Kurt Vonnegut

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kurt Vonnegut
Imiona i nazwisko Kurt Vonnegut, Jr.
Data i miejsce urodzenia 11 listopada 1922
Stany Zjednoczone Indianapolis, Indiana
Data i miejsce śmierci 11 kwietnia 2007
Stany Zjednoczone Nowy Jork
Narodowość Amerykanin
Dziedzina sztuki literatura
Styl fantastyka naukowa, postmodernizm, publicystyka
Ważne dzieła Rzeźnia numer pięć, Kocia kołyska, Śniadanie mistrzów
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach
Strona domowa

Kurt Vonnegut, jr. (IPA: /ˈvɑ.nə.gət/; ur. 11 listopada 1922 w Indianapolis, USA, zm. 11 kwietnia 2007[1] w Nowym Jorku) – amerykański pisarz i publicysta, kojarzony z literaturą postmodernistyczną i science fiction.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Vonnegut urodził się 11 listopada 1922 r. w Indianapolis jako syn Kurta Vonneguta Sr. i Edith Lieber. Obydwoje rodzice byli pochodzenia niemieckiego. Vonnegut uczęszczał do Orchard School, a następnie do Shortridge High School, gdzie pisał do szkolnej gazety „The Shortridge Echo”. W 1940 r., za namową brata, Bernarda Vonneguta, aplikował na Uniwersytet Cornella, gdzie został przyjęty na chemię. Tam był zaangażowany w działalność uniwersyteckiej gazety – „The Cornell Daily Sun”. Brak mu było jednak predyspozycji do nauk ścisłych i w 1942 r. opuścił uniwersytet.

II Wojna Światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1943 r. Vonnegut wstąpił do wojska i został oddelegowany na studia do Instytutu Technologii w Carnegie, a następnie na Uniwersytet w Tennessee, po czym wysłano go na front do Europy, gdzie został przyłączony do 106. dywizji piechoty. W grudniu 1944, w czasie ofensywy w Ardenach, został wzięty do niemieckiej niewoli i osadzony w Dreźnie, gdzie za dnia pracował przy produkcji syropu słodowego dla kobiet w ciąży, a nocą był przetrzymywany w podziemiach starej rzeźni. 13 lutego 1945 przeżył bombardowanie miasta przez aliantów. Wydarzenie to stało się główną inspiracją dla jego powieści – „Rzeźni numer pięć”. Kilka miesięcy później Armia Czerwona wyzwoliła Vonneguta z niewoli. Pisarz wrócił do Stanów i został odznaczony orderem Purple Heart.

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Po powrocie do USA Vonnegut poślubił Jane Marie Cox i ponownie podjął studia, tym razem na wydziale antropologii na Uniwersytecie w Chicago. Jego praca dyplomowa na temat „Fluctuations Between Good and Evil in Simple Tale” została odrzucona przez komisję. Uniwersytet przyznał mu tytuł dopiero w 1971 r. za powieść Kocia kołyska. W czasie studiów pracował w „Chicago City News Bureau” jako reporter kryminalny. W maju 1947 r. urodził się jego pierwszy syn – Mark, po czym pisarz przeniósł się do Schenectady. Podjął tam pracę w dziale public relations w firmie General Electric, w której jego brat Bernard pracował jako naukowiec. W latach 50. Vonnegut zaczął publikować swoje pierwsze opowiadania, m.in. w magazynie Collier’s, a zyski z publikacji pozwoliły mu w 1950 r. porzucić pracę w GE, by przenieść się do Cape Cod i pracować wyłącznie jako wolny strzelec. Pierwszą powieść, zatytułowaną „Pianola”, wydał w 1952 r. Mimo że jego uznanie w środowisku literackim wciąż rosło, pisarz był zmuszony do szukania alternatywnych źródeł dochodu. Pracował między innymi na stanowiskach nauczyciela języka angielskiego czy copywritera. Otworzył również pierwszy w USA salon samochodowy firmy Saab. W 1957 r. zmarła na raka siostra pisarza, dwa dni po śmierci swojego męża. W wyniku tej tragedii czwórka ich dzieci została osierocona. Vonnegut i jego żona zaadoptowali najstarszą trójkę, mimo, że mieli już trójkę własnych dzieci.

Od 1965 r. wykładał w Hopefield School, a w latach 1965-1971 prowadził warsztaty pisarskie na uniwersytetach Iowa i Harvarda.

Vonnegut znany był ze swoich kontrowersyjnych przekonań, których nie bał się wyrażać. Wyznawał poglądy lewicowe, był przeciwny wojnie i łamaniu praw obywatelskich. Sam siebie określał jako humanistę i socjalistę. W 1968 r. podpisał „Writers and Editors War Tax Protest”, w którym deklarowano zaprzestanie płacenia podatków w proteście przeciwko wojnie w Wietnamie. W licznych wywiadach i artykułach krytycznie wypowiadał się na temat polityki George'a W. Busha i sprzeciwiał się wojnie w Iraku. Był członkiem American Civil Liberties Union, amerykańskiej organizacji broniącej wolności obywatelskich.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Vonnegut był pisarzem prowokującym. Bezustannie bawił się formą, prowokował czytelnika, wciągał go w literackie pułapki i kpił z niego. Swoje powieści ozdabiał czasem własnoręcznie wykonanymi, prymitywnymi rysunkami, np. słynną „dziurą w zadku” (prostą gwiazdką zbudowaną z czterech przecinających się kresek). Wiele z jego powieści (m.in. Kocia kołyska i Śniadanie mistrzów) składa się z licznych, krótkich rozdziałów, podobnie jak u Julio Cortázara. Forma i styl Kociej kołyski nawiązuje do Biblii, a autor opisuje w niej nawet zasady fikcyjnej religii, zwanej bokononizmem.

Istotnym nurtem w twórczości Vonneguta był surrealizm. Powieści jego były pełne dziwacznych postaci, groteskowych, makabrycznych i onirycznych wydarzeń. Pisarz fascynował się science fiction, co najwyraźniej zaznaczył w powieści Syreny z Tytana i pisarskiej kreacji swojego alter egoKilgore'a Trouta.

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Lista wybranych adaptacji filmowych utworów Kurta Vonneguta:

  • 1972 – Rzeźnia numer pięć, reż. George Roy Hill
  • 1975 – Next Door, reż. Andrew Silver
  • 1980 – Deer In the Work, reż. Ron Underwood
  • 1996 – Mother Night, reż. Keith Gordon
  • 1999 – Breakfast of Champions, reż. Alan Rudolph
  • 2009 – A Man Without a Country, reż. J.J.Harting
  • 2009 – 2081, reż. Chandler Tuttle
  • 2010 – Covek iz Bagomba, reż. Igor Stanojevic

W 1991 r. powstał również serial Monkey House, w którym zostały przeniesione na ekran opowiadania pisarza ze zbioru Witajcie w małpiarni.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W dniu urodzin Vonneguta w 1999 r. odkryto krążącą wokół Słońca planetoidę i nazwano ją (25399) Vonnegut na cześć pisarza.
  • Vonnegut umarł w wieku 84 lat. W powieści Trzęsienie czasu tyle samo lat przeżywa Kilgore Trout – alter ego autora.
  • W roku 1973, dyrektor szkoły w mieście Drake rozkazał spalić 32 egzemplarze Rzeźni Numer Pięć z powodu wulgarnego języka.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

  • Canary In a Cat House (1961)
  • Witajcie w małpiarni (Welcome to the Monkey House, 1968)
  • Tabakiera z Bagombo (Bagombo Snuff Box, 1999)
  • Niech pana Bóg błogosławi doktorze Kevorkian (God Bless You, Dr. Kevorkian, 1999)
  • Armagedon w retrospektywie (Armageddon in Retrospect, 2008)
  • Look at the Birdie (2009)
  • While Mortals Sleep (2011)

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Zbiory esejów[edytuj | edytuj kod]

  • Wampetery, foma i granfalony (Wampeters, Foma and Granfalloons (Opinions), 1974)
  • Niedziela Palmowa (Palm Sunday, 1981)
  • Losy gorsze od śmierci (Fates Worse Than Death, 1991)
  • Człowiek bez ojczyzny (A Man Without a Country, 2005)

Sztuki[edytuj | edytuj kod]

  • W dniu urodzin Wandy June (Happy Birthday, Wanda June, 1970)
  • Between Time and Timbuktu, or Prometheus Five (1972)
  • Make Up Your Mind (1993)
  • Miss Temptation (1993)
  • L'Histoire du Soldat (1993)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dinitia Smith: Kurt Vonnegut, Novelist Who Caught the Imagination of His Age, Is Dead at 84. W: The New York Times [on-line]. 2007-04-12. [dostęp 2007-04-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat śmierci Kurta Vonneguta