpoczęła się dla rządu niekorzystnie ze względu na suszę która w tym czasie ogarnęła region[64]. W tym samym roku doszło do nieudanej próby wojskowego puczu. Na czele puczu stanął generał Benjamín Andrés Menéndez[65]. Napięta sytuacja doprowadziła do coraz ostrzejszej rywalizacji między rządem a konserwatywną i lewicową opozycją. Opozycja zyskała poparcie ze strony bogatszych Argentyńczyków którym zaszkodziły socjalne reformy rządu. Opozycja stałą się coraz bardziej radykalna a jej najbardziej radykalni działacze niemal świętowali śmierć Evy Perón[66]. Perón próbował pozbawić opozycję dostępu do mediów a dzienniki konserwatywne i socjalistyczne zostały zamknięte lub wywłaszczone przez CGT lub państwową spółkę medialną ALEA[67]. Przeciwnicy rządu z ugrupowań konserwatywnych, liberalnych i komuniści byli także niekiedy poddawani bezpośrednim represjom[68]. Na skutek coraz częstszych kryzysów doszło do rozłamu w łonie samych peronistów. Od prezydenta odwrócił się m.in. będący do tej pory zagorzałym peronistą gubernator Buenos Aires, Domingo Mercante[69].

W trakcie drugiej kadencji popadł w konflikt z Kościołem katolickim w związku z m.in. legalizacją rozwodów i prostytucji a także ze względu na swój romans z o wiele młodszą kobietą który stał się tematem często opisywanym na łamach gazet[70]. Konflikt z Kościołem spowodował wykluczenie Peróna z członkostwa we wspólnocie. W czerwcu 1955 roku doszło do nieudanej próby zamachu stanu. W wyniku walk w trakcie puczu zginęło 364 osób[71]. Trzy miesiące później doszło do kolejnego puczu który okazał się sukcesem puczystów. Zamach stanu został określony przez organizatorów jako Revolucion Libertadora czyli rewolucja wyzwoleńcza. Organizatorami puczu byli nacjonalistycznie i katolicko nastawieni oficerowie wojska - Eduardo Lonardi, Pedro Eugenio Aramburu i Isaac Rojas. Centrum antyrządowego puczu była Kordoba. Z pomocą prezydenta Paragwaju Alfredo Stroessnera Perónowi udało się ukryć na kanonierce „Paraguay”, a następnie zbiec z kraju samolotem. Udał się wówczas do Wenezueli, a następnie do Hiszpanii rządzonej przez gen. Francisco Franco. W wyniku puczu doszło do największej polaryzacji argentyńskiego społeczeństwa od roku 1880 roku. Władzę do lat 70. objęły kręgi związane z konserwatystami i elitami ziemiańskimi. Kryzys gospodarczy związany z przewrotem doprowadził do wzrostu ceny dolara z czterech do trzydziestu pesos oraz pięciokrotnego wzrostu cen produktów[72].

Życie na emigracji[edytuj | edytuj kod]

Na czele reżimu argentyńskiego stanął Pedro Eugenio Aramburu. W trakcie pobytu Peróna na wygnaniu reżim wprowadził poprzez dekret prawo numer 4161/56 które zakazało nawet wypowiedzenia nazwisk Juana lub Evy Perón. Ideologia peronizmu czy pamiątki związane z tą ideologią zostały zdelegalizowane. W odpowiedzi na represje antyperonistowskie, grupa wojskowych o poglądach centrowych i peronistowskich zorganizowała próbę zamachu stanu która odbyła się w czerwcu 1956 roku. Puczyści na czele z generałem Juanem José Valle zostali schwytani a 27 organizatorów buntu zostało straconych. Po puczu Aramburu przystąpił do dalszego likwidowania pamiątek po peronizmie. Dyktator nakazał usunąć ciało Evity Perón z siedziby CGT i pochować je w skromnym grobie we włoskim Mediolanie. Także sam Perón w trakcie pobytu w Wenezueli który umożliwił mu tamtejszy prezydent Marcos Pérez Jiménez, przeżył szereg prób porwań i zabójstw organizowanych na zlecenie Aramburu[73]. W 1958 roku odbyły się wybory prezydenckie jako że partia peronistowska została zdelegalizowana, Perón wezwał swoich zwolenników do zagłosowanie na umiarkowanego Arturo Frondizi będącego kandydatem rozłamowców z Radykalnej Unii Obywatelskiej. W wyborach Frondizi pokonał dotychczasowego lidera radykałów, Ricardo Balbína który prezentował bardziej antyperonistowskie stanowisko. Frondizi nie zrealizował obiecywanego przed wyborami programu przywrócenia swobód demokratycznych w kraju i w rezultacie w 1962 roku Perón zachęcał zwolenników do oddania głosu na Unię Ludową. Unia Ludowa zdobyła wysokie poparcie społeczne a przedstawiciel partii, Andrés Framini został wybrany na gubernatora prowincji Buenos Aires. Po wyborach Frondizi został zmuszony do rezygnacji przez wojskowych. Perón nie zyskał w tym czasie żadnych politycznych sojuszników przez co w 1963 roku nawoływał Argentyńczyków do oddania w wyborach pustych kart - w ten sposób zrobiła jedna piąta elektoratu[74].

Pobyt prezydenta na uchodźstwie w Wenezueli został przerwany gdy w 1958 roku generał Jiménez został obalony w wyniku puczu. Perón czasowo przeniósł się do Panamy gdzie poznał Marię Estelę Martínez (znaną jako Isabel), piosenkarkę występującą w nocnych klubach. Ostatecznie osiedlił się w hiszpańskim Madrycie gdzie zyskał ochronę Francisco Franco. W 1961 roku ożenił się z Isabelą i w 1963 został z powrotem przyjęty do Kościoła katolickiego. W grudniu 1964 roku próbował powrócić do Buenos Aires co jednak nie udało się, rok później do Argentyny wysłał swoją żonę która na miejscu spotkała się z opozycją i rozwijała tam ruch peronistowski. Isabela organizowała ruch na rzecz bojkotu wyborów. Zorganizowała spotkanie ruchów lewicy peronistowskiej w tym CGT de los Argentinos (będącej odgałęzieniem CGT). W 1965 roku wyborcze zwycięstwo odniosła Unia Ludowa która przyczyniła się do obalenia umiarkowanego prezydenta Arturo Umberto Illia[75][76]. Perón coraz bardziej oddziaływał na CGT dzięki poparciu sekretarza generalnego tej organizacji. Niemniej jednak wewnątrz CGT dalej znajdowali się przeciwnicy obalonego prezydenta w tym wpływowy Augusto Vandor który domagał się peronizmu bez Peróna. Rozłam wśród związkowców wykorzystał sprawujący dyktatorskie rządy Juan Carlos Onganía który prowadził politykę represji wobec ruchu pracowniczego. W maju 1969 roku doszło do antyrządowego powstania Cordobazo inspirowanego wydarzeniami we Francji w maju 1968 roku[77]. Z wydarzeniami z Kordoby zbiegły się zamieszki studenckie w Rosario (Rosariazo). Perón zyskał poparcie lewicowych studentów biorących udział w antyrządowych wystąpieniach. Także sam Perón zaczął przesuwać się w lewą stronę sceny politycznej. W swojej książce La Hora de los Pueblos z 1968 roku ogłosił główne zasady jego trójkontynentalnej wizji politycznej w myśl której - Mao stoi na czele Azji, Nasser Afryki, De Gaulle starej Europy a Castro Ameryki Łacińskiej[78].

Na skutek radykalizacji okresu lat 60. poparł bardziej radykalne związki zawodowe i nawiązał kontakty z Montoneros. Monteneros była radykalną grupą lewicowo-nacjonalistycznych peronistów. 1 czerwca 1970 roku lewicowi peroniści porwali i zabili byłego dyktatora Pedro Aramburu co miało stanowić odwet za egzekucję na peronistach z 1956 roku[79]. Starał się przy tym współdziałać z prawicą. Nawiązał kontakty z konserwatywnym skrzydłem radykałów na czele z Ricardo Balbíną oraz został poparty przez lewicującą część Nacjonalistycznego Ruchu Tacuara który pierwotnie miał charakter antyperonistowski i skrajnie prawicowy jednak z czasem pod wpływem rewolucji kubańskiej wielu jego członków przeszło ewolucję w stronę marksizmu[80]. W 1970 roku Partia Justycjalistyczna podpisała z Radykalną Unią Obywatelską, Partią Socjalistyczną, Demokratyczną Partią Postępową i Partido Bloquista wspólną deklarację polityczną w której wszystkie ze stron zobowiązały się do doprowadzenia do wolnych i demokratycznych wyborów które miałyby położyć kres kryzysu politycznego. Deklaracja ta umożliwiła peronistom wolny start w wyborach w 1973 roku[81].

Trzecia kadencja[edytuj | edytuj kod]

Perón przemawiający do Argentyńczyków

W wyniku zwycięskiego wyborczego peronistów skupionych w Justycjalistycznym Froncie Wyzwolenia 25 maja urząd prezydenta kraju objął lewicowy peronista Héctor José Cámpora zwany przez sympatyków ruchu jako El Tío czyli wujek, ustąpił on jednak w celu umożliwienia Peronowi powrotu do władzy[82] i zorganizował kolejne wybory w październiku 1973. W trakcie krótkich rządów udzielił on amnestii dla więźniów politycznych, sprzeciwiał się wpływom prawicowych peronistów[83] oraz zmienił kurs polityki zagranicznej Argentyny poprzez wsparcie rządu kubańskiego w walce z amerykańskim embargiem. Perón powrócił do Argentyny w czerwcu a na lotnisku witały go trzy miliony ludzi. Powitanie przywódcy stało się obiektem zamachu terrorystycznego w wyniku którego zginęło trzynastu zwolenników prezydenta a 365 zostało rannych[84]. Za zamach odpowiedzialne były grupy skrajnej prawicy[85]. Październikowe wybory okazały się sukcesem przywódcy ruchu który uzyskał uzyskał 62% głosów i został po raz trzeci wybrany na prezydenta Argentyny (wiceprezydentem została jego trzecia żona, Isabel Martínez de Perón, zwana Izabelitą).

W trakcie krótkiej kadencji prezydenta doszło do krótkotrwałej poprawy sytuacji gospodarczej. Prezydent ponownie zastosował interwencyjną politykę społeczną i gospodarczą podobną do tej prowadzonej w latach 40. Przeprowadził nacjonalizację banków i przedsiębiorstw innych branż, dotował firmy rodzinne, opodatkował sektor rolny, ożywił działalność IAPI i wprowadził ograniczenia na zagraniczne inwestycje. Sfinansował też szereg programów społecznych. Ponadto wprowadził nowe prawa pracownicze[86]. Ożywienie gospodarcze zaprzepaścił kryzys naftowy który zmusił rząd do polityki oszczędności oraz doprowadził do gwałtownego wzrostu inflacji[87].

Krótki okres na urzędzie prezydenta naznaczyły walki wśród jego zwolenników i gwałtowny wzrost terroryzmu (za który w części odpowiadali lewicowi i skrajnie prawicowi peroniści). Kryzys ten spowodowany był represjami wobec lewicy ze strony czołowych postaci CGT, części sił zbrojnych oraz radykałów prawicowych w szeregach Partii Justycjalistycznej a zwłaszcza faszyzującego doradcy prezydenta, José Lópeza Regi. López Rega awansowany został do roli ministra opieki społecznej a w praktyce jego pozycja zwiększyła się poza kompetencje ministra. W szczytowym okresie minister kontrolował do 30 procent budżetu federalnego. Rega utworzył Triple A czyli Antykomunistyczny Sojusz Argentyński pełniący funkcję organizacji terrorystycznej której nielegalnie przekazywał fundusze ministerstwa. Rega wykorzystał grupę jako własny pluton egzekucyjny który eliminował w fizyczny sposób lewicową oraz umiarkowaną opozycję[88][89].

Wkrótce doszło do rozłamu między Perónem a lewicą. Stało się to 25 września gdy doszło do zabójstwa umiarkowanie konserwatywnego sekretarza generalnego CGT, José Ignacio Rucciego który zginął w zasadce o której zorganizowanie oskarżono lewicowych bojowników z Rewolucyjnej Armii Ludu. W rzeczywistości sprawcy zabójstwa nie zostali wykryci a sprawa do dzisiaj pozostaje nierozwiązana[90][91]. Po zabójstwie sekretarza generalnego, Perón odżegnał się od Montoneros która przeszła do zbrojnej opozycji przeciw rządowi oraz wykorzystał Lópeza Rege do eliminacji lewicowej opozycji. Represje ze strony prawicowych peronistów i rządu tylko zmobilizowały siły lewicowe które przystąpiły do ofensywy. Rewolucyjna Armia Ludu rozpoczęła regularną kampanię antyrządową - 19 stycznia dokonała ataku na koszary w Azul w prowincji Buenos Aires oraz wywołała zbrojne powstanie w wiejskim regionie Tucuman[92][93].

1 lipca 1974 roku prezydent zmarł w wyniku choroby. Po śmierci Peróna na urzędzie prezydenta zastąpiła go Izabelita. Izabelita zwiększyła wpływy skrajnej prawicy skupionej wokół Lópeza Regi co tylko zwiększyło terror wobec opozycji i w konsekwencji zwiększyła nasilenie lewicowej rebelii.

W 2006 jego ciało zostało złożone w mauzoleum utworzonym w jego byłej letniej rezydencji pod Buenos Aires.

Przypisy

  1. Galasso, s. 21
  2. Galasso, s. 21-22
  3. "Juan Domingo Perón Vivio en Santa Cruz"
  4. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  5. Cloppet, Ignacio Martín. Eva Duarte y Juan Perón: la cuna materna. Perón y Evita descienden de conquistadores. El parentesco de Borges y Perón. ALFAR Editora, Buenos Aires 2011. ISBN 978-987-99409-4-5 Volver arriba
  6. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House
  7. Galasso, s. 43-47
  8. Galasso, s. 48-49
  9. Galasso, s. 49
  10. Galasso, s. 54
  11. Galasso, s. 54
  12. Galasso, s. 56-58
  13. Galasso, s. 58-59
  14. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  15. Galasso, s. 59-60
  16. Galasso, s. 61-62
  17. Galasso, s. 65-67
  18. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  19. Galasso, s. 68-71
  20. Galasso, s. 68
  21. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 401
  22. Galasso, s. 73-75
  23. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  24. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  25. Pigna, Felipe (2008). Los mitos de la historia argentina 4. Buenos Aires: Editorial Planeta. s. 28. ISBN 978-950-49-1980-3. "El fascismo italiano llevó a las organizaciones populares a una participación efectiva en la vida nacional, de la cual había estado siempre apartado el pueblo. Hasta la ascensión de Mussolini al poder, la nación iba por un lado y el trabajador por otro, y éste último no tenía ninguna participación en aquella. [...] En alemania ocurría exactamente el mismo fenómeno, o sea, un estado organizado para una comunidad perfectamente ordenada, para un pueblo perfectamente ordenado también; una comunidad donde el estado era el instrumento de ese pueblo, cuya representación era, a mi juicio, efectiva. Pensé que tal debería ser la forma política del futuro, es decir, la verdadera democracia popular, la verdadera democracia social."
  26. Pigna, Felipe (2008). Los mitos de la historia argentina 4. Buenos Aires: Editorial Planeta. s. 28–29. ISBN 978-950-49-1980-3.
  27. Pigna, Felipe (2008). Los mitos de la historia argentina 4. Buenos Aires: Editorial Planeta. s. 28–29. ISBN 978-950-49-1980-3.
  28. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  29. Rock, David (1993). Authoritarian Argentina. University of California Press.
  30. Juan Perón and Argentina (pdf).
  31. Crawley, Eduardo (1985). A House Divided: Argentina, 1880–1980. New York: St. Martin's Press.
  32. Baily,84; López, 401
  33. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  34. Edwin Williamson, The Penguin History of South America
  35. McGuire, James W. Peronism without Peron: Unions, Parties, and Democracy in Argentina.
  36. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  37. Crassweller, David (1987). Perón and the Enigmas of Argentina. W.W. Norton and Company. s. 221. ISBN 0-393-30543-0.
  38. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  39. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/452397/Peronist
  40. National Geographic. marzec 1975. Missing or empty
  41. Edwin Williamson, The Penguin History of South America
  42. Crawley, Eduardo (1985). A House Divided: Argentina, 1880–1980. New York: St. Martin's Press.
  43. Alexander, Robert Jackson. Juan Domingo Perón: A History.
  44. Mesa-Lago, Carmelo. Social Security in Latin America: Pressure Groups, Stratification, and Inequality.
  45. Dornbusch, Rüdiger; Edwards, Sebastian. The Macroeconomics of populism in Latin America.
  46. McGuire, James W. Peronism without Peron: Unions, Parties, and Democracy in Argentina.
  47. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  48. St. James Encyclopedia of Labor History Worldwide.
  49. "Todo Argentina".
  50. Crawley, Eduardo (1985). A House Divided: Argentina, 1880–1980. New York: St. Martin's Press.
  51. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  52. "Todo Argentina".
  53. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  54. Martínez, Tomás Eloy (1997). "The Woman Behind the Fantasy: Prostitute, Fascist, Profligate – Eva Perón was much Maligned, Mostly Unfairly". Time.
  55. Levine, Laurence. Inside Argentina from Perón to Menem: 1950–2000 From an American Point of View. s. 23. ISBN 0-9649247-7-3.
  56. Crassweller, David (1987). Perón and the Enigmas of Argentina. W.W. Norton and Company. s. 221. ISBN 0-393-30543-0.
  57. Bell, Lawrence D. "The Jews and Perón: Communal Politics and National Identity in Peronist Argentina, 1946–1955". s.10
  58. Levine, Laurence. Inside Argentina from Perón to Menem: 1950–2000 From an American Point of View. s. 23. ISBN 0-9649247-7-3.
  59. "Argentina: Post World War II". Virtual Jewish History Tour. Jewish Virtual Library.
  60. Valente, Marcela (27 kwietnia 2005). Continuing Efforts to Conceal Anti-Semitic Past. IPS-Inter Press Service.
  61. ["United Jewish Communities; Global Jewish Populations". Ujc.org.]
  62. Nohlen, Dieter (2005). Elections in the Americas. Oxford University Press.
  63. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  64. Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  65. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  66. Galeano, Eduardo (1990). "Memorias del Fuego". México: Siglo XXI.
  67. Crassweller, David (1987). Perón and the Enigmas of Argentina. W.W. Norton and Company. s. 221. ISBN 0-393-30543-0.
  68. Resumo de El Caso Ingalinella - Héctor Franza
  69. Page, Joseph (1983). Perón, a Biography. Random House.
  70. Rock, David (1993). Authoritarian Argentina. University of California Press.
  71. Rock, David (1993). Authoritarian Argentina. University of California Press.
  72. <Lewis, Paul (1990). The Crisis of Argentine Capitalism. University of North Carolina Press.
  73. "La serie sobre Eva Perón, en una única entrega". La Nación.
  74. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  75. Lewis, Paul (2002). Guerrillas and Generals. Greenwood Publishing.
  76. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  77. Crassweller, David (1987). Perón and the Enigmas of Argentina. W.W. Norton and Company. s. 221. ISBN 0-393-30543-0.
  78. Sigal, Silvia (1996). Le rôle politique des intellectuels en Amérique latine. Paris: L'Harmattan. s. 268. quoted byBernand, Carmen (2008). "D'une rive à l'autre". Nuevo Mundo Mundos Nuevos, Materiales de seminarios.
  79. Jarosław Tomasiewicz, Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 212.
  80. Crassweller, David (1987). Perón and the Enigmas of Argentina. W.W. Norton and Company. s. 221. ISBN 0-393-30543-0.
  81. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  82. Kronika XX wieku pod red. Mariana B. Michalika, wyd. Kronika, Warszawa 1991, ISBN 83-900331-0-0
  83. La sangre derramada no será negociada, quoted by Hugo Moreno, in Le désastre argentin. Péronisme, politique et violence sociale (1930-2001), Ed. Syllepses, Paris, 2005, s.107
  84. Verbitsky, Horacio (1985). "Ezeiza". El Ortiba
  85. "Detuvieron al Indio Castillo, acusado de un atentado contra un intendente correntino - El buen amigo de Rico necesita un buen abogado"
  86. D'Abate, Juan Carlos (1983). "Trade Unions and Peronism". In Turner, Frederick; Miguens, Jose Enrique. Juan Peron and the Reshaping of Argentina. University of Pittsburgh Press. s. 62. ISBN 9780822976363.
  87. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  88. Lewis, Paul (2002). Guerrillas and Generals. Greenwood Publishing.
  89. Rock, David (1987). Argentina, 1516–1982. University of California Press.
  90. Analizan una indemnización que ya cobró la familia Rucci
  91. Lewis, Paul (2002). Guerrillas and Generals. Greenwood Publishing.
  92. Lewis, Paul (2002). Guerrillas and Generals. Greenwood Publishing.
  93. Jarosław Tomasiewicz, Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 211.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • L. Bethell (red.), Cambridge History of Latin America, t. 8., 1930-1990, Cambridge, 1991
  • E. A. Crawley, A House Divided, Argentina 1880-1980, 1984
  • Bernd Jordan, Aleksander Lenz: Księga 100 polityków stulecia. tłum. A. Sąpoliński, wyd. Interart, Warszawa 1997, ISBN 83-7060-508-7.
  • F. Owen, Perón, His Rise and Fall, 1957
  • David Cox and Damian Nabot, Unveiling the enigma: Who Stole the Hands of Juan Perón? (Zumaya 2009)
  • Gabriele Casula (2004) "Dove naciò Perón? un enigma sardo nella storia dell'Argentina"[1] [2]
  • Guareschi, Roberto (Nov 5, 2005). "Not quite the Evita of Argentine legend". New Straits Times, s. 21.
  • Hugo Gambini (1999). Historia del peronismo, Editorial Planeta. F2849 .G325 1999
  • Nudelman, Santiago (Buenos Aires, 1960; Chiefly draft resolutions and declarations presented by Nudelman as a member of the Cámara de Diputados of the Argentine Republic during the Perón administration)
  • Martínez, Tomás Eloy. La Novela de Perón. Vintage Books, 1997.
  • Page, Joseph. Perón: a biography (Random House 1983)
  • Galasso, Norberto (2006). Perón: Formación, ascenso y caída (1893-1955). Buenos Aires: Colihue. ISBN 950-581-399-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]