Kurt Vonnegut

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kurt Vonnegut
Kurt-Vonnegut-US-Army-portrait.jpg
Kurt Vonnegut
Imiona i nazwisko Kurt Vonnegut, Jr.
Data i miejsce urodzenia 11 listopada 1922
Stany Zjednoczone Indianapolis, Indiana
Data i miejsce śmierci 11 kwietnia 2007
Stany Zjednoczone Nowy Jork
Narodowość Amerykanin
Dziedzina sztuki literatura
Styl fantastyka naukowa, postmodernizm, publicystyka
Ważne dzieła Rzeźnia numer pięć, Kocia kołyska, Śniadanie mistrzów
Wikicytaty Kurt Vonnegut w Wikicytatach
Strona domowa

Kurt Vonnegut, jr. (IPA: /ˈvɑ.nə.gət/; ur. 11 listopada 1922 w Indianapolis, USA, zm. 11 kwietnia 2007[1] w Nowym Jorku) – amerykański pisarz i publicysta, kojarzony z literaturą postmodernistyczną i science fiction.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Vonnegut urodził się 11 listopada 1922 r. w Indianapolis jako syn Kurta Vonneguta Sr. i Edith Lieber. Obydwoje rodzice byli pochodzenia niemieckiego. Vonnegut uczęszczał do Orchard School, a następnie do Shortridge High School, gdzie pisał do szkolnej gazety „The Shortridge Echo”. W 1940 r., za namową brata, Bernarda Vonneguta, aplikował na Uniwersytet Cornella, gdzie został przyjęty na chemię. Tam był zaangażowany w działalność uniwersyteckiej gazety – „The Cornell Daily Sun”. Brak mu było jednak predyspozycji do nauk ścisłych i w 1942 r. opuścił uniwersytet.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1943 r. Vonnegut wstąpił do wojska i został oddelegowany na studia do Instytutu Technologii w Carnegie, a następnie na Uniwersytet w Tennessee, po czym wysłano go na front do Europy, gdzie został przyłączony do 106. dywizji piechoty. W grudniu 1944, w czasie ofensywy w Ardenach, został wzięty do niemieckiej niewoli i osadzony w Dreźnie, gdzie za dnia pracował przy produkcji syropu słodowego dla kobiet w ciąży, a nocą był przetrzymywany w podziemiach starej rzeźni. 13 lutego 1945 przeżył bombardowanie miasta przez aliantów. Wydarzenie to stało się główną inspiracją dla jego powieści – „Rzeźni numer pięć”. Kilka miesięcy później Armia Czerwona wyzwoliła Vonneguta z niewoli. Pisarz wrócił do Stanów i został odznaczony orderem Purple Heart.

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Po powrocie do USA Vonnegut poślubił Jane Marie Cox i ponownie podjął studia, tym razem na wydziale antropologii na Uniwersytecie w Chicago. Jego praca dyplomowa na temat „Fluctuations Between Good and Evil in Simple Tale” została odrzucona przez komisję. Uniwersytet przyznał mu tytuł dopiero w 1971 r. za powieść Kocia kołyska. W czasie studiów pracował w „Chicago City News Bureau” jako reporter kryminalny. W maju 1947 r. urodził się jego pierwszy syn – Mark, po czym pisarz przeniósł się do Schenectady. Podjął tam pracę w dziale public relations w firmie General Electric, w której jego brat Bernard pracował jako naukowiec. W latach 50. Vonnegut zaczął publikować swoje pierwsze opowiadania, m.in. w magazynie Collier’s, a zyski z publikacji pozwoliły mu w 1950 r. porzucić pracę w GE, by przenieść się do Cape Cod i pracować wyłącznie jako wolny strzelec. Pierwszą powieść, zatytułowaną „Pianola”, wydał w 1952 r. Mimo że jego uznanie w środowisku literackim wciąż rosło, pisarz był zmuszony do szukania alternatywnych źródeł dochodu. Pracował między innymi na stanowiskach nauczyciela języka angielskiego czy copywritera. Otworzył również pierwszy w USA salon samochodowy firmy Saab. W 1957 r. zmarła na raka siostra pisarza, dwa dni po śmierci swojego męża. W wyniku tej tragedii czwórka ich dzieci została osierocona. Vonnegut i jego żona zaadoptowali najstarszą trójkę, mimo, że mieli już trójkę własnych dzieci.

Od 1965 r. wykładał w Hopefield School, a w latach 1965-1971 prowadził warsztaty pisarskie na uniwersytetach Iowa i Harvarda.

Vonnegut znany był ze swoich kontrowersyjnych przekonań, których nie bał się wyrażać. Wyznawał poglądy lewicowe, był przeciwny wojnie i łamaniu praw obywatelskich. Sam siebie określał jako humanistę i socjalistę. W 1968 r. podpisał „Writers and Editors War Tax Protest”, w którym deklarowano zaprzestanie płacenia podatków w proteście przeciwko wojnie w Wietnamie. W licznych wywiadach i artykułach krytycznie wypowiadał się na temat polityki George'a W. Busha i sprzeciwiał się wojnie w Iraku. Był członkiem American Civil Liberties Union, amerykańskiej organizacji broniącej wolności obywatelskich.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Vonnegut był pisarzem prowokującym. Bezustannie bawił się formą, prowokował czytelnika, wciągał go w literackie pułapki i kpił z niego. Swoje powieści ozdabiał czasem własnoręcznie wykonanymi, prymitywnymi rysunkami, np. słynną „dziurą w zadku” (prostą gwiazdką zbudowaną z czterech przecinających się kresek). Wiele z jego powieści (m.in. Kocia kołyska i Śniadanie mistrzów) składa się z licznych, krótkich rozdziałów, podobnie jak u Julio Cortázara. Forma i styl Kociej kołyski nawiązuje do Biblii, a autor opisuje w niej nawet zasady fikcyjnej religii, zwanej bokononizmem.

Istotnym nurtem w twórczości Vonneguta był surrealizm. Powieści jego były pełne dziwacznych postaci, groteskowych, makabrycznych i onirycznych wydarzeń. Pisarz fascynował się science fiction, co najwyraźniej zaznaczył w powieści Syreny z Tytana i pisarskiej kreacji swojego alter egoKilgore'a Trouta.

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Lista wybranych adaptacji filmowych utworów Kurta Vonneguta:

  • 1972 – Rzeźnia numer pięć, reż. George Roy Hill
  • 1975 – Next Door, reż. Andrew Silver
  • 1980 – Deer In the Work, reż. Ron Underwood
  • 1996 – Mother Night, reż. Keith Gordon
  • 1999 – Breakfast of Champions, reż. Alan Rudolph
  • 2009 – A Man Without a Country, reż. J.J.Harting
  • 2009 – 2081, reż. Chandler Tuttle
  • 2010 – Covek iz Bagomba, reż. Igor Stanojevic

W 1991 r. powstał również serial Monkey House, w którym zostały przeniesione na ekran opowiadania pisarza ze zbioru Witajcie w małpiarni.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W dniu urodzin Vonneguta w 1999 r. odkryto krążącą wokół Słońca planetoidę i nazwano ją (25399) Vonnegut na cześć pisarza.
  • Vonnegut umarł w wieku 84 lat. W powieści Trzęsienie czasu tyle samo lat przeżywa Kilgore Trout – alter ego autora.
  • W roku 1973, dyrektor szkoły w mieście Drake rozkazał spalić 32 egzemplarze Rzeźni Numer Pięć z powodu wulgarnego języka.

Dzieła (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

  • Canary In a Cat House (1961)
  • Witajcie w małpiarni (Welcome to the Monkey House, 1968)
  • Tabakiera z Bagombo (Bagombo Snuff Box, 1999)
  • Niech pana Bóg błogosławi doktorze Kevorkian (God Bless You, Dr. Kevorkian, 1999)
  • Armagedon w retrospektywie (Armageddon in Retrospect, 2008)
  • Look at the Birdie (2009)
  • While Mortals Sleep (2011)

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Zbiory esejów[edytuj | edytuj kod]

  • Wampetery, foma i granfalony (Wampeters, Foma and Granfalloons (Opinions), 1974)
  • Niedziela Palmowa (Palm Sunday, 1981)
  • Losy gorsze od śmierci (Fates Worse Than Death, 1991)
  • Człowiek bez ojczyzny (A Man Without a Country, 2005)

Sztuki[edytuj | edytuj kod]

  • W dniu urodzin Wandy June (Happy Birthday, Wanda June, 1970)
  • Between Time and Timbuktu, or Prometheus Five (1972)
  • Make Up Your Mind (1993)
  • Miss Temptation (1993)
  • L'Histoire du Soldat (1993)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dinitia Smith: Kurt Vonnegut, Novelist Who Caught the Imagination of His Age, Is Dead at 84. W: The New York Times [on-line]. 2007-04-12. [dostęp 2007-04-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat śmierci Kurta Vonneguta